I PRN 48/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 21 lipca 1994 r.

I PRN 48/94

Przejęcie zakładu pracy w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. nastšpić może

nie

tylko między zakładami pracy w znaczeniu art. 3 k.p. lecz także między

tymi

zakładami a osobami fizycznymi zatrudniajšcymi pracowników lub wyłšcznie

między takimi osobami (art. 299 § 1 k.p.).

Wydzierżawienie restauracji jest przejęciem zakładu pracy w

rozumieniu

art. 231 § 2 k.p.

Przewodniczšcy SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy

Kwaœniewski, Maria Tyszel,

Sšd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 1994 r. sprawy z

powództwa

Krystyny œ. przeciwko Zbigniewowi B. o przywrócenie do pracy, na skutek

rewizji

nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Sšdu

RejonowegoSšdu Pracy w Braniewie z dnia 30 grudnia 1992 r., [...],

u c h y l i ł

zaskarżony wyrok w częœci oddalajšcej powództwo w

stosunku do

pozwanego Zbigniewa B. i w tym zakresie przekazał sprawę Sšdowi

RejonowemuSšdowi Pracy w Braniewie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Krystyna œ., złożyła do Sšdu Rejonowego-Sšdu Pracy w

Braniewie

odwołanie od wypowiedzenia jej przez pozwanego Zbigniewa B. warunków

płacy z

dniem 2 listopada 1992 r. ze skutkiem na dzień 2 lutego 1993 r.

Wypowiedzenie to

powódka otrzymała w dniu 18 listopada 1992 r., a od 12 listopada 1992 r.

przebywała na zwolnieniu lekarskim. Ponieważ odwołanie złożone zostało w

okresie

dokonanego wypowiedzenia Sšd Rejonowy uznał, że powódka wystšpiła z

powództwem o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne.

Pozwany Zbigniew B. wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił, że nie

traktuje

powódki jako swojej pracownicy, gdyż nie chciała zawrzeć z nim umowy o

pracę,

nadto od chwili przejęcia wydzierżawionej przez niego od Gminnej

Spółdzielni

"Samopomoc Chłopska" w M. restauracji "W." w M., tj. od dnia 2 listopada

1992 r.

powódka u niego nie pracowała, bo najpierw była na urlopie wypoczynkowym,

a

następnie na zwolnieniu lekarskim. 1 grudnia 1992 r. otrzymał od

wymienionej

Spółdzielni pismo rozwišzujšce z powódkš z dniem 1 listopada 1992 r.

umowę o

pracę z powodu porozumienia zakładów pracy i œwiadectwo pracy powódki.

Wobec treœci tych zarzutów pozwanego Zbigniewa B. powódka

oœwiadczyła

na rozprawie w dniu 10 grudnia 1992 r., że domaga się takiego

rozstrzygnięcia,

które pozostawi jš jako pracownika Gminnej Spółdzielni, bowiem na żadne

rozwišzanie umowy o pracę się nie godziła.

W zwišzku z powyższym Sšd Rejonowy wezwał w trybie art. 477 k.p.c.

do

udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Gminnš Spółdzielnię

"Samopomoc Chłopska" w M.

Pozwana Spółdzielnia wniosła o odrzucenie pozwu, gdyż z dniem 2

listopada

1992 r. wydzierżawiła pozwanemu Zbigniewowi B. u restaurację "W." w M. i

pracownicy zatrudnieni w tej restauracji, w tym także powódka, zgodnie z

§ 6 umowy

dzierżawy oraz art. 231 § 2 k.p. stali się automatycznie pracownikami

dzierżawcy.

Nie zachodziła zatem potrzeba rozwišzywania umowy o pracę z powódkš.

Wprawdzie pracownica Gminnej Spółdzielni, wprowadzona w błšd przez

pracownicę

pozwanego Zbigniewa B., dla celów ubezpieczenia społecznego wystawiła

pismo

rozwišzujšce z powódkš umowę o pracę i potwierdzajšce tę okolicznoœć

œwiadectwo

pracy, ale fakt ten nie ma znaczenia, gdyż dokumenty te nie były

potrzebne, a

sporzšdzone zostały pod wpływem błędu, który dotyczył treœci czynnoœci

prawnej.

Sšd Rejonowy-Sšd Pracy w Braniewie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1992

r.,

[...] przywrócił powódkę do pracy w pozwanej Gminnej Spółdzielni na

dotychczasowych warunkach płacy i zasšdził od tej Spółdzielni na rzecz powódki

wynagrodzenie

za czas pozostawania bez pracy w kwocie 6.277.600 zł, w stosunku zaœ do

pozwanego Zbigniewa B. powództwo oddalił.

Powyższy wyrok oparty został na następujšcych ustaleniach i

wnioskach:

Powódka pracowała w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w M. od

1 lipca 1957 r. na stanowisku kuchmistrza, a od dnia 1 marca 1992 r. jako

bufetowa.

Pismem z dnia 27 lipca 1992r. wypowiedziano powódce warunki pracy i płacy

proponujšc pracę w kuchni na poprzednim stanowisku; w przypadku odmowy

przyjęcia zaproponowanej pracy z dniem 31 paœdziernika 1992 r. nastšpić

miało

rozwišzanie umowy o pracę. Powódka przyjęła zaproponowane warunki. Pismem

z

dnia 26 paœdziernika 1992 r. ze skutkiem na dzień 1 listopada 1992 r.

pozwana

Spółdzielnia rozwišzała z powódkš umowę o pracę bez wypowiedzenia wobec

porozumienia zakładów pracy i z podaniem art. 30 § 1 k.p. jako podstawy

prawnej.

Te same dane zawiera œwiadectwo pracy powódki z dnia 2 listopada 1992 r.

Żaden

z tych dokumentów nie został doręczony powódce.

Umowš z dnia 30 paœdziernika 1992 r. pozwana Spółdzielnia

wydzierżawiła

pozwanemu B. restaurację, w której zatrudniona była powódka. W § 6 umowy

dzierżawy zawarto postanowienie, że dzierżawca zobowišzuje się do

dalszego

zatrudnienia pracowników restauracji, a dokonane przekształcenie

organizacyjnoprawne na podstawie art. 231 k.p. powoduje pozostanie przechodzšcych

pracowników w stosunku pracy z dzierżawcš.

Sšd Rejonowy uznał jednak, że oddanie przez Spółdzielnię restauracji

w

dzierżawę nie jest sytuacjš, o której traktuje art. 231 k.p. Zdaniem Sšdu

Rejonowego

tego rodzaju przekształcenie jak połšczenie dotychczasowego zakładu pracy

z

innym, jego podział, przejęcie w całoœci lub w częœci przez inny zakład,

jest czymœ

na trwałe zmieniajšcym dotychczasowe struktury. Natomiast oddanie częœci

zakładu

w dzierżawę nie jest takim przekształceniem, bowiem dzierżawę można

rozwišzać,

wypowiedzieć, może ona wygasnšć i jej przedmiot powraca do właœciciela.

Skoro

zaœ nie nastšpiło przekształcenie w rozumieniu art. 231 k.p., to

pracownicy

Spółdzielni zatrudnieni w wydzierżawionej restauracji nie stali się

automatycznie

pracownikami pozwanego B., w stosunku do którego z powodu braku biernej

legitymacji powództwo ulega oddaleniu.

Dopiero na rozprawie w dniu 10 grudnia 1992 r. powódka dowiedziała

się o

treœci pisma pozwanej Spółdzielni z dnia 26 paœdziernika 1992 r.

doręczonego

pozwanemu B. o rozwišzaniu z niš przez Spółdzielnię umowy o pracę ze

skutkiem

na dzień 1 listopada 1992 r.

Rozwišzanie to rażšco narusza przepisy prawa. Kodeks pracy nie zna

sposobu rozwišzania umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu porozumienia

zakładów pracy. O takim trybie nie traktuje art. 30 § 1 k.p., który

powołano jako

podstawę prawnš rozwišzania umowy o pracę z powódkš. Przepis ten mówi

natomiast, że jednym ze sposobów rozwišzania umowy jest porozumienie

stron.

Gdyby przyjšć, że pozwana Spółdzielnia przez porozumienie zakładów pracy

rozumie porozumienie stron z udziałem obu zakładów pracy, to do

zachowania

takiego sposobu rozwišzania umowy o pracę brakuje oœwiadczenia powódki. W

przedstawionej sytuacji nie zachodzi też żadna z wymienionych w art. 52

lub 53 k.p.

podstaw do rozwišzania z powódkš umowy o pracę bez wypowiedzenia, wobec

czego na podstawie art. 56 i 57 § 1 k.p. uwzględniono powództwo w

stosunku do

pozwanej Spółdzielni.

Tylko ta Spółdzielnia zaskarżyła powyższy wyrok Sšdu Rejonowego do

Sšdu

Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibš w

Gdyni, który wyrokiem z dnia 27 paœdziernika 1993 r., [...] zmienił wyrok

Sšdu

Rejonowego w częœci uwzględniajšcej powództwo i w odniesieniu do pozwanej

Spółdzielni oddalił powództwo.

Sšd Wojewódzki uznał za błędny poglšd Sšdu Rejonowego, że przejęcie

restauracji wraz z pracownikami w ramach umowy dzierżawy przez pozwanego

B. od pozwanej Spółdzielni nie stanowiło przejęcia częœci zakładu pracy w

rozumieniu

art. 231 § 2 k.p., przeciwnie w ustalonym przez Sšd Rejonowy stanie

faktycznym

dopatrzył się wypełnienia dyspozycji tego przepisu, co powoduje brak

legitymacji

biernej po stronie pozwanej Spółdzielni, która z dniem przejęcia

restauracji przez

pozwanego B. przestała być pracodawcš powódki, a został nim pozwany B. W

stosunku do tego pozwanego wyrok Sšdu Rejonowego nie mógł być jednak

zmieniony przez Sšd Wojewódzki, gdyż uprawomocnił się wobec

niezaskarżenia

przez powódkę.

Wyrok Sšdu Rejonowego w Braniewie w częœci oddalajšcej powództwo w

stosunku do pozwanego Zbigniewa B. został zaskarżony rewizjš nadzwyczajnš

przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który zarzucił, że wyrok ten wydany

został z

rażšcym naruszeniem przepisów art. 3 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. oraz art.

231 § 2 k.p.,

a także interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego powinien być w

zaskarżonej częœci uchylony a sprawa w powyższym zakresie przekazana

Sšdowi

Rejonowemu w Braniewie do ponownego rozpoznania.

Sšd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafny jest zarzut rażšcego naruszenia przez Sšd Rejonowy przepisu

art. 231

§ 2 k.p. przez błędnš jego wykładnię polegajšcš na założeniu, że dotyczy

on

"trwałego" przejęcia zakładu pracy lub jego częœci przez inny zakład, a z

takim

przejęciem nie mamy do czynienia w razie dzierżawy częœci zakładu pracy.

Do

powyższego wniosku nie upoważnia treœć wymienionego przepisu. Z

utrwalonej

judykatury Sšdu Najwyższego (m.in. uzasadnienia uchwały z dnia 19

stycznia 1993

r., I PZP 70/92 - OSNCP 1993 z. 6 poz. 100) wynika, że przepis art. 231 §

2 k.p.

dotyczy przejęcia zakładu pracy lub jego częœci, w których zatrudnieni sš

pracownicy

przez inny zakład pracy w wyniku różnorodnych zdarzeń prawnych, w tym

również

wskutek czynnoœci prawnych, także o charakterze obligacyjnym jak umowa

sprzedaży. Kontynuujšc ten kierunek wykładni Sšd Najwyższy w uchwale z

dnia 7

czerwca 1994 r. I PZP 20/94 (dotšd nie publikowanej) wyraził poglšd,

który Sšd

Najwyższy w składzie rozpoznajšcym niniejszš sprawę podziela , że

przejęcie

zakładu pracy (lub jego częœci) w rozumieniu rozważanego przepisu,

następuje nie

tylko gdy jest ono następstwem umowy dzierżawy, lecz także w razie

rozwišzania tej

umowy prowadzšcego do ponownego przejęcia zakładu pracy przez wydzierżawiajšcego. Gdyby podzielić poglšd Sšdu Rejonowego, to nawet umowy

sprzedaży

zakładu pracy nie można by traktować jako "trwałego" przejęcia zakładu

pracy, gdyż

nabywca nie jest ograniczony czasowo w możliwoœci sprzedaży tego zakładu

dalszym nabywcom, nie wyłšczajšc pierwszego sprzedawcy. Z kolei w

powołanym w

rewizji nadzwyczajnej orzeczeniu z dnia 20 wrzeœnia 1990 r., I PR 251/90

(OSNCP

1991 z. 10-12 poz. 130) Sšd Najwyższy wyjaœnił, że zgodnie z art. 231 § 2

k.p. w

razie przejęcia zakładu pracy przez inny zakład staje się on stronš w

stosunkach

pracy przejętego zakładu, co następuje z mocy prawa, wobec czego nowy

zakład nie

musi zawierać z pracownikami przejmowanego zakładu pracy umów o pracę.

Wbrew

zdaniu organu wnoszšcego rewizję nadzwyczajnš w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku nie można dopatrzyć się poglšdu Sšdu Rejonowego jakoby w myœl

rozważanego przepisu podmiotem zarówno przekazujšcym, jak też

przejmujšcym

nie mogła być osoba fizyczna zatrudniajšca pracowników. Sšd Rejonowy

dokonujšc

wykładni art. 231 § 2 k.p. posłużył się sformułowaniami zawartymi w tym

przepisie, a

te mówiš o zakładach pracy. Jest jednak oczywistym, że przejęcie zakładu

pracy lub

jego częœci w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. nastšpić może nie tylko między

zakładami

pracy w znaczeniu art. 3 k.p., lecz także między tymi zakładami a osobami

fizycznymi zatrudniajšcymi pracowników lub wyłšcznie między takimi

osobami (art.

299 § 1 k.p.).

Pozostało zatem do rozważenia, czy w dniu przejęcia restauracji

przez

pozwanego B. od pozwanej Spółdzielni (co - bezspornie między nimi nastšpiło dnia

2 listopada 1992 r.) powódka była pracownicš pozwanej Spółdzielni

zatrudnionš w

tej restauracji, a to ze względu na treœć pisma Spółdzielni z dnia 26

paœdziernika

1992 r. rozwišzujšcego z dniem 1 listopada 1992 r. umowę o pracę z

powódkš bez

wypowiedzenia wobec porozumienia zakładów pracy. Trafne jest w tym

względzie

stanowisko Sšdu Rejonowego, że wobec braku oœwiadczenia ze strony

powódki, nie

może być ono traktowane jako rozwišzanie umowy o pracę za porozumieniem

stron.

Pismo to nie było zresztš doręczone powódce, która o jego treœci

dowiedziała się

dopiero na pierwszej rozprawie czyli 10 grudnia 1992 r., kiedy pozwana

Spółdzielnia

nie była już uprawniona do rozwišzywania stosunków pracy z pracownikami

zatrudnionymi w przejętej przez pozwanego B. restauracji. Z tego samego

względu

pismo to nie mogło wywrzeć skutku prawnego jako rozwišzanie umowy o pracę

z

powódkš bez wypowiedzenia.

Skoro więc powódka była w dniu przejęcia restauracji przez pozwanego

B. pracownicš pozwanej Spółdzielni, to z mocy art. 231 § 2 k.p. stała się

pracownicš

pozwanego B. bez potrzeby zawierania z nim umowy o pracę. Pozwany ten

traktował jš zresztš jako swojš pracownicę, skoro dnia 4 listopada 1992

r. udzielił jej

urlopu wypoczynkowego (k. 7), a następnie wypowiedział jej z datš

wstecznš od

dnia 2 listopada 1992 r. ze skutkiem na dzień 2 lutego 1993 r. warunki

pracy (k.3).

Okolicznoœci te - gdyby nawet nie zachodziła w sprawie sytuacja okreœlona

w art. 231

§ 2 k.p. - œwiadczyłyby o zawarciu przez pozwanego B. stosunku pracy z

powódkš w

sposób dorozumiany (art. 60 k.c. w zw. z art. 350 k.p.).

Z powyższych względów rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu.

Sšd Najwyższy nie wydał jednak wyroku orzekajšcego co do istoty

sprawy, a

- zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej - uchylił zaskarżony wyrok i

sprawę

przekazał do ponownego rozpoznania Sšdowi Rejonowemu w Braniewie (art.

422 §

2 k.p.c.) celem ustalenia, czy wypowiedzenie powódce warunków płacy przez

pozwanego B. nastšpiło istotnie w okresie jej nieobecnoœci w pracy

spowodowanej

chorobš (art. 41 k.p.) oraz jakich roszczeń dochodzi powódka od tego

pozwanego.

Wobec nieobecnoœci stron na rozprawie z rewizji nadzwyczajnej nie mógł

tych

ustaleń dokonać Sšd Najwyższy we własnym zakresie.

Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stała na przeszkodzie

okolicznoœć,

że została ona wniesiona po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia się

zaskarżonego wyroku, gdyż narusza on nie tylko rażšco prawo, lecz także

interes

Rzeczypospolitej Polskiej (art. 421 § 2 k.p.c.), skoro na skutek błędnej

wykładni art.

231 § 2 k.p. pozbawił powódkę ochrony jej stosunku pracy u właœciwego

pracodawcy, a przywracajšc powódkę bezpodstawnie do pracy w pozwanej

Spółdzielni spowodował, że powódka nie wniosła rewizji od wyroku

oddalajšcego

powództwo w stosunku do pozwanego Zbigniewa B.