I PRN 65/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 27 września 1994 r.

I PRN 65/94

Wynagrodzenie prokuratorów za okres od dnia 1 stycznia 1992 r. do dnia 9

marca 1992 r. powinno być ustalone na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w

sferze produkcji materialnej w gospodarce narodowej bez wypłat z zysku w I

kwartale 1992 r.

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel,

Sąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu

27 września 1994 r. sprawy z powództwa Krzysztofa G. przeciwko Skarbowi

Państwa-Prokuraturze Wojewódzkiej w W. o wynagrodzenie, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 22 marca 1994 r., [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Wrocławia Śródmieścia z dnia 31 stycznia 1994 r., [...] w części

uwzględniającej powództwo i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy dla Wrocławia Śródmieścia do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 1994 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocławia-Śródmieścia zasądził od pozwanego Skarbu Państwa-Prokuratora Wojewódzkiego w

W. na rzecz powoda Krzysztofa G. kwotę 64.664.850 zł z 54% odsetek od dnia 30

września 1993 r. tytułem wyrównania wynagrodzenia za okres od dnia 1 stycznia 1989

r. do dnia 30 września 1993 r. oraz skapitalizowanych odsetek, umarzając

postępowanie w pozostałym zakresie.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód od dnia 14 maja 1984 r. był zatrudniony na

stanowisku prokuratora w Prokuraturze Wojewódzkiej w W., a od dnia 1 września 1990

r. do dnia 11 października 1993 r. pełnił funkcję prokuratora Prokuratury Rejonowej dla

W.- [...]. Zdaniem tego Sądu roszczenie powoda jest uzasadnione, gdyż strona pozwana wypłacała mu wynagrodzenie w wysokości niższej, niż wynikająca z art. 62 ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 25, poz. 103

ze zm.), uchwały Rady Państwa z dnia 20 lutego 1989 r. w sprawie zasad

wynagradzania prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratorskich (M.P. Nr 4,

poz. 37) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1990 r. w sprawie

wynagrodzeń prokuratorów oraz asesorów i aplikantów prokuratury (Dz. U. Nr 84, poz.

494). W spornym okresie strona pozwana przyjmowała bowiem do ustalenia wysokości

wynagrodzenia powoda podstawę niższą, niż przeciętne wynagrodzenie w sferze

produkcji materialnej w gospodarce narodowej, ogłaszane przez Prezesa Głównego

Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

we Wrocławiu oddalił rewizję strony pozwanej. Zdaniem tego Sądu do ustalania

wynagrodzeń prokuratorów przepisy ustawy o prokuraturze jako lex generalis winny

mieć pierwszeństwo przed ustawami "okołobudżetowymi".

Składając od tego wyroku rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości zarzucił mu rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 4 ust.1 ustawy z dnia 28

września 1991 r. o wynagrodzeniach w sferze budżetowej w 1991 r. (Dz. U. Nr 87, poz.

396), art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. o zasadach gospodarki finansowej

państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83), art. 28 ustawy budżetowej na 1992 r. (Dz. U.

Nr 50 poz. 229) oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 30 grudnia 1992 r. o kształtowaniu

środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w 1993 r.(Dz. U. z 1993 r.,

Nr 1 poz. 1) i na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. [...] wniósł o uchylenie tego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu I instancji w części uwzględniającej powództwo oraz

o przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zdaniem rewidującego w sprawie znajdują zastosowanie wyżej wymienione przepisy,

przewidujące okresowe ustalanie wynagrodzeń prokuratorów w oparciu o niższą

podstawę, niż to wynikałoby z art. 62 ustawy o prokuraturze. Sprzeczność między

przepisami różnych ustaw w przypadku, gdy późniejsze nie uchylają w wyraźny sposób

wcześniejszych, podlega usunięciu przy zastosowaniu reguły lex posterior derogat legi

priori. Wynika stąd, że przepisy tych ustaw, jako późniejsze uchylają w okresie ich

obowiązywania przepis art. 62 prawa o prokuraturze. Bez znaczenia przy tym jest, że

regulacje prawne wynagrodzeń prokuratorów zostały zamieszczone w przepisach

dotyczących budżetu państwa, gdyż o znaczeniu przepisu nie decyduje to, w jakim

akcie został on zamieszczony, lecz jego treść i funkcja.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o kształtowaniu środków na

wynagrodzenia w sferze budżetowej (Dz. U. Nr 4, poz. 24 ze zm.) oraz art. 62 ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (cytowanej według jednolitego tekstu: Dz. U. z

1991 r., Nr 25, poz. 103 ze zm.) w okresie od dnia 1 stycznia 1989 r. do dnia 31 grudnia

1990 r. wynagrodzenia prokuratorów podlegały kwartalnym waloryzacjom stosownie do

wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w sferze produkcji materialnej, obejmującego

także wypłaty z zysku (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 1991 r., I

PZP 34/91 - nie publikowana).

W 1991 r. ustawa z dnia 28 września 1991 r. o wynagrodzeniach w sferze

budżetowej w 1991 r. (Dz. U. Nr 87, poz. 396) zawiesiła waloryzację stanowiąc w art. 4

ust. 1, że w tym roku dla ustalania wynagrodzeń sędziów Sądu Najwyższego, sędziów

sądów powszechnych i prokuratorów stosuje się przeciętne wynagrodzenie w sferze

produkcji materialnej w pierwszym kwartale 1991 r. Przepis ten został uznany przez

Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 29 stycznia 1992 r., K 15/91 (OTK 1992 r.

cz. I poz. 8) za sprzeczny z Konstytucją w zakresie odnoszącym się do czasu przed

dniem jego wejścia w życie (to jest przed dniem 4 października 1991 r.) oraz w zakresie

odnoszącym się do czasu po jego wejściu w życie z powodu nie ustanowienia

odpowiedniego vacatio legis. Sejm uznał to orzeczenie za zasadne, jednakże nie uchylił

ani nie zmienił tego przepisu w trybie określonym w art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 29

kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 109,

poz. 470). Orzecznictwo sądowe przyjęło więc, że omawiany przepis zachował moc

obowiązującą (tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1993 r., I PZP 3/93 - nie

publikowana, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1994 r., I PRN 12/94,

OSNAPiUS 1994 nr 4 poz. 61, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 grudnia

1992 r., OSA 1993 nr 6 poz. 23).

Podzielając poglądy wyrażone w powyższych orzeczeniach należy zatem

stwierdzić, że wysokość należnego powodowi wynagrodzenia w całym 1991 r. powinna

być ustalona na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w sferze produkcji materialnej

w I kwartale tego roku z tą jednakże różnicą, wynikającą ze zmiany art. 62 ustawy o

prokuraturze wprowadzonej przez art. 3 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o

zmianie ustaw - Prawo o ustroju sądów powszechnych, o Sądzie Najwyższym, o

prokuraturze. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe

(Dz. U. Nr 100, poz. 443), że poczynając od dnia 6 listopada 1991 r. z podstawy

obliczania wynagrodzeń prokuratorów wyłączono wypłaty z zysku. Wynika stąd, iż od

tego dnia wynagrodzenie powoda uległo stosownemu obniżeniu (por. odnosząca się do

sędziów uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1993 r. I PZP 12/93, nie

publikowaną).

W 1992 r. wysokość wynagrodzenia powoda była różnie ukształtowana w 3

okresach: od dnia 1 stycznia do dnia 9 marca, od dnia 10 marca do dnia 31 maja i od

dnia 1 czerwca do dnia 31 grudnia.

Według art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 25 stycznia 1992 r. o zasadach gospodarki

finansowej państwa w 1992 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 83), do czasu uchwalenia ustawy

budżetowej na 1992 r., do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziów Sądu Najwyższego, sędziów sądów powszechnych i prokuratorów stosuje się przeciętne

wynagrodzenie w sferze produkcji materialnej w pierwszym kwartale 1991 r.

Orzeczeniem z dnia 30 listopada 1993 r., K 18/92 (OTK 1993 cz. II poz. 41) Trybunał

Konstytucyjny uznał ten przepis za sprzeczny z Konstytucją w zakresie odnoszącym się

do czasu przed jego wejściem w życie. W obwieszczeniu z dnia 15 czerwca 1994 r. (Dz.

U. Nr 74, poz. 338) Prezes Trybunału ogłosił utratę mocy obowiązującej omawianego

przepisu w zakresie odnoszącym się do czasu przed jego ogłoszeniem w Dzienniku

Ustaw. Obejmuje to okres od dnia 1 stycznia 1992 r. do dnia 9 marca 1992 r., gdyż

ustawa o zasadach gospodarki finansowej państwa w 1992 r. została ogłoszona w

Dzienniku Ustaw nr 21 z dnia 10 marca 1992 r. Oznacza to, że we wskazanym wyżej

okresie powód nabył prawo do wynagrodzenia w wysokości wynikającej z art. 62 ustawy

o prokuraturze. Wynagrodzenie to powinno być ustalone na podstawie przeciętnego

wynagrodzenia w sferze produkcji materialnej w gospodarce narodowej bez wypłat z

zysku w I kwartale 1992 r. (tak uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lutego

1993 r., W 4/92 - Dz. U. Nr 17, poz. 81, OTK 1993 cz. I poz. 15).

W okresie od dnia 10 marca 1992 r. do dnia 31 maja 1992 r. powód nabył prawo

do wynagrodzenia określonego w art. 16 pkt 2 ww ustawy o zasadach gospodarki

finansowej państwa w 1992 r.

Poczynając od dnia 1 czerwca 1992 r. do końca tego roku powód nabywał prawo

do wynagrodzenia określonego w art. 28 ustawy budżetowej na rok 1992 z dnia 5

czerwca 1992 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 229), a więc podstawą do ustalenia jego wysokości

powinno być przeciętne wynagrodzenie w sferze produkcji materialnej w gospodarce

narodowej bez wypłat z zysku w pierwszym kwartale 1992 r.

Wysokość wynagrodzenia powoda w 1993 r. określa ustawa z dnia 30 grudnia

1992 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej w

1993 r. oraz o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze

stanowiska państwowe (Dz. U. z 1993 r., Nr 1, poz. 1). Na mocy art. 4 ust. 3 tej ustawy

w okresie do końca marca 1993 r. wynagrodzenie powoda pozostaje na poziomie z

grudnia 1992 r., natomiast poczynając od dnia 1 kwietnia 1993 r. do końca roku

powinno ono być obliczone na podstawie przeciętnego wynagrodzenia w sferze

produkcji materialnej w gospodarce narodowej. bez wypłat z zysku, w trzecim kwartale

1992 r. (art. 4 ust. 2 tej ustawy).

Z przeprowadzonych rozważań wynika, że w odniesieniu do okresów, w których

ustawy szczególne określały podstawę obliczania wynagrodzenia prokuratorów

odmiennie, niż art. 62 ustawy o prokuraturze, zaskarżony wyrok i poprzedzający go

wyrok Sądu I instancji są sprzeczne z prawem, z wyjątkiem okresu od dnia 1 stycznia

1992 r., do dnia 9 marca 1992 r.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd I instancji określi wysokość należnego wynagrodzenia powoda - po odliczeniu kwot już wypłaconych - na podstawie

wyżej wskazanych ustaw szczególnych, z wyjątkiem całego 1991 r. oraz okresu od dnia

1 stycznia 1992 r. do dnia 9 marca 1992 r. Wprawdzie wynagrodzenia prokuratorów za

1991 r. powinny być ustalone w wysokości wynikającej z art. 4 ust. 1 ww ustawy o

wynagrodzeniach w sferze budżetowej w 1991 r., to jednakże pominięcie tego przepisu

przez Sądy orzekające w niniejszej sprawie i zasądzenie na rzecz powoda

wynagrodzenia za ten okres z zastosowaniem kwartalnej waloryzacji wynikającej z art.

62 ustawy o prokuraturze nie stanowi rażącego naruszenia prawa (art. 417 § 1 k.p.c.). Z

reguły nie stanowi bowiem rażącego naruszenia prawa niezastosowanie przez sąd

powszechny przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z

Konstytucją, zwłaszcza wtedy, gdy Sejm uznał orzeczenie Trybunału za zasadne, jeżeli

skutki wywołane przez zaskarżony wyrok są możliwe do zaakceptowania z punktu

widzenia zasad praworządności.

Zaskarżony wyrok został uchylony w całości tylko z tego względu, że w wyroku

Sądu I instancji nie było szczegółowych wyliczeń dotyczących wynagrodzeń za

poszczególne okresy pracy powoda i dlatego brak było warunków do określenia wobec

jakiej kwoty - obejmującej wynagrodzenia za 1991 r. i za okres od dnia 1 stycznia 1992

r. do dnia 9 marca 1992 r., pochodne od tych wynagrodzeń i odsetki - rewizja

nadzwyczajna nie jest uzasadniona (art. 422 § 2 k.p.c.).