I PRN 43/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 14 lipca 1994 r.

I PRN 43/94

1. Odsetki od nie wypłaconej a wymagalnej odprawy pieniężnej, przypadającej od

upadłego przedsiębiorstwa, nie biegną w stosunku do masy upadłości od daty

ogłoszenia upadłości (art. 33 § 1 Prawa upadłościowego)

2. Postępowanie sądowe dotyczące wierzytelności wchodzącej w skład masy

upadłości ulega zawieszeniu z urzędu, jeżeli w stosunku do dłużnika wszczęte

zostało postępowanie upadłościowe (art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Maria Mańkowska

(sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 1994 r. sprawy z powództwa Sylwestra

K. przeciwko "A." [...] Fabryce Maszyn Żniwnych w P. o odprawę pieniężną, na skutek

rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 7 maja

1993 r. [...]

oddalił

rewizję nadzwyczajną

Uzasadnienie

Sylwester K. w pozwie wniesionym w dniu 9 lipca 1992 r. przeciwko syndykowi masy

upadłości [...] Fabryki Maszyn "A." domagał się zasądzenia odprawy pieniężnej w

związku ze zwolnieniem z pracy z przyczyn ekonomicznych dotyczących zakładu pracy

z dniem 31 marca 1992 r.

Pozwany syndyk masy upadłości wnosił o zawieszenie postępowania sądowego i

oświadczył, że uznał wierzytelność powoda zgłoszoną na ręce sędziego - komisarza i

odsetki od należnej odprawy za okres od 1 kwietnia 1992 r. do dnia 18 maja 1992 r.

Zgodnie bowiem z art. 33 § 1 Prawa upadłościowego odsetki od wierzytelności

przypadających od upadłego nie biegną w stosunku do masy od daty ogłoszenia

upadłości tj. od dnia 19 maja 1992 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 września 1992 r.

zawiesił postępowanie w sprawie, następnie podjął je postanowieniem z dnia 28

września 1992 r. i wyrokiem z dnia 26 października 1992 r. zasądził na rzecz powoda

kwotę 8.640.000 zł z odsetkami za okres od 1 kwietnia 1992 r. do dnia 19 maja 1992 r.

W odpowiedzi na rewizję powoda, która dotyczy odsetek do dnia wypłaty zasądzonej

odprawy, strona pozwana wnosiła ponownie o zawieszenie postępowania na podstawie

art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., albowiem roszczenie powoda dotyczy masy upadłości.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 7

maja 1993 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że zasądził ustawowe

odsetki od dnia 1 kwietnia 1992 r. do 10 grudnia 1992 r., tj. do dnia całkowitego

zaspokojenia roszczenia głównego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego art. 33 § 1 Prawa

upadłościowego nie ma zastosowania, gdyż wierzytelność powoda wchodzi w skład

masy upadłości w rozumieniu art. 20 § 1 Prawa upadłościowego.

Powyższy wyrok zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w drodze rewizji

nadzwyczajnej z dnia 27 maja 1994 r. wnosząc o jego uchylenie i oddalenie rewizji

powoda. Rewidujący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 33 § 1

rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo

upadłościowe (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 18, poz. 512 ze zm.) oraz interesu

Rzeczypospolitej Polskiej, [...].

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut rażącego naruszenia prawa postawiony wyrokowi Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu jest trafny. Sądy obu instancji wbrew jednoznacznej treści art.

174 § 1 pkt 4 k.p.c., z którego wynika konieczność zawieszenia z urzędu postępowania

sądowego dotyczącego przedmiotu, który wchodzi w skład masy upadłości, jeżeli w

stosunku do strony wszczęte zostało postępowanie upadłościowe - prowadziły

postępowanie i zakończyły je wyrokami zasądzającymi roszczenie powoda.

Słusznie podnosi rewizja nadzwyczajna, że w rozpoznawanej sprawie powinno dojść do

zawieszenia postępowania a rozstrzygnięcie sporu należało do sędziego-komisarza w

postępowaniu upadłościowym. Wierzytelność główna została w tym trybie uznana.

Sąd Najwyższy podziela zarzut rażącego naruszenia art. 33 § 1 Prawa upadłościowego.

Sąd Wojewódzki bezpodstawnie przyjął, że należność powoda z tytułu odprawy

pieniężnej na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4 poz. 19 ze zm.)

nie wchodzi w skład masy upadłości, stąd nie ma zastosowania art. 33 § 1 Prawa

upadłościowego. Skutkiem ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa jest, objęcie zarządu

nad całym majątkiem, zwanym masą upadłościową, przez syndyka masy upadłości.

Długi upadłego przedsiębiorstwa są zaspokajane w trybie przepisów prawa

upadłościowego z masy upadłości. Roszczenie powoda związane jest z rozwiązaniem

umowy o pracę, które nastąpiło w dniu 31 marca 1992 r., tj. przed ogłoszeniem

upadłości i stanowi niewątpliwie dług przedsiębiorstwa. Dług ten z chwilą ogłoszenia

upadłości przedsiębiorstwa stał się należny od upadłego, zatem obciąża masę

upadłości i może być spłacony jedynie w trybie przewidzianym przepisami prawa

upadłościowego. W takiej sytuacji odrębna regulacja odsetek od wierzytelności

przypadających od upadłego stanowi lex specialis w stosunku do art. 359 k.c. Zgodnie z

przepisem art. 33 § 1 Prawa upadłościowego odsetki od wierzytelności przypadających

od upadłego nie biegną w stosunku do masy od daty ogłoszenia upadłości. Odmienny

pogląd Sądu Wojewódzkiego rażąco narusza w/w przepis, który jest tak jasny, że

zastosowana jego interpretacja w oparciu o art. 20 i art. 203 Prawa upadłościowego

wydaje się całkowicie niezrozumiała.

Prawidłowa wykładnia art. 33 § 1 Prawa upadłościowego pozwala jedynie na

rozróżnienie, że przepis ten dotyczy wyłącznie odsetek od wierzytelności, przypadających od upadłego, które nie biegną w stosunku do masy od daty ogłoszenia

upadłości. Natomiast przepis ten nie ma zastosowania do odsetek od wierzytelności

powstałych od daty ogłoszenia upadłości, które nie są już wierzytelnościami przypadającymi od upadłego.

Pogląd taki wyrażony został również w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia

29 czerwca 1993 r., sygn. akt III APr 41/93 (Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych i Sądu

Najwyższego 1994 nr 2 poz. 4) i Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni go

podziela.

Pomimo wykazanych wyżej rażących naruszeń prawa w zaskarżonym wyroku Sądu

Wojewódzkiego, rewizja nadzwyczajna nie została jednak uwzględniona wobec

złożenia jej po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c. W ocenie Sądu Najwyższego

zaskarżone orzeczenie nie narusza interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Powód został

zwolniony z pracy - po przepracowaniu ponad 40 lat - w ramach tzw. zwolnień

grupowych z dniem 31 marca 1992 r. i należną mu z tym dniem odprawę pieniężną

otrzymał dopiero w dniu 10 grudnia 1992 r. Pozostawał wówczas bez pełnego

zatrudnienia mając na utrzymaniu chorą żonę i syna. Mając zatem na uwadze, że

zatrudniający powoda zakład pracy pozostawał w opóźnieniu w wypłacie powodowi

roszczeń ze stosunku pracy, a przyznane powodowi sporne odsetki dotyczą

stosunkowo krótkiego okresu czasu (od 19 maja 1992 r. do 10 grudnia 1992 r.) - Sąd

Najwyższy uznał, że zasądzenie na rzecz powoda wprawdzie nienależnego, ale

niewielkiego i jednorazowego świadczenia nie naruszyło interesu Rzeczypospolitej

Polskiej (por. wyrok SN z dnia 27 lipca 1990 r., I PRN 28/90, OSNCP 1991 z. 8-9 poz.

112).

Z tych też względów i na podstawie art. 421 § 2 k.p.c. rewizja nadzwyczajna podlegała

oddaleniu.