I PSK 3/23 · Sąd Najwyższy

I PSK 3/23 POSTANOWIENIE Dnia 28 listopada 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Rączka w sprawie z powództwa J. J.‎przeciwko Z. Spółce Akcyjnej w W.‎o odszkodowanie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 listopada 2023 r.,‎skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy ‎i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie‎z dnia 29 lipca 2022 r., sygn. akt IV Pa 21/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 1350 (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) zł z ustawowymi odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 lipca 2022 r., sygn. akt IV Pa 21/22, Sąd Okręgowy w Koszalinie oddalił apelację powoda J.J. od wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie z 4 marca 2022 r., sygn. akt IV P 178/18, którym Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o odszkodowanie wniesione przeciwko Z. S.A. w W..W imieniu powoda J.J., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa, pełnomocnik procesowy wniósł o ustalenie, że wypowiedzenie warunków pracy i płacy z 27 lipca 2019 r. było nieuzasadnione i zostało złożone z naruszeniem przepisów prawa, w związku z czym domagano się zasądzenia na jego rzecz od pozwanej Z.

S.A. w W. odszkodowania w kwocie 33.027,99 zł brutto, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty.W imieniu pozwanej Z. S.A. w. W. wniesiono o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz od powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Sąd Rejonowy w Koszalinie, wyrokiem z 4 marca 2022 roku, sygn. akt IV P 178/18:I. oddalił powództwo;II. zasądził od powoda J. J. na rzecz pozwanej Z. S.A. w W. kwotę 377 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego;III. kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa.Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżył apelacją powód, zarzucając mu naruszenie art. 10 ust. 3 Ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (jednolity tekst:

Dz.U. z 2018 r., poz. 1969) w zw. z art. 38 k.p. w zw. z art. 300 k.p. w zw. z art. 58 k.c. oraz art. 8 k.p.Sąd Okręgowy w wyniku rozpoznania apelacji oddalił ją jako nieuzasadnioną.Sąd drugiej instancji wskazał, że podzielił ustalenia i zapatrywania prawne Sądu pierwszej instancji przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd ten w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe, zaś z uzyskanych dowodów wyciągnął prawidłowe i logiczne wnioski, w sposób dostatecznie wyczerpujący przedstawiając w pisemnych motywach tok rozumowania, który doprowadził go do przyjętych konkluzji.

Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji na gruncie tych ustaleń interpretacja przepisów również musiała być uznana za uprawnioną i prawidłową w realiach sprawy. W sytuacji gdy została ona w sposób logiczny i wyczerpujący uargumentowana, Sąd odwoławczy nie miał powodów, by ją zakwestionować, szczególnie że w uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji niezwykle skrupulatnie, wręcz drobiazgowo, a zarazem trafnie odniósł się do wszelkich zastrzeżeń zgłaszanych w imieniu powoda wobec stanowiącego przedmiot postępowania działania pracodawcy.Wbrew stanowisku strony apelującej, w ocenie Sadu odwoławczego, Sąd pierwszej instancji nie uchybił regulacji art. 10 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Jak wykazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia, w niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do likwidacji zakładu pracy, a w konsekwencji również piastowanego dotąd przez powoda stanowiska. Jednocześnie, jak wynika z brzmienia art. 38 k.p., negatywna opinia organizacji związkowej nie ma charakteru wiążącego dla pracodawcy. Obowiązek konsultacyjny nie oznacza bowiem, że pracodawca ma obowiązek uwzględnić stanowisko związku zawodowego w przedmiocie zwolnienia, a jedynie - iż musi takiej konsultacji zasięgnąć.

Prowadzi to do wniosku, że przewidziana przez ustawodawcę konsultacja związkowa ma charakter opiniotwórczy, a nie wiążący i może mieć dla pracodawcy znaczenie jedynie o tyle, o ile może zwrócić jego uwagę na aspekty przemawiające przeciwko zmianie warunków pracy lub płacy. W niniejszej sprawie w imieniu pracodawcy bezspornie zasięgnięto we właściwym trybie opinii reprezentującej powoda organizacji związkowej, a zatem zarzut naruszenia wyżej wskazanych przepisów należało uznać za chybiony.Wbrew dalszym zarzutom apelacji, Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska, jakoby Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do kwestii potencjalnej pozorności wypowiedzenia, upatrywanej przez stronę powodową w fakcie niewyodrębnienia stanowiska analogicznego z zajmowanym dotąd przez powoda w strukturach docelowego zakładu pracy.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd ten przywołał bowiem argumentację na tę okoliczność, słusznie konkludując, że pracodawca miał prawo nie podjąć konkretnych działań w tym zakresie, kierując się jednoznaczną postawą powoda, dającą do zrozumienia, że nie zamierza przyjąć zaproponowanych mu nowych warunków pracy, zakładających radykalną zmianę miejsca jej świadczenia. Zresztą, wbrew stanowisku strony powodowej, warunkiem uznania, że wypowiedzenie zmieniające w takich warunkach nie miało charakteru pozornego nie było wykazanie, iż dane stanowisko zostało stworzone w docelowym zakładzie pracy, do którego przeniesiono powoda.

Należało mieć bowiem na uwadze, że wypowiedzenie zmieniające rodzi skutki również dla pracodawcy w postaci obowiązku dalszego zatrudniania pracownika na nowych warunkach. Niezależnie zatem od tego, czy takie stanowisko zostałoby przygotowane czy też nie, po upływie okresu wypowiedzenia zmieniającego, w przypadku przyjęcia nowych warunków, powód tak czy inaczej nabyłby roszczenie o dalsze zatrudnienie na tych warunkach. Ponadto, nie sposób było uznać słuszności tezy, że przedstawiciele pracodawcy zmierzali w ten sposób - pod pozorem wypowiedzenia zmieniającego - do pozbycia się powoda z pracy, z jeszcze jednego powodu.

Przecież nie sposób było antycypować, czy po rozważeniu sprawy, powód nie zdecyduje się jednak przyjąć nowych warunków pracy, związanych ze zmianą jej lokalizacji. Powszechnie wiadomym jest, że w obecnych czasach dążenie do uzyskania czy też utrzymania godziwego wynagrodzenia często skłania pracowników do poszukiwania pracy w odległych miejscach, nawet za granicą, co często generuje skutki w postaci długotrwałej rozłąki z bliskimi, nie ograniczającej się często tylko do dni powszednich. Natomiast zapewnienie rodzinie utrzymania na godziwym poziomie niewątpliwie stanowi wartość, którą można położyć na szali naprzeciw możliwości codziennego, bezpośredniego kontaktu z najbliższymi.

Z powyższych powodów Sąd odwoławczy nie dopatrzył się w sprawie naruszenia regulacji art. 58 k.c. w zw. z art. 300 k.p.W kontekście zarzutu nadużycia prawa do wypowiedzenia zmieniającego, jako godzącego w zasady słuszności, sprawiedliwości, uczciwości i poszanowania życia osobistego powoda jako pracownika i zmierzającego w praktyce do rozwiązania stosunku pracy przez niego, na skutek wymuszonego w ten sposób nieprzyjęcia nowych warunków, ze względu na praktyczną niemożliwość ich zaakceptowania, Sąd odwoławczy ocenił, że o nadużyciu prawa nie może być mowy w okolicznościach, gdy pracodawca, ze względu na uzasadniony interes swój i innych zatrudnianych przez siebie pracowników, nie ma możliwości postąpienia w inny sposób, niż realizując dane uprawnienie.

Z takimi okolicznościami mieliśmy natomiast do czynienia w niniejszej sprawie. Mianowicie pozwana, likwidując lokalny zakład pracy, a co za tym idzie - funkcjonujące w jego strukturach stanowisko pracy powoda, nie miała innej możliwości dalszego jego zatrudniania, jak tylko na analogicznym stanowisku w innym zakładzie pracy, możliwie najbliższym dotychczasowemu miejscu pracy powoda. Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący i celny wyjaśnił również powody, z jakich nie było możliwe przeniesienie powoda na inne stanowisko w jednym z bliżej usytuowanych oddziałów, a mianowicie - gdyż wiązałoby się to z naruszeniem analogicznych uprawnień innych pracowników, zatrudnionych dotąd na tego rodzaju stanowiskach, a zarazem nie pozwalałoby na wykorzystanie umiejętności i doświadczenia powoda zgodnie z uzasadnionym interesem pracodawcy.Nawiązując w tym kontekście do jednej z tez apelującego, wskazano, że Sąd odwoławczy naturalnie nie zgodziłby się na tak daleką ingerencję w prawa pracownika do stabilności stosunku pracy i poszanowania jego życia rodzinnego, gdyby została ona dokonana w sposób dowolny, a nie jak w okolicznościach sprawy - zgodnie ze słusznym interesem pracodawcy i z możliwie najmniejszą dolegliwością dla pracownika.Na marginesie nie sposób było przy tym uznać by w imieniu pracodawcy dążono do praktycznego ograniczenia możliwości zarobkowych powoda, gdyż jak słusznie ustalił Sąd pierwszej instancji, innym przenoszonym pracownikom zapewniono przywileje mające ograniczać dolegliwość dokonanej zmiany stosunków pracy w postaci zagwarantowania służbowych mieszkań oraz środków transportu.

Nie sposób wykluczyć, że również powód mógłby skorzystać z tego rodzaju przywilejów. Choć w dobrym tonie byłoby zaproponowanie tego rodzaju warunków już w ramach pisma zawierającego oświadczenie o wypowiedzeniu zmieniającym, to jednak nie sposób czynić pracodawcy zarzutu z zaniechania tego rodzaju działania, albowiem nie stanowi ono warunku skuteczności wypowiedzenia warunków pracy. W każdym razie w praktyce nie doszłoby do zmiany warunków płacy, a niewykluczone, że dodatkowe wydatki związane z podróżowaniem i zamieszkaniem w nowym miejscu pracy zostałyby w całości skompensowane.Sąd Okręgowy podzielił się spostrzeżeniem, że w niniejszej sprawie zabrakło wzajemnej komunikacji stron w okresie poprzedzającym wypowiedzenie.

Z jednej strony niewątpliwie od przedstawicieli pracodawcy można by oczekiwać dołożenia wyższej dozy staranności w zainicjowaniu rozmów poprzedzających dokonanie tak istotnej zmiany warunków pracy powodowi, jako wieloletniemu pracownikowi zatrudnianemu na odpowiedzialnych stanowiskach, którego praca i zaangażowanie niewątpliwie przynosiły pracodawcy wymierne zyski, celem uprzedzenia go o takiej ewentualności oraz zaproponowania środków łagodzących, jak choćby wspomniane wyżej przywileje kompensujące. Nawet jeśli zaplanowane w tym celu spotkanie nie doszło do skutku z przyczyn dotyczących powoda, niewątpliwie należało zaproponować kolejne bądź skorzystać z innych kanałów komunikacji.

Z drugiej zaś, nie sposób nie zauważyć, że przeprowadzenie tego rodzaju rozmów wymaga również otwartości i dobrej wiary po stronie pracownika oraz umożliwienia przezeń prowadzenia negocjacji, czemu z pewnością nie sprzyja przyjęcie z góry stanowiska osoby pokrzywdzonej. Jakkolwiek bowiem dokonane wypowiedzenie zapewne w sposób istotny ingerowało w wymienione w apelacji dobra osobiste powoda, to ostatecznie ocenić należało, że była to ingerencja uprawniona, podyktowana szczególnymi okolicznościami faktycznymi i uzasadnionym interesem pracodawcy, a co za tym idzie - przedmiotowe działanie pracodawcy nie mogło być uznane za nadużycie prawa do złożenia wypowiedzenia zmieniającego.

Jako takie zaś nie naruszało ono regulacji art. 8 k.p.Powyższy wyrok Sądu Okręgowego skargą kasacyjną zaskarżył powód w całości.Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparto na podstawie przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 (występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego) k.p.c.Zdaniem powoda w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bowiem Sąd powinien odpowiedzieć na zagadnienie, czy w świetle regulacji Kodeksu pracy takie wartości jak godność człowieka i pracownika, poszanowanie jego życia prywatnego oraz życia jego rodziny, szacunek dla dojrzałego wieku, dopuszczalne jest ze strony pracodawcy takie postępowanie, które pozwala traktować pracownika jak rzecz, którą można z dnia na dzień przenosić z miejsca na miejsce oddalone o kilkaset kilometrów od jego miejsca zamieszkania i dotychczasowej aktywności zawodowej i rodzinnej.

Zdaniem powoda Sąd wydając wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej powinien mieć na uwadze wartości, jakie powinny być chronione w stosunkach pomiędzy pracodawcą a pracownikiem oraz pomiędzy ludźmi. Zdaniem powoda w świetle art. 8 k.p. nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której pracodawca ma prawo tak drastycznie zmienić miejsce pracy pracownika w wieku przedemerytalnym, którego sytuacja życiowa nie pozwala na to, o czym pracodawca doskonale wie. Takie postępowanie pozwanego jako pracodawcy nie może korzystać z ochrony prawnej oraz być akceptowane przez Sądy.

Zdaniem powoda to zagadnienie prawne powinno zostać rozstrzygnięte na gruncie niniejszej sprawy. Przykład powoda pozwoli odpowiedzieć na zagadnienie, czy przepisy Kodeksu pracy chronią tak naprawdę pracownika, czy też uzasadniają działania pracodawcy polegające na wskazywania miejsca pracy daleko od miejsca zamieszkania pracownika w wieku przedemerytalnym.Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o:1) wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;2) z ostrożności procesowej, gdyby wniosek o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie został uwzględniony, o oddalenie skargi kasacyjnej;3) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej spółki kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne zagadnienie prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr 1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr 560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (poważne) wątpliwości.Zagadnienie wskazane przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego, które uzasadniałoby przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Wskazać należy, że sformułowane zagadnienie zostało przez pełnomocnika skarżącego bardzo silnie nacechowane emocjonalnie, jednak nie zostało prawidłowo sformułowane pod względem merytorycznym. Przede wszystkim nie przedstawiono na tle jakich przepisów prawnych powstało sformułowane zagadnienie, jak również nie przedstawiono argumentów, które mogłyby świadczyć o tym, że przedstawiony problem wzbudza jakieś kontrowersje lub wątpliwości interpretacyjne, wymagające interwencji Sądu Najwyższego. Ponadto, nie sposób nie dostrzec, że rzekome zagadnienie prawne w istocie zmierza do dokonania oceny rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i uzyskania oceny stanu faktycznego korzystnej dla skarżącego.

Pełnomocnik powoda pomija przy tym istotny element stanu faktycznego, a mianowicie, że zakład pracy, w którym do tej pory powód był zatrudniony uległ likwidacji. Oznacza to, że wręczone powodowi wypowiedzenie zmieniające nie miało charakteru dyskryminacyjnego, czy też wymierzonego w powoda, bowiem podobne wypowiedzenia otrzymali również inni pracownicy zatrudnieni w likwidowanym zakładzie pracy i ochrona przedemerytalna, jakiej podlegał powód nie miała tu żadnego znaczenia. Warto również mieć na uwadze, że nie sposób uznać, aby ochrona dóbr osobistych pracownika nakazywała pracodawcy, który przeprowadza likwidację jednego ze swoich zakładów pracy, dalsze zatrudnianie pracownika w zakładzie, który uległ likwidacji, skoro nie ma tam faktycznej możliwości wykonywania pracy.Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparto na § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804).[SOP] [ał]