I PRN 49/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 4 sierpnia 1994 r.

I PRN 49/94

1) W œwietle art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o

zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w brzmieniu podanym w

jednolitym tekœcie tej ustawy (opublikowanym w Dz. U. z 1988 r., Nr 28,

poz.

196) przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy oraz przepisy jej rozdziału 2 majš

zastosowanie do zakładowych systemów wynagradzania w zakładach pracy nie

objętych układem zbiorowym pracy zawartym po tej dacie.

2) W razie istotnej zmiany siły nabywczej pienišdza po powstaniu

zobowišzania, spełnienie œwiadczenia przez zapłatę kwoty nominalnej nie

zaspokaja interesu wierzyciela i nie powoduje wygaœnięcia zobowišzania,

chyba że wierzyciel przyjmie takie œwiadczenie na zaspokojenie swojej

wierzytelnoœci. Spełnienie œwiadczenia następuje wtedy, gdy zostaje ono

zaofiarowane przez dłużnika i przyjęte przez wierzyciela. Oœwiadczenie

wierzyciela o przyjęciu zapłaty kwoty nominalnej na zaspokojenie

wierzytelnoœci może zostać złożone przez każde zachowanie ujawniajšce takš wolę w

sposób dostateczny (art. 60 k.c.).

3) Okreœlony w art. 4771 § 1 k.p.c. obowišzek orzekania w sprawach z

zakresu prawa pracy o roszczeniach wynikajšcych z faktów przytoczonych

przez pracownika, choćby nie były objęte jego żšdaniem lub zgłoszone w

rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania dotyczy

także waloryzacji œwiadczenia na podstawie art. 3581 § 3 k.c.

4) Od zwaloryzowanego na podstawie art. 3581 § 3 k.c. œwiadczenia, w

częœci przekraczajšcej jego nominalnš wysokoœć, odsetki za opóœnienie

należš się dopiero od daty wyroku sšdowego, mocš którego dokonano

waloryzacji.

Przewodniczšcy SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Maria

Mańkowska, Walery Masewicz,

Sšd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 1994 r. sprawy z

powództwa Barbary B. przeciwko Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego "U."

w U.

D. o nagrodę jubileuszowš, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw

Obywatelskich [...] od wyroku Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie z dnia 18 lutego 1993 r.[...],

1) u c h y l i ł

zaskarżony wyrok w częœci oddalajšcej rewizję od

wyroku Sšdu

Rejonowego-Sšdu Pracy w Sanoku z dnia 27 listopada 1992 r., [...]

oddalajšcego

powództwo z wyjštkiem odsetek za okres do dnia 4 sierpnia 1994 r. i

zmieniajšc

wymieniony wyrok Sšdu Rejonowego zasšdził od Przedsiębiorstwa Przemysłu

Drzewnego "U" w U. D. na rzecz Barbary B. 1.309.625 zł. [...] z 54%

odsetkami w

stosunku rocznym od dnia 4 sierpnia 1994 r.

2) Rewizję nadzwyczajnš w częœci dotyczšcej odsetek za okres do dnia

sierpnia 1994 r. oddalił.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Barbara B. domagała się zasšdzenia od Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego "U." w U.D. kwoty około 1.300.000 zł. wraz z odsetkami

tytułem

wyrównania wysokoœci należnej jej nagrody jubileuszowej za 15 lat pracy w

pozwanym Przedsiębiorstwie. Powódce wypłacono bowiem z rocznym

opóœnieniem

nagrodę jubileuszowš w wysokoœci około 170.000 zł podczas gdy inni

szeregowi

pracownicy otrzymali za ten sam okres pracy nagrody 10 razy wyższe.

Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa

twierdzšc, że wypłaciła powódce nagrodę jubileuszowš w wysokoœci

obliczonej

zgodnie z § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia

1988 r. do

porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania, a także odsetki za

opóœnienie

w wypłacie tej nagrody.

Spór między stronami dotyczył podstawy wymiaru nagrody

jubileuszowej, a

konkretnie, czy podstawš tš powinno być najniższe wynagrodzenie

obowišzujšce w

dniu nabycia prawa do nagrody (jak twierdziła strona pozwana), czy

wynagrodzenie

powódki z daty wypłaty nagrody (jak chciała powódka powołujšc się na

precedensowe orzeczenie Sšdu Najwyższego wydane w sprawie III PZP 48/89).

Sšd Rejonowy-Sšd Pracy w Sanoku wyrokiem, z dnia 27 listopada 1992

r.,

[...] powództwo oddalił a wyrok swój oparł na następujšcych ustaleniach i

wnioskach:

Powódka pracowała w pozwanym Przedsiębiorstwie do dnia 30 czerwca

1992

r. W dniu 12 paœdziernika 1989 r. powódka nabyła prawo do nagrody

jubileuszowej

za 15 lat pracy w wysokoœci 150% podstawy wymiaru, którš stosownie do § 4

aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 do porozumienia o zakładowym

systemie

wynagradzania stanowi najniższe wynagrodzenie obowišzujšce w dniu nabycia

prawa do nagrody. Na tej podstawie strona pozwana obliczyła i wypłaciła

powódce w

dniu 10 listopada 1990 r. należnš jej nagrodę jubileuszowš w wysokoœci

171.000 zł,

a w dniu 15 maja 1991 r. odsetki za zwłokę w wypłacie nagrody w kwocie

330.000 zł.

uzupełnione już w toku procesu o kwotę 20.750 zł.. Obowišzujšca w

pozwanym

Przedsiębiorstwie regulacja prawna w kwestii nagród jubileuszowych,

aczkolwiek

mniej korzystna od zasady ogólnej wyrażonej w zarzšdzeniu Ministra Pracy

i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i

innych

okresów uprawniajšcych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania

i

wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358) jest regulacjš wišżšcš i obowišzujšcš

zgodnie z

zasadš prawnš, iż przepis szczególny wyłšcza możliwoœć stosowania

przepisu

ogólnego, co potwierdza § 1 tegoż zarzšdzenia.

Rewizja powódki od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem

Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z

dnia

18 lutego 1993 r., [...], który podzielił argumentację prawnš Sšdu

Rejonowego

opartš na § 4 aneksu do protokołu dodatkowego do obowišzujšcego w

pozwanym

Przedsiębiorstwie porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania.

Podobnie

bowiem jak powołany przez Sšd Rejonowy § 1 zarzšdzenia Ministra Pracy i

Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. również § 1 uchwały nr 138 Rady

Ministrów z

dnia 22 wrzeœnia 1978 r.- za rzšdów której powódka nabyła prawo do

nagrody

jubileuszowej - stanowił, że zawarte w niej przepisy stosuje się przy

obliczaniu i

wypłacaniu nagród jubileuszowych przysługujšcych pracownikowi na

podstawie

układu zbiorowego pracy lub przepisów szczególnych, jeżeli przepisy te

nie

zawierajš odmiennych zasad w tym zakresie. Zatem § 4 wspomnianego aneksu

wyłšczył stosowanie § 9 ust. 1 wymienionej uchwały nr 138 Rady Ministrów

z dnia

22 wrzeœnia 1978 r. pozwalajšcego na obliczenie nagrody jubileuszowej

według

wynagrodzenia z daty wypłaty bšdœ z daty nabycia prawa do niej w

zależnoœci od

tego, co jest dla pracownika korzystniejsze. W tej sytuacji, zdaniem Sšdu

Wojewódzkiego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut rewizji o

nierespektowaniu

przez Sšd Rejonowy stanowiska Sšdu Najwyższego wyrażonego w sprawie III

PZP

48/89 opisanej w nr 25 z 1991 r. tygodnika "Prawo i Życie".

Przedstawiony wyrok Sšdu Wojewódzkiego został zaskarżony rewizjš

nadzwyczajnš przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który zarzucił temu

wyrokowi

rażšce naruszenie prawa materialnego i procesowego przez:

- pominięcie przez Sšd Wojewódzki, iż Sšd Rejonowy nienależycie

wyjaœnił

wszystkie istotne okolicznoœci sprawy, naruszajšc art. 3 § 2, 224 § 1 i

316 § 1 k.p.c.;

- mało wnikliwš i powierzchownš ocenę stanu prawnego sprawy przez

Sšdy

obu instancji (z naruszeniem art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c.) mogšcš

doprowadzić do

rażšcego naruszenia przepisów prawa materialnego o obliczaniu i wypłacie

nagród

jubileuszowych;

- naruszenie art. 387 k.p.c. przez Sšd Wojewódzki przez oddalenie

rewizji

powódki oraz naruszenie art. 388 § 1 w zw. z art. 381 § 1 k.p.c. przez

ich nie-

zastosowanie; a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. W

zwišzku z

powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku

oraz poprzedzajšcego go wyroku Sšdu Rejonowego-Sšdu Pracy w Sanoku z dnia

27 listopada 1992 r., [...] i przekazanie sprawy temu Sšdowi do ponownego

rozpoznania.

Uzasadniajšc bliżej wymienione zarzuty rażšcego naruszenia prawa

Rzecznik

Praw Obywatelskich odniósł je do dwóch uchybień:

Po pierwsze Sšd Wojewódzki przeoczył, że Sšd Rejonowy zastosował w

sprawie postanowienia zakładowego systemu wynagradzania, w szczególnoœci

§ 4

aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 do

porozumienia o

zakładowym systemie wynagradzania, chociaż istnieje wštpliwoœć, czy mogły

one

mieć w sprawie zastosowanie. Wštpliwoœć ta łšczy się z nie zbadanš przez

Sšdy

obu instancji okolicznoœciš, czy w pozwanym Przedsiębiorstwie obowišzywał

układ

zbiorowy pracy. A okolicznoœć ta miała dla sprawy istotne znaczenie w

œwietle

przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia

zakładowych

systemów wynagradzania (Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz. 196 ze zm.). W myœl

art. 3

ust. 1 tej ustawy szczegółowe zasady tworzenia zakładowych systemów

wynagradzania przewidziane w rozdziale 2 majš zastosowanie tylko w zakładach nie

objętych układem zbiorowym pracy. W zakładach pracy objętych takim

układem

można tworzyć również zakładowe systemy wynagradzania (art. 3 ust. 2) ale

tylko w

ograniczonym zakresie przewidzianym w rozdziale 3. W tymże rozdziale 3

nie ma

uregulowanej problematyki nagród jubileuszowych, a art. 28 ust. 2

odsyłajšcy do

odpowiedniego stosowania niektórych przepisów rozdziału 2 - nie wymienia

art. 20

ust. 4 głoszšcego takš zasadę, jakš przyjęto w § 4 aneksu do protokołu

dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym

systemie wynagradzania u strony pozwanej, mianowicie, że podstawę

obliczenia

nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie obowišzujšce w dniu

nabycia prawa do nagrody. Jeżeli więc u strony pozwanej obowišzywał układ

zbiorowy pracy, to § 4 przedmiotowego aneksu nie wywierałby skutków

prawnych.

Podjšł bowiem problematykę, która nie może być objęta zakładowym systemem

wynagradzania, natomiast powinna być objęta układem zbiorowym pracy.

Każdy

układ prawdopodobnie reguluje to zagadnienie tak, jak w przepisach

powszechnie

obowišzujšcych, bšdœ też wprost odsyła do tych przepisów. Przepisami

powsze-

chnie obowišzujšcymi do 31 grudnia 1989 r. były postanowienia uchwały nr

Rady Ministrów z dnia 22 wrzeœnia 1978 r. w sprawie ustalania okresów

pracy i

innych okresów uprawniajšcych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej

obliczania i

wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132), która w § 8 ust. 1 i 2 głosi zasadę,

że pracownik

nabywa prawo do nagrody w dniu upływu okresu uprawniajšcego do nagrody i

że

wypłata jej powinna nastšpić niezwłocznie po nabyciu przez pracownika

prawa do

nagrody. Konsekwencjš tego unormowania był § 9 ust. 1 głoszšcy, że

podstawę

obliczania nagrody stanowi wynagrodzenie przysługujšce pracownikowi w

dniu jej

wypłaty, a jeżeli jest to dla pracownika korzystniejsze - wynagrodzenie

przysługujšce

mu w dniu nabycia prawa do nagrody. Nagrodę oblicza się - jak brzmi

zdanie drugie

- według zasad obowišzujšcych przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za

urlop

wypoczynkowy. Od 1 stycznia 1990 r. obowišzuje zarzšdzenie Ministra Pracy

i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów

pracy i

innych okresów uprawniajšcych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej

obliczania i

wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358), które w § 7 ust. 1 i 2 oraz w § 8

głosi te same

zasady co uprzednio obowišzujšce §§ 8 ust. 1, 2 i 9 ust. 1 uchwały nr

138. Analiza

prawna przepisów mogšcych mieć zastosowanie przy rozstrzyganiu sprawy

powódki, gdyby pozwany zakład był objęty układem zbiorowym pracy,

prowadzi

zatem do zarzutu, że wbrew zaskarżonym wyrokom, powódka miałaby rację,

żšdajšc nagrody obliczonej na podstawie wynagrodzenia pobieranego przez

niš w

dacie wypłaty nagrody jubileuszowej.

Po drugie, jeżeli okazałoby się, że unormowania § 4 aneksu do

protokołu

dodatkowego do porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania,

nie

przekraczajš zakresu przedmiotowego przewidzianego kodeksem pracy i

ustawš o

zakładowych systemach wynagradzania, bo w pozwanym zakładzie nie

obowišzywał

układ zbiorowy pracy, to i tak zaskarżone wyroki budzš poważne

wštpliwoœci. Sšdy

obu instancji pominęły całkowicie zarzuty powódki, iż pozwane

Przedsiębiorstwo nie

stosowało takich samych zasad, jakie zastosowano do niej, w stosunku do

innych

pracowników znajdujšcych się w podobnej lub takiej samej sytuacji

faktycznej. W

aktach (k-21) znajduje się kopia listy płacy, z której wprost wynika duże

zróżnicowanie wypłaconych nagród jubileuszowych z niższš wypłatš powódki.

W

dołšczonych aktach [...] znajduje się oœwiadczenie Aleksandra B., który

pracę w

pozwanym Przedsiębiorstwie rozpoczšł w tym samym okresie co powódka. On

otrzymał nagrodę jubileuszowš za 15 lat pracy w wysokoœci 1.800.000 zł,

natomiast

powódka niecałe 10% tej sumy bo tylko 170.000 zł. W takiej sytuacji Sšd

Wojewódzki powinien był uchylić zaskarżony przez powódkę wyrok i

przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania Sšdowi Rejonowemu. Jeżeli bowiem

okazałoby

się, że w stosunku do powódki zastosowano inne przepisy i zasady, rażšco

obniżajšce wysokoœć należnej jej nagrody jubileuszowej, to wymagałoby

rozważenia, czy powoływanie się strony pozwanej na § 4 aneksu w sprawie

powódki

nie stanowi nadużycia prawa (art. 8 k.p.), a jako takie nie powinno

podlegać

ochronie. Stanowi bowiem naruszenie konstytucyjnej zasady równoœci i

sprawiedliwoœci społecznej, nierówne traktowanie pracowników znajdujšcych

się w

takiej samej lub podobnej sytuacji faktycznej w zakresie odnoszšcym się

do ich

uhonorowania za długoletniš nienagannš pracę i przyznawanie tylko

nielicznym

rażšco niskich nagród jubileuszowych z powołaniem się na zakładowy system

wynagradzania, a stosowanie innych kryteriów i przepisów w stosunku do

innych

pracowników. Przy ocenie sprawy w tym aspekcie nie powinien być również

pominięty fakt, że wyłšcznie z winy strony pozwanej nastšpiło rażšce

opóœnienie w

wypłaceniu powódce tak niskiej nagrody.

Sšd Najwyższy zważył co następuje:

Oba zarzuty rewizji nadzwyczajnej nie sš zasadne.

Abstrahujšc od tego, że wnoszšcy rewizję nadzwyczajnš mógł we

własnym

zakresie ustalić, czy i jaki układ zbiorowy pracy obowišzuje w pozwanym

Przedsiębiorstwie, to przy analizie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o

zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w brzmieniu podanym w

jednolitym tekœcie tej ustawy (opublikowanym w Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz.

196),

obowišzujšcym w dniu nabycia przez powódkę prawa do nagrody jubileuszowej

za

15 lat pracy, nie zwrócił on uwagi na przepis art. 2 pkt. 2 tej ustawy

stanowišcy, że

ilekroć w wym. ustawie jest mowa o "układzie zbiorowym pracy" - rozumie

się przez

to układ zbiorowy pracy zawarty po dniu 31 grudnia 1986 r. co pozostaje w

zwišzku

z nowym brzmieniem działu jedenastego Kodeksu pracy "Układy zbiorowe

pracy i

zakładowe umowy zbiorowe " obejmujšcego przepisy art. 238-24117 k.p.

wprowadzonym z dniem 1 stycznia 1987 r. na podstawie art. 1 ustawy z dnia

listopada 1986 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz. U. Nr 42, poz.

201).

Wczeœniej zawarte układy zbiorowe pracy ustawa o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania nazywa "dotychczasowymi układami zbiorowymi

pracy" (art. 2 pkt 3). W rezultacie przepis art. 3 ust. 1 rozważanej

ustawy i przepisy

jej rozdziału 2 majš zastosowanie do zakładowych systemów wynagradzania w

zakładach pracy nie objętych układem zbiorowym pracy zawartym po dniu 31

grudnia 1986 r., zaœ art. 3 ust. 2 ustawy i przepisy jej rozdziału 3

dotyczš zakładów

pracy, objętych układem zbiorowym pracy zawartym po tej dacie. Regulacja

powyższa pozostała nie zmieniona w przepisach jednolitego tekstu

omawianej

ustawy ogłoszonego w Dz. U. z 1990 r. Nr 69, poz. 407. Na podstawie

informacji

urzędowej uzyskanej dnia 3 sierpnia 1994 r. w Departamencie Zbiorowych

Stosunków Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej Sšd Najwyższy ustalił,

że po dniu

31 grudnia 1986 r. nie został w tym Ministerstwie zarejestrowany nowy

układ

zbiorowy pracy dla przemysłu drzewnego, natomiast obowišzuje w tej branży

nadal

układ zbiorowy pracy dla przemysłów drzewnych z dnia 30 grudnia 1974 r. W

konsekwencji tego ustalenia pozwane Przedsiębiorstwo uprawnione było do

wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania opracowanego w oparciu o

przepisy zawarte w rozdziale 2 rozważanej ustawy, wœród których znajduje

się

wspomniany w rewizji nadzwyczajnej przepis art. 20 ust. 4 stanowišcy, iż

"podstawę

wymiaru nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie

obowišzujšce w

dniu nabycia prawa do nagrody" powtórzony w § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym

systemie

wynagradzania w pozwanym Przedsiębiorstwie. Przepisy tego porozumienia

zastšpiły - w zakresie okreœlonym w ustawie - odpowiednie przepisy o

wynagradzaniu, w tym także postanowienia dotychczasowego układu zbiorowego pracy

(art.

23 ustawy) oraz przepisy powołanej wyżej uchwały nr 138 Rady Ministrów z

dnia 22

wrzeœnia 1978 r. (wyliczenie zawarte w art. 23 nie jest bowiem

wyczerpujšce)

niezależnie od trafnej interpretacji § 1 tej uchwały dokonanej przez Sšd

Wojewódzki.

Powołany w rewizji nadzwyczajnej przepis art. 28 ust. 2 ustawy o zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania nie mógł mieć w sprawie

zastosowania, gdyż mieœci się w rozdziale 3 ustawy dotyczšcym zakładowego

systemu wynagradzania w zakładach pracy objętych układem zbiorowym pracy

zawartym po dniu 31 grudnia 1986 r., do których pozwane Przedsiębiorstwo

- jak

wyżej ustalono - nie należało.

Próby zatem podważania mocy obowišzujšcej § 4 aneksu do protokołu

dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym

systemie wynagradzania w pozwanym Przedsiębiorstwie okazały się chybione.

Sšd Najwyższy w składzie rozpoznajšcym niniejszš sprawę nie

podzielił

odmiennego stanowiska zajętego przez Sšd Najwyższy w analogicznej pod

względem faktycznym i prawnym sprawie III PZP 48/89 - I PR 410/89

opisanej w

tygodniku "Prawo i Życie" nr 25 z 1991 r., na które powoływała się

powódka w toku

niniejszego procesu, domagajšc się nagrody jubileuszowej obliczonej na

podstawie

wynagrodzenia przysługujšcego w dniu wypłaty nagrody. Stanowisko to

bowiem

wyrażone zostało wyłšcznie w oparciu o przytoczony wyżej przepis § 9 ust.

uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 wrzeœnia 1978 r. bez zwrócenia

uwagi na §

1 tejże uchwały oraz art. 23 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach

tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania (wg. numeracji jednolitego tekstu tej

ustawy

ogłoszonego w Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196). Przyjšł je także Sšd

Najwyższy w

wyroku z dnia 24 lipca 1990 r., I PR 143/90 jednakże dlatego, że

orzekajšc

ponownie w tej samej sprawie jako sšd rewizyjny był z mocy art. 389

k.p.c. zwišzany

ocenš prawnš zawartš w poprzednim wyroku Sšdu Najwyższego. Być może z

tego

powodu nie powoływał się na powyższe orzeczenie Sšdu Najwyższego organ

wnoszšcy rewizję nadzwyczajnš w niniejszej sprawie.

Przechodzšc do drugiego zarzutu stwierdzić należy, że z pracowników,

którzy

razem z powódkš w dniu 10 listopada 1990 r. pobierali nagrodę

jubileuszowš tylko

Aleksander B. otrzymujšcy nagrodę jubileuszowš w kwocie 1.656.000 zł (k.

21) z

ponad rocznym opóœnieniem znajdował się w identycznej sytuacji co powódka

(15

lat pracy. które upłynęły w dniu 29 wrzeœnia 1989 r.). Fakt ten przyznało

pozwane

Przedsiębiorstwo w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajnš wyjaœniajšc, że

pracownik

ten otrzymał bezpodstawnie zawyżonš nagrodę jubileuszowš wskutek błędnego

przyjęcia w piœmie przyznajšcym mu tę nagrodę, że nabył on do niej prawo

w dniu

29 wrzeœnia 1990 r. zamiast w dniu 29 wrzeœnia 1989 r. Co do innych

pracowników,

to powódka nie wykazała, aby znajdowali się oni w identycznej sytuacji

jak ona.

Przeciwnie, w rewizji powódka podała (k. 44), że inni pracownicy,

pobierajšcy w tym

samym okresie nagrody jubileuszowe z tytułu 15 lat pracy w normalnym

trybie tzn.

bez opóœnienia w wypłacie otrzymali kwoty 10 razy wyższe od nagrody

wypłaconej

powódce, czyli w wysokoœci 1.700.000-1.800.000 zł. Oznacza to, że nabyli

oni prawo

do nagród jubileuszowych rok póœniej niż powódka, a konkretnie - jak

wynika z listy

płac - w m-cu paœdzierniku 1990 r., kiedy stanowišce podstawę obliczenia

nagrody

najniższe wynagrodzenie wynosiło 368.000 zł. (k. 18), podczas gdy w

paœdzierniku

1989 r., kiedy to powódka nabyła prawo do nagrody jubileuszowej za 15 lat

pracy,

najniższe wynagrodzenie wynosiło 38.000 zł (k. 20). Skoro więc w

odniesieniu do

tych pracowników różnica wysokoœci nagrody była wynikiem nabycia prawa do

nagrody w innym czasie niż termin nabycia prawa do nagrody przez powódkę,

w

którym obowišzywała inna wysokoœć najniższego wynagrodzenia stanowišcego

podstawę obliczenia nagrody, to nie może być mowy o nierównym traktowaniu

z

nimi powódki. Nierównoœć ta zachodzi tylko w porównaniu z Aleksandrem B.

ale i

ona nie uzasadnia zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady równoœci.

Zasada ta

dotyczy bowiem równoœci w prawie a nie w bezprawiu, a przecież wypłacono

temu

pracownikowi zawyżonš nagrodę jubileuszowš bezpodstawnie czyli wbrew

prawu.

Pojedyńcza wypłata nagrody jubileuszowej w zawyżonej wskutek pomyłki

wysokoœci

nie stanowi także dostatecznego argumentu dla uznania, że wypłata powódce

nagrody obliczonej zgodnie z obowišzujšcymi przepisami stanowi naruszenie

konstytucyjnej zasady sprawiedliwoœci społecznej. Skoro zaœ nie nastšpiło

naruszenie wspomnianych zasad konstytucyjnych, to bezzasadny jest oparty na

ich

naruszeniu zarzut, że strona pozwana powołujšc się wobec powódki na § 4

aneksu

nadużyła prawa w œwietle zasad współżycia społecznego (art. 8 k.p.).

Zarzutu tego nie uzasadnia również ponad roczna zwłoka strony

pozwanej w

wypłacie należnej powódce nagrody jubileuszowej. Sama bowiem zwłoka nie

była

powodem wypłaty tak niskiej nagrody, a obowišzujšcy w pozwanym zakładzie

pracy

sposób obliczania nagrody, oparty na przepisach ustawy o zasadach

tworzenia

zakładowych systemów wynagrodzenia i przede wszystkim istotny spadek siły

nabywczej pienišdza na przełomie lat 1989 i 1990, którego strony nie

mogły

przewidzieć, co wyklucza ewentualnie odpowiedzialnoœć odszkodowawczš

strony

pozwanej w œwietle art. 361 § 1 k.c. i art. 477 § 1 k.c. Ten ostatni

przepis ogranicza

zresztš odpowiedzialnoœć odszkodowawczš dłużnika w razie jego zwłoki w

spełnieniu œwiadczenia do naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Mimo bezzasadnoœci zarzutów rewizji nadzwyczajnej została ona co do

należnoœci głównej przez Sšd Najwyższy uwzględniona, gdyż wyroki Sšdów

obu

instancji wydane zostały z rażšcym naruszeniem art. 3581 § 3 k.c. w zw. z

art. 12

ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

(Dz. U. Nr

55, poz. 321) i art. 300 k.p., co Sšd Najwyższy wzišł z urzędu pod

rozwagę (art. 420

§ 2 k.p.c.). Art. 3581 § 3 k.c. stanowi, że "w razie istotnej zmiany siły

nabywczej

pienišdza po powstaniu zobowišzania, sšd może po rozważeniu interesów

stron,

zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokoœć lub sposób

spełnienia œwiadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu

lub

umowie", zaœ według majšcego charakter przepisu przejœciowego art. 12

ust. 2

ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie kodeksu cywilnego do zobowišzań

pieniężnych powstałych od dnia 30 paœdziernika 1950 r. jeszcze nie

przedawnionych

i nie wykonanych do dnia wejœcia w życie tejże ustawy (tj. do dnia 1

paœdziernika

1990 r.) stosuje się art. 3581 § 3 k.c. tylko do œwiadczeń w częœci nie

wykonanej.

Ponieważ dochodzone przez powódkę roszczenie niewštpliwie powstało po

dniu 30

paœdziernika 1950 r., a w dniu 1 paœdziernika 1990 r. nie było

przedawnione, to art.

3581 § 3 k.c. - przy istnieniu okreœlonych w nim przesłanek - może mieć

do niego

zastosowanie, ale pod warunkiem, że œwiadczenie nie zostało do tego dnia

wykonane. Jeżeli więc wypłata powódce nagrody nastšpiła w dniu 10

listopada 1990

r., to z punktu widzenia wymienionego przepisu przejœciowego nie ma

przeszkód,

aby art. 3581 § 3 k.c. mógł być do tego zobowišzania zastosowany.

Powstaje

natomiast zagadnienie, czy wypłacenie powódce nagrody w kwocie nominalnej

stanowiło wykonanie zobowišzania. W tym przedmiocie Sšd Najwyższy w

składzie

rozpoznajšcym niniejszš sprawę podziela uchwałę Sšdu Najwyższego z dnia 3

kwietnia 1992 r., I PZP 19/92 (OSNCP 1992 z. 9 poz. 166), w myœl której

art. 3581 §

3 k.c. w zw. z art. 300 k.p. może być odpowiednio zastosowany w sprawie o

należnoœć z zakresu prawa pracy (odprawę rentowš) także wówczas, gdy to

œwiadczenie pieniężne zostało spełnione przez zapłatę sumy nominalnej

lecz w

okolicznoœciach nie powodujšcych wygaœnięcia zobowišzania. W uzasadnieniu

powyższej uchwały Sšd Najwyższy wyjaœnił m.in. że zgodnie z art. 3581 § 1

k.c.

zapłata kwoty nominalnej stanowi jedynie spełnienie œwiadczenia. Nie

oznacza ona

jeszcze wykonania zobowišzania, gdyż do tego potrzebne jest ponadto

zaspokojenie

wierzyciela. Według art. 354 § 1 k.c. wykonanie zobowišzania przez

dłużnika

powinno być zgodne ze społeczno-gospodarczym celem zobowišzania oraz z

zasadami współżycia społecznego, a także ewentualnie ustalonymi

zwyczajami.

Zapobiega to sytuacjom, w których spełnienie przez dłużnika œwiadczenia

w sposób

formalnie zgodny z treœciš zobowišzania nie zaspokajałoby uzasadnionego

interesu

wierzyciela. Takš sytuację tworzy istotna zmiana siły nabywczej pienišdza

po

powstaniu zobowišzania. Spełnienie w tej sytuacji œwiadczenia przez

zapłatę kwoty

nominalnej nie zaspokaja interesu wierzyciela i nie powoduje wygaœnięcia

zobowišzania, chyba że wierzyciel przyjmie takie œwiadczenie na

zaspokojenie

swojej wierzytelnoœci. O spełnieniu œwiadczenia można mówić bowiem

dopiero

wtedy,gdy zostaje ono zaofiarowane przez dłużnika i przyjęte przez

wierzyciela.

Oœwiadczenie wierzyciela o przyjęciu zapłaty kwoty nominalnej na

zaspokojenie

wierzytelnoœci może zostać złożone przez każde zachowanie ujawniajšce

takš wolę

w sposób dostateczny (art. 60 k.c.).

Niezwłoczne kwestionowanie przez powódkę w niniejszej sprawie

wysokoœci

wypłaconej nagrody (k. 9) œwiadczy zdaniem Sšdu Najwyższego, w

dostateczny

sposób, że nie traktowała ona wypłaconej jej tytułem nagrody

jubileuszowej kwoty

nominalnej jako zaspokojenia swej wierzytelnoœci z tego tytułu, a jako

wypłatę na

poczet należnej nagrody jubileuszowej. Umożliwia to zastosowanie w

sprawie

waloryzacji œwiadczenia okreœlonej w art. 3581 § 3 k.c. Wprawdzie w

œwietle art. 3581

§ 4 k.c. jest ona uzależniona od żšdania wierzyciela, który go w

niniejszej sprawie

nie zgłosił, jednak - jak wyjaœnił Sšd Najwyższy w uzasadnieniu

orzeczenia z dnia 30

stycznia 1992 r., I PRN 60/91 (PiZS 1992 nr 7 s. 64) - okreœlony w art.

4771 § 1

k.p.c. obowišzek orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy o

roszczeniach

wynikajšcych z faktów przytoczonych przez pracownika, choćby nie były

objęte jego

żšdaniem lub zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony

wynikiem

postępowania dotyczy także waloryzacji œwiadczenia na podstawie art. 3581

§ 3 k.c.

Powódka zaœ w niniejszej sprawie powoływała się na zebrany w sprawie

materiał

dowodowy, który wskazywał na spadek siły nabywczej pienišdza w okresie po

nabyciu przez niš prawa do nagrody jubileuszowej a wypłatš tej nagrody w

kwocie

nominalnej. Spadek ten w powyższym okresie czyli między dniem 12

paœdziernika

1989 r. a 10 listopada 1990 r. był istotny, co jest faktem powszechnie

znanym, a

ponadto wynika z zebranego w sprawie materiału wskazujšcego, jak już

podano

wyżej, że najniższe wynagrodzenie pracownicze wynosiło w paœdzierniku

1989 r.

38.000 zł. a w paœdzierniku 1990 r. 368.000 zł. W efekcie opóœniona

wypłata

powódce nagrody jubileuszowej w kwocie nominalnej obliczonej na podstawie

wynagrodzenia z paœdziernika 1989 r. spowodowała z punktu widzenia zasad

współżycia społecznego i interesu powódki jej pokrzywdzenie. Zdaniem Sšdu

Najwyższego waloryzacja powinna w niniejszej sprawie objšć różnicę

œwiadczenia

wynikajšcš ze spadku siły nabywczej pienišdza w okresie między nabyciem

przez

powódkę prawa do nagrody a jej wypłatš opóœnionš z winy strony pozwanej.

Najniższe wynagrodzenie pracownicze jest relatywnš siły nabywczej

pienišdza i

dlatego Sšd Najwyższy dla potrzeb niniejszej sprawy przyjšł, że może ono

stanowić

miernik waloryzacji.

Kierujšc się powyższymi przesłankami Sšd Najwyższy uznał, że po

waloryzacji na podstawie art. 3581 § 3 k.c. strona pozwana zapłacić winna

powódce

tytułem wysokoœci nagrody jubileuszowej kwotę 1.309.625 zł. obliczonš w

następujšcy sposób: Nagroda wyliczona na podstawie najniższego wynagrodzenia

obowišzujšcego w m-cu paœdzierniku 1990 r. = 1.656.000 zł (k. 18) pomniejszona

o kwotę

wypłaconej nagrody czyli 171.000 zł oraz o połowę wypłaconych odsetek w

kwocie

350.750 zł. czyli o 175.375 zł. Odliczenie przy waloryzacji nagrody

połowy wypłaconych powódce odsetek uzasadnione jest ich częœciowo waloryzacyjnym

charakterem, na co wskazuje wysokoœć odsetek ustawowych obowišzujšcych w

okresie

między powstaniem prawa powódki do nagrody a jej wypłatš, przekraczajšcš

wysokoœć odsetek kredytowych. Takš też kwotę z 8% od dnia 4 sierpnia 1994

r. Sšd

Najwyższy - uwzględniajšc rewizję nadzwyczajnš i uchylajšc zaskarżony

wyrok Sšdu

Wojewódzkiego oraz zmieniajšc poprzedzajšcy go wyrok Sšdu Rejonowego zasšdził na rzecz powódki (art. 422 § 1 k.p.c.). Uwzględnieniu rewizji

nadzwyczajnej

w œwietle art. 421 § 2 k.p. nie stała na przeszkodzie okolicznoœć, że

została ona

wniesiona po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się zaskarżonego

wyroku, gdyż zaniechajšc waloryzacji dochodzonej należnoœci Sšdy obu

instancji nie

tylko rażšco naruszyły wskazane wyżej przepisy, lecz także interes

Rzeczypospolitej

Polskiej, która otacza roszczenia pracownicze wzmożonš ochronš, a w

niniejszej

sprawie ochrona ta była szczególnie potrzebna, gdyż chodzi o powódkę

pozostajšcš

bez pracy i samotnie wychowujšcš 2 dzieci, na które otrzymuje niewysokie

alimenty.

Sšd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajnš w częœci dotyczšcej

odsetek za

okres od dnia 4 sierpnia 1994 r. Od zwaloryzowanego na podstawie art.

3581 § 3

k.c. œwiadczenia, w częœci przewyższajšcej jego nominalnš wysokoœć,

odsetki za

opóœnienie należš się dopiero od daty wyroku sšdowego, mocš którego

dokonano

waloryzacji. Samo bowiem istnienie przesłanek z art. 3581 § 3 k.p.c. nie

powoduje z

mocy prawa zmiany wysokoœci œwiadczenia. Konieczna jest inicjatywa

wierzyciela,

któremu jednak nie przysługuje roszczenie w znaczeniu materialnoprawnym.

Przysługuje mu tylko uprawnienie do żšdania waloryzacji. Dlatego nie

można też

przed waloryzacjš mówić o opóœnieniu dłużnika w wykonaniu zobowišzania

pieniężnego przekraczajšcego jego nominalnš wysokoœć. Skutek w postaci

waloryzacji następuje dopiero z mocy orzeczenia sšdu, które ma więc

charakter

konstytutywny. Nie miał - jak się wydaje - powyższych okolicznoœci na

uwadze Sšd

Najwyższy przy wydawaniu wyroku z dnia 16 wrzeœnia 1993 r. w sprawie I

PRN

70/93 (OSNCP 1994 z. 5 poz. 113). Natomiast uchwała Sšdu Najwyższego z

dnia 8

lipca 1993 r., III CZP 80/93 (OSP 1994 r., nr. 3, poz. 50) dotyczy

wprawdzie odsetek

lecz nie od sumy zwaloryzowanej na podstawie art. 3581 § 3 k.c., a od

odszkodowania ustalonego na podstawie art. 363 § 2 k.c.

Odsetki od nominalnej kwoty nagrody za okres od dnia nabycia do niej

prawa

przez powódkę do dnia zapłaty zostały zaœ przez stronę pozwanš uiszczone.