I PSK 183/26 · Sąd Najwyższy

I PSK 183/26 POSTANOWIENIE Dnia 29 kwietnia 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Żywicka w sprawie z powództwa D.M.‎przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Z.‎o zapłatę,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ‎w dniu 29 kwietnia 2026 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego ‎w Zielonej Górze z dnia 30 grudnia 2024 r., sygn. akt IV Pa 179/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, wyrokiem z 30 grudnia 2024 r., oddalił apelacje powódki D.M. oraz pozwanego Skarbu Państwa – Izby Administracji Skarbowej w Z. od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 19 czerwca 2024 r., którym zasądzono na rzecz powódki od Skarbu Państwa – Izby Administracji Skarbowej w Z. kwotę 36 034,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem odprawy, a w pozostałym zakresie powództwo oddalono.Strona pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji zaskarżając wyrok w części, w zakresie oddalenia apelacji pozwanego.

Skargę kasacyjną oparto na podstawach naruszenia prawa materialnego tj. art. 165 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 1799); art. 5 k.c. w związku z art. 8 k.p. a także art. 165 ust. 3 pkt 1 ustawy‎o Służbie Celnej.Mając powyższe zarzuty na uwadze, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z 30 grudnia 2024 r. w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy - w tym zakresie - Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze do ponownego rozpoznania; zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów zastępstwa procesowego Skarbu Państwa w postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami.Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, strona pozwana powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, a rozbieżności wywołuje: (-) zagadnienie, czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy o KAS), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia; (-) kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia.Powódka nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego rozpoznania.Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego.Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.Odwołanie się do przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni przepisów prawnych, budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, Legalis nr 127030; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, Legalis nr 2701754 i z 9 września 2022 r., I CSK 1494/22, Legalis nr 2741242).

Stronę skarżącą obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej, wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09, LEX nr 570112 i z 29 września 2022 r. I CSK 3496/22, Legalis nr 2790349).Strona skarżąca przytacza szereg wyroków sądów powszechnych dla wykazania rozbieżności w zakresie przedawnienia roszczenia o odprawę należną byłemu funkcjonariuszowi Służby Celnej.Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, na tle analogicznych spraw, wielokrotnie podkreślał, że w świetle prawa do sądu ustanowionego w art. 45 Konstytucji nie powinno budzić wątpliwości, iż sądy powszechne właściwe do rozpoznania sprawy o odprawę są uprawnione do badania, czy w określonej sprawie zachodzą "wyjątkowe okoliczności" pozwalające kierownikowi jednostki organizacyjnej nie uwzględnić terminu przedawnienia (art. 252 ust. 1 ustawy o KAS oraz art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej).

Niewątpliwie podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi realizację prawa podmiotowego strony pozwanej i jako takie otwiera możliwość nieuwzględnienia tego zarzutu przez sąd na podstawie art. 5 k.c. (art. 8 k.p.) Należy podkreślić, że może to nastąpić wyjątkowo, gdy zostanie wykazane, że bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczeń była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody.

W szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Jednocześnie należy wskazać na potrzebę analizowania przyczyn leżących po stronie wierzyciela, który z roszczeniem w terminie nie wystąpił, w kontekście ich usprawiedliwionego okolicznościami charakteru. Takiej też oceny dokonał Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Godzi się przypomnieć, że Sąd Rejonowy przedstawił szereg okoliczności na poparcie swojej decyzji, wskazując na proces zmian i przekształceń w zakresie stosunku służbowego niezależny od funkcjonariusza, na skomplikowany stan prawny, niepewność co do sytuacji prawnej, oraz ostatecznie rozstrzygnięcie problemu uchwałą SN z 6 lutego 2024 r.

Nie można bagatelizować roli tej uchwały w ukonstytuowaniu się pewności prawnej co do zasadności roszczeń dochodzonych przez powódkę. Powódka mogła pozostawać w uzasadnionej niewiedzy co do tego, że prawo do odprawy faktycznie jej przysługuje. Niewiedza ta usunięta została z dniem uzyskania informacji o uchwale, będącej środkiem rozstrzygającym wątpliwości prawne powstałe w orzecznictwie sądów powszechnych. Choć więc uchwała nie ma formalnie mocy wiążącej, to jednak ma określony cel - ujednolicenie orzecznictwa i ustabilizowanie sytuacji prawnej osób zainteresowanych, w tym wypadku - powódki.

Dlatego wniesienie powództwa dopiero po uchwale uznać należy za usprawiedliwione.Nie bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje spostrzeżenie, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p., mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia‎11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327). Tych ostatnich elementów nie wykazano w analizowanych wnioskach o przyjęcie skarg kasacyjnych do rozpoznania, co ostatecznie obligowało Sąd Najwyższy do rozstrzygnięcia na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. M.G.[a.ł]