I PSK 90/25 · Sąd Najwyższy

I PSK 90/25 POSTANOWIENIE Dnia 10 grudnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa J.M.‎przeciwko T. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T.‎o odszkodowanie w związku z naruszeniem zasad równości w zatrudnieniu,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 10 grudnia 2025 r.,‎skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Rybniku‎z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt IV Pa 76/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od pozwanej na rzecz powoda 1.350 zł‎(tysiąc trzysta pięćdziesiąt) z odsetkami z art 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 maja 2024 r. Sąd Rejonowy w Rybniku zasądził od strony pozwanej T. spółka z o.o. w T. na rzecz powoda kwotę 17.344 zł tytułem odszkodowania za naruszenie zasad równego traktowania w zatrudnieniu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty. Sąd Rejonowy uznał że powód wykazał nierówne traktowanie w zatrudnieniu, zaś pozwana nie przedstawiła obiektywnych kryteriów różnicowania. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wskazało, że powód wykonywał pracę o jednakowej wartości co inni pracujący na takim samym stanowisku i dlatego powinien otrzymać podobne wynagrodzenie zasadnicze - przynajmniej w wysokości uśrednionego wynagrodzenia dla tego stanowiska.

Sąd zauważył, że kwalifikacje powoda są zgodne z obowiązującym opisem stanowiska pracy. Główne zadania i obowiązki powoda odpowiadają zadaniom i obowiązkom pracowników innych obszarów. Powód przeszedł również liczne szkolenia, o czym świadczą zaświadczenia znajdujące się w jego aktach osobowych. Sąd Rejonowy uznał, iż powód zasadnie wyliczył dochodzone roszczenie opierając się na wynagrodzeniu jakie przyznano mu od 1 sierpnia 2021 r.. Wynagrodzenie to bowiem mieści się nadal w widełkach kategorii 7 i wyliczane było - tak twierdzi kierownictwo pozwanej - jako mediana, czyli średnie wynagrodzenie pracowników na danym stanowisku, a zatem nie było konieczne w niniejszej sprawie bezpośrednie odwoływanie się do konkretnych wynagrodzeń pracowników porównawczych, w szczególności pracownika o identyfikatorze 56/PW5 (mającego doświadczenie zawodowe i wykształcenie najbardziej zbliżone do powoda).Wobec pełnej aprobaty dla motywów prawnych, Sąd Okręgowy przyjął ustalenia Sądu Rejonowego za własne.

Wskazał, że spór w sprawie dotyczył odszkodowania za okres zatrudnienia powoda od 1 grudnia 2019 r. do 31 lipca 2021 r. Natomiast wcześniej powód dochodził od pozwanej odszkodowania za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 listopada 2019 r. w związku z naruszeniem zasad równości w zatrudnieniu. W tamtej sprawie w dniu 9 styczna 2024 r. zapadł wyrok Sądu Najwyższego oddalający skargę kasacyjną pozwanego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy wskazał, że pracodawca powinien zapewnić pracownikom równe prawa z tytułu jednakowego wykonywania takich samych obowiązków, a postanowienia umów o pracę naruszające tę zasadę są nieważne - art. 18 § 3 k.p. Dotyczy to zarówno etapu kształtowania treści umowy o pracę (równe traktowanie w zakresie warunków umownych), jak i funkcjonowania stosunku pracy.

Pracownik dochodzący roszczeń z tytułu naruszenia nakazu określonego w art. 112 k.p. zmierza do zapewnienia równości w sferze kontraktowania, polegającej na nadaniu mu takiego standardu uprawnień, z jakiego korzysta inny pracownik znajdujący się w analogicznym położeniu, to jest wypełniający jednakowe obowiązki. Pracownik domagający się przyznania uprawnień, których pozbawiono go w umowie o pracę jest obowiązany wykazać (a nie jedynie uprawdopodobnić), że wykonywał te same obowiązki, jak osoba korzystająca z tych uprawnień.

Nie musi on natomiast dowodzić przyczyny nierównego traktowania, która nie stanowi przesłanki roszczenia opartego na art. 112 k.p. Sąd Okręgowy podkreślił, że wskaźniki efektywności w żaden sposób nie wpływały na wysokość wynagrodzenia zasadniczego powoda i innych pracowników zatrudnionych na stanowisku starszego elektromontera układów pomiarowych WN i SN. W rzeczywistości podstawą niższych wynagrodzeń pracowników z obszaru […] były wyłącznie zaszłości historyczne, w wyniku których pracownicy tego obszaru byli gorzej wynagradzani, niż pracownicy pracujący w innych częściach kraju.Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa materialnego: art. 183b § 1 k.p., art. 183c § 1 i § 3 k.p., art. 183d k.p., art. 78 § 1 k.p. oraz art. 10 ust. 1 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników T. spółka z o.o. w T.Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na fakt, że w sprawie wystąpiło rażące naruszenie prawa materialnego, a tym samym została spełniona przesłanka do przyjęcia skargi - podstawa kasacyjna, o której mowa w art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., a co za tym idzie - skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) Skarżąca wskazała, że Sąd drugiej instancji - w ślad za Sądem Rejonowym - przyjął, że powodom należy się odszkodowanie na podstawie art. 183d k.p. za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu, przy czym Sądy obydwu instancji wskazały, że przedmiotem nierównego traktowania powodów była wysokość wynagrodzenia.

Z kolei naruszenie zasad równego traktowania w zatrudnieniu jest postacią dyskryminacji i nie wymaga wskazania jakie konkretne kryteria dyskryminacji wystąpiły. Ponadto, zdaniem skarżącej, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które również uzasadnia wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zagadnienie to sprowadza się do rozwiązania kwestii, czy sąd pracy orzekając o odszkodowaniu za naruszenie zasady równych praw z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków (inaczej równego traktowania nie mającego postaci dyskryminacji) w zakresie wynagradzania (art. 112 k.p.) jest uprawniony do zasądzenia tego odszkodowania na podstawie art. 183d k.p..

Skarżąca wskazała, że zasada niedyskryminacji nie jest tożsama z określoną w art. 112 k.p. zasadą równych praw (równego traktowania) pracowników jednakowo wypełniających takie same obowiązki. Przyjmuje się, że te dwie zasady pozostają wprawdzie w ścisłym związku z sobą, lecz niewątpliwie stanowią zasady odrębne, których naruszenie przez pracodawcę rodzi różne konsekwencje, np. tylko naruszenie zakazu dyskryminacji rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy z art. 183d k.p. Z kolei naruszenie zasady równych praw (równego traktowania) pracowników jednakowo wypełniających takie same obowiązki jest również sankcjonowane jednak na innej podstawie prawnej (np. art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p.; vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2017 r., I PK 268/16, LEK nr 2389580).

Naruszenie obowiązku równego traktowania pracowników, którzy jednakowo wypełniają takie same obowiązki (art. 112 k.p.) może uzasadniać odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy na ogólnych zasadach odpowiedzialności kontraktowej na podstawie art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 2021 r., III PSK 80/21). Sąd Najwyższy zważył: Skarga kasacyjna nie dostarcza powodów uzasadniających jej przyjęcie do rozpoznania.W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej.

Spełniające te wymogi naruszenie przepisów prawa powinno mieć postać kwalifikowaną, dostrzegalną bez potrzeby wnikliwej analizy prawnej i zagłębiania się w szczegóły sprawy. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571).

Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r., III CSK 217/16, LEX nr 2156603). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2015 r., II PK 112/15, LEX nr 2025780).

Ustawodawca nieprzypadkowo konstruując wymagania skargi kasacyjnej wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (§ 1 pkt 2) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r., I PK 59/16, LEX nr 2160130).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r.,‎I PK 59/16, LEX nr 2160130; z dnia 10 marca 2016 r., II CSK 10/16, LEX nr 2009500; z dnia 26 lutego 2016 r., V CSK 518/15, LEX nr 2015640; z dnia 24 września 2015 r., II PK 27/15, LEX nr 2019527).

Odwołanie się skarżącej w zakresie przesłanki oczywistej zasadności skargi do jej petitum i uzasadnienia jest zatem nieprawidłowe.Zagadnienie prawne powinno wyrażać problem prawny, którego wyjaśnienie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 października 2012 r., III SK 10/12, LEX nr 1228616; z dnia 18 września 2012 r., II CSK 180/12, LEX nr 1230170; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 września 2005 r., II PK 98/05, OSNP 2006, nr 15-16, poz. 243).

Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Sformułowane zagadnienie winno odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2015 r., I PK 19/15, LEX nr 2021941).

Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr 2533238).Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego dotyczyć musi problemu prawnego dotychczas nierozpatrywanego w judykaturze (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790).

Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). Wskazane przez skarżącą zagadnienie nie ma takiego charakteru, bowiem sygnalizowany problem był przedmiotem licznych rozstrzygnięć. Zresztą sama skarżąca wskazuje na dwa przeciwstawne stanowiska orzecznicze w zakresie możliwości zastosowania art. 183d k.p. do roszczeń wywodzonych z tytułu naruszenia zasady równego traktowania.

Zauważyć należy, że w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie wskazuje się, że do odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania (art. 112 k.p.) zastosowanie ma przepis art. 183d k.p. (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2023 r., III PZP 1/23, LEX nr 3604636). W ocenie Sądu Najwyższego o ile art. 112 i art. 113 k.p. odwzorowują niejednorodne zasady prawa pracy, to przeciwdziałanie zakazowi dyskryminacji i promowanie nakazu równego traktowania zostało ujednolicone. Znaczy to tyle, że art. 18 § 3 k.p. i art. 183d k.p. mają zastosowanie zarówno w przypadku nierównego traktowania, jak i dyskryminacji (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., III PK 50/18, OSNP 2020 Nr 5, poz. 42 i z dnia 9 listopada 2022 r., I PSKP 98/21, LEX nr 3546267).

Skoro kwestia ta została już w orzecznictwie jednolicie wyjaśniona, to nie dochodzi do spełnienia przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Po pierwsze, zagadnienie prawne, na które powołuje się pozwana, wobec jego wyjaśnienia, nie ma charakteru „istotnego”, a po drugie, potrzeba wykładni przepisów wskazywana przez skarżącą nie budzi już „poważnych wątpliwości”.Niezależnie od dotychczasowych argumentów, trzeba zasygnalizować, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia.

W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu).

Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990). Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr 1771724).Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. [A.P.][a.ł]‎