I PRN 45/95 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 7 listopada 1995 r.

I PRN 45/95

Wyrok wydany w sprawie, w której strona pozwana nie złożyła żadnego

oświadczenia w przedmiocie żądań pozwu jest wyrokiem zaocznym, choćby sąd

omyłkowo nadał mu charakter tzw. wyroku kontradyktoryjnego. Wyrok taki

powinien być doręczony zgodnie z art. 343 k.p.c. i przysługuje od niego sprzeciw.

Bez doręczenia wyrok taki się nie uprawomacnia i rewizja nadzwyczajna od niego

podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 1995 r., sprawy z powództwa

Danuty S. przeciwko Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, Oddział Terenowy w

O., Gospodarstwo Rolne w T. o wyrównanie wynagrodzenia, na skutek rewizji

nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej [...] od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bartoszycach z dnia 30 czerwca 1993 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

o d r z u c i ć rewizję nadzwyczajną

Uzasadnienie

Powódka Danuta S. wniosła o zasądzenie od pozwanej Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w O. Gospodarstwo Rolne w T. kwoty 9.937.300

zł, jako wyrównania wynagrodzenia za okres od sierpnia 1992 r. do kwietnia 1993 r.

Powódka twierdziła, że jej wynagrodzenie powinno zgodnie z Układem Zbiorowym

Pracy dla Pracowników Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 30 marca 1989 r.

wynosić 184% najniższego wynagrodzenia i było zaniżane w poszczególnych

miesiącach wraz ze składnikami od niego pochodnymi.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1993 r., [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bartoszycach, zasądził na rzecz powódki dochodzoną należność, nadając mu rygor natychmiastowej wykonalności. Wyrok uprawomocnił się bez zaskarżenia.

Od wyroku tego rewizję nadzwyczajną złożył Minister Pracy i Polityki Socjalnej,

zarzucając mu rażące naruszenie art. 2417 § 6 k.p. w związku z art. 2415 i art. 24116 § 1

k.p., art. 2418 w związku z art. 24111 § 2 k.p. oraz art. 12 ust. 2 Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Państwowych Gospodarstw Rolnych z dnia 30 marca 1989 r., a

także art. 3 § 2 k.p.c., art. 213 § 2 k.p.c. i art. 4772 § 1 k.p.c. oraz interesu

Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Pracy (powołując się m.in. na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 września 1983 r., III CRN 188/83) podniósł, że sąd nie jest

związany uznaniem pozwu i może na nim poprzestać tylko wtedy, gdy nie budzi ono

wątpliwości w okolicznościach sprawy (art. 213 § 2 k.p.c.). Z przedstawionych przez

powódkę wyliczeń wynikało, że dochodzi ona wyrównania tylko wynagrodzenia zasadniczego, a roszczenie opiera na założeniu, iż wynagrodzenie to powinno odpowiadać

minimalnej miesięcznej stawce określonej w § 2 załącznika do Układu Zbiorowego

Pracy, jako procent najniższego wynagrodzenia i podlegać automatycznemu podwyższaniu wraz ze wzrostem najniższego wynagrodzenia ustalanego przez Radę

Ministrów, a później przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. Zdaniem Ministra Pracy

uznanie powództwa powinno wzbudzić wątpliwości w świetle zakładowej umowy zbiorowej z dnia 28 czerwca 1989 r., a zwłaszcza protokołów dodatkowych nr 3 i nr 4 do tej

umowy. Protokół dodatkowy nr 3, który wszedł w życie w dniu 31 października 1990 r.,

ustalił dla każdej kategorii zaszeregowania kwotowe stawki miesięcznego i godzinowego wynagrodzenia zasadniczego. Stawki te zostały zmienione od dnia 1 marca

1991 r. protokołem dodatkowym nr 4, przy utrzymaniu ich kwotowego wymiaru. Po dniu

18 sierpnia 1990 r. strony zakładowej umowy zbiorowej miały możliwość kwotowego

określenia wynagrodzenia zasadniczego w oderwaniu od najniższego wynagrodzenia. Z

dniem 18 sierpnia 1990 r. uległ bowiem zmianie stan prawny w wyniku wejścia w życie

ustawy z dnia 19 lipca 1990 r. o zmianie ustawy o zasadach tworzenia zakładowych

systemów wynagradzania oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 55, poz. 319).

Przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy stanowił, że zakładowy system wynagradzania może

określać kwotowo wysokość składników wynagrodzenia oraz innych świadczeń

naliczanych dotychczas w relacji do najniższego wynagrodzenia. Po tej zmianie ustawa

z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wygradzania

(jednolity tekst: Dz. U. z 1990 r., Nr 69, poz. 407 ze zm.) wiązała z najniższym

wynagrodzeniem jedynie dodatkowe wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, za pracę

w porze nocnej oraz warunkach szkodliwych dla zdrowia, szczególnie uciążliwych i

niebezpiecznych, wynagrodzenie za czas niezawinionego przez pracownika przestoju

oraz odprawę emerytalną (art. 13-15 i 18 ust. 3 tej ustawy). Zdaniem Ministra Pracy

zarzutu "zaniżenia wynagrodzenia" nie można było opierać na postanowieniach

załącznika nr 2 do Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Państwowych

Gospodarstw Rolnych z dnia 30 marca 1989 r., które określały minimalną wysokość

wynagrodzenia zasadniczego. Postanowienia te nie mogły bowiem stanowić

bezpośredniej podstawy dochodzenia roszczeń pracowniczych. Zgodnie z art. 12 ust. 2

Układu Zbiorowego zastosowanie w zakładowej umowie zbiorowej jego postanowień

dotyczących wynagrodzeń, mogło mieć miejsce pod warunkiem posiadania

wypracowanych przez zakład środków, zgodnie z zasadą samofinansowania. Układ

Zbiorowy odsyłał w art. 12 ust. 1 pkt 2 do zakładowej umowy zbiorowej jako podstawy

formułowania ewentualnych roszczeń. To rozwiązanie znajdowało oparcie w art. 2418 w

zw. z art. 24111 § 2 k.p. Natomiast uzależnienie warunków wynagradzania i

przyznawania innych świadczeń pracowniczych od sytuacji finansowej zakładu pracy

obowiązywało zarówno przy zawieraniu jak i zmianie zakładowej umowy zbiorowej (art.

2418 w zw. z art. 24116 § 1 k.p.). Powyższych zasad, zdaniem Ministra Pracy, nie

uwzględnił Sąd Rejonowy i obliczał wynagrodzenie w określonym procencie od

najniższego wynagrodzenia za pracę. Sąd Rejonowy nie uwzględnił nawet art. 2 pkt 9

zakładowej umowy zbiorowej, zgodnie z którym przez użyte w umowie określenie

"najniższe wynagrodzenie" rozumiało się takie wynagrodzenie obowiązujące w dniu 1

stycznia danego roku. Z przepisu tego wynikało, że nie uwzględniało się zmian

najniższego wynagrodzenia dokonanych w ciągu roku kalendarzowego.

Zaskarżony wyrok, zdaniem Ministra Pracy, narusza interes Rzeczypospolitej

Polskiej, gdyż bez dostatecznego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, zasądza

na rzecz byłego pracownika nienależne wynagrodzenie. Zaspokojenie tego roszczenia

(wraz z należnościami zasądzonymi w dalszych takiego samego rodzaju sprawach)

obciąża Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa jako następcę prawnego

zlikwidowanego Państwowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Rolnej w T. Agencja musiałaby te należności zrealizować z przychodów innych gospodarstw Skarbu Państwa,

co kłóciłoby się z zasadą sprawiedliwości, jako podstawową zasadą demokratycznego

państwa prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok zapadł w sytuacji, w której Sąd Rejonowy uznał, że nastąpiło

uznanie powództwa. Takie założenie przyjmuje także rewizja nadzwyczajna. Tymczasem strona pozwana nie złożyła w niniejszej sprawie żadnego oświadczenia w

przedmiocie żądania pozwu, a w szczególności nie wniosła o oddalenie powództwa, a

także nie uznała żądania. Z protokołu rozprawy w dniu 24 czerwca 1993 r. wynika, że

na rozprawę zgłosił się pełnomocnik pozwanego. Jednakże w protokole tym nie zostały

odnotowane żadne oświadczenia tego pełnomocnika. Należy więc przyjąć, że strona

pozwana, mimo stawienia się jej pełnomocnika na rozprawie nie wzięła w niej udziału.

Wobec tego istniały wszelkie podstawy do wydania wyroku zaocznego, gdyż były

spełnione warunki określone art. 339 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy nie wnika, czy stało się

tak na skutek przeoczenia, czy też w rzeczywistości strona pozwana nie działała w

sprawie. Faktem jest, że zachodziły przesłanki wydania wyroku zaocznego i

obowiązkiem Sądu było wydanie takiego wyroku. Orzeczenie sądu ma taki charakter,

jaki w rzeczywistości wynika z jego istoty, a nie taki, jaki formalnie nadał mu sąd. Wyrok

wydany w warunkach "zaoczności" jest wyrokiem zaocznym, choćby sąd omyłkowo

nadał mu charakter tzw. wyroku kontradyktoryjnego. Jeżeli sąd wydał wyrok w stanie

zaoczności, to wyrok ten nie staje się wyrokiem kontradyktoryjnym przez to, że nie

zamieszczono w nim wzmianki wskazującej na zaoczny charakter wyroku. Od takiego

wyroku przysługuje sprzeciw i powinien być on doręczony zgodnie z art. 343 k.p.c.

(patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1974 r. , III CRN 408/73,

OSPiKA 1975 z. 1 poz. 9). Wyrok zaoczny nie doręczony zgodnie z powołanym

przepisem nie uprawomacnia się, a tym samym nie może być od niego złożona

skutecznie rewizja nadzwyczajna. Jest ona bowiem dopuszczalna tylko od orzeczeń

prawomocnych kończących postępowanie w sprawie (art. 417 § 1 k.p.c.). Wobec powyższego rewizja nadzwyczajna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 423 § 1 k.p.c.

w związku z art. 375 i 372 k.p.c