I PRN 24/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 13 maja 1994 r. I PRN 24/94

Rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty przez sąd rewizyjny w sytuacji,

gdy sąd pierwszej instancji przekazał sprawę w tym zakresie zakładowi ubezpieczeń społecznych, narusza prawo strony do rozpoznania jej żądania przez

dwie instancje sądowe.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Janusz Łętowski (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 1994 r. sprawy z powództwa

Wiesławy D. przeciwko Instytutowi Kształcenia Zawodowego-Ministerstwo Edukacji

Narodowej w Warszawie o wynagrodzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 listopada 1991 r. [...] ,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Warszawy Pragi z dnia 25 czerwca1991 r. [...] i przekazał

sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł w dniu 23 kwietnia 1994 rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 13 listopada 1991 r.

[...], zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 367 i art. 388 § 1 k.p.c. oraz

naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji wnosił o uchylenie

powyższego wyroku a także poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego dla

Warszawy-Pragi z dnia 25 czerwca 1991 [...] i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Powódka domagała się m.in. zasądzenia prawidłowej kwoty z tytułu wynagrodzenia za czas choroby.

Sąd Rejonowy uznając, że w istocie rzeczy powódka domaga się zasądzenia

zasiłku chorobowego uznał swą niewłaściwość i przekazał w tym zakresie sprawę do

rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (pkt 1 wyroku Sądu Rejonowego),

natomiast w pozostałej części powództwo oddalił. W związku z rewizją powódki Sąd

Wojewódzki uznał, że powódce - będącej pracownikiem naukowym - przysługiwało

za czas choroby wynagrodzenie za pracę, a nie zasiłek chorobowy. W związku z tym

Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że wyrok Sądu Rejonowego w części uznającej swą niewłaściwość i przekazującej sprawę do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych jest wadliwy. Sąd Wojewódzki rozpoznał w tej części sprawę

merytorycznie i uznał, że w świetle obowiązujących przepisów otrzymane przez

powódkę wynagrodzenie za czas choroby jest zgodne z prawem. Sąd Wojewódzki

zmienił więc zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich wyrok Sądu Wojewódzkiego wydany

został z rażącym naruszeniem prawa. Rewidujący wywodzi, iż w świetle

obowiązującego w Polsce porządku prawnego stronie przysługiwało prawo do

merytorycznego rozpoznania jej żądania przez sądy dwu instancji. Zasada ta znalazła m.in. wyraz w art. 367 k.p.c., zgodnie z którym "od wyroków sądów pierwszej instancji przysługuje rewizja", jak również w art. 388 § 1 k.p.c., stosownie do którego

sąd rewizyjny w razie uwzględnienia rewizji uchyla zaskarżony wyrok sądu pierwszej

instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi, który wydał

wyrok w pierwszej instancji. Z przepisu tego wynika, że obywatel ma zagwarantowane prawo merytorycznego rozpoznania jego żądań przez sądy obu instancji.

W niniejszej sprawie - zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich - w Sądzie

Rejonowym w ogóle nie doszło do merytorycznego rozpoznania wysokości należnego powódce wynagrodzenia za pracę za okres choroby, ponieważ Sąd Rejonowy

uznał, że powódka powinna otrzymywać zasiłek chorobowy, a w związku z tym

sprawę przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Natomiast Sąd Wojewódzki, uznając, że powódce należy się za okres

choroby wynagrodzenie za pracę, ustalił wysokość tego wynagrodzenia. Tymczasem

wobec nierozpoznania tego żądania przez Sąd Rejonowy (przekazanie sprawy

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych) Sąd Wojewódzki powinien był wyrok Sądu

Rejonowego w tym zakresie uchylić i sprawę przekazać do merytorycznego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. W ten sposób powódka została pozbawiona służącego

jej uprawnienia do rozpoznania roszczeń przez Sądy obu instancji.

W konsekwencji tego uchybienia nie zostały też prawidłowo rozstrzygnięte

pozostałe roszczenia powódki, ponieważ mają one charakter "pochodny" od

prawidłowego ustalania wysokości wynagrodzenia za pracę, co w niniejszej sprawie

nie nastąpiło.

W tym stanie rzeczy - zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich - Sąd Wojewódzki wydając zaskarżony wyrok w sposób rażący naruszył prawo jak również

interes Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ pozbawił powódkę zagwarantowanych

jej przez obowiązujący porządek prawny uprawnień do merytorycznego rozpoznania

sprawy przez Sądy obu instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, a argumenty w niej przytoczone są

przekonujące. Sąd Najwyższy podziela pogląd rewidującego, iż w sprawie doszło do

pozbawienia strony służącego jej na mocy wyraźnych przepisów k.p.c. (art. 367, art.

388 § 1) prawa do merytorycznego rozpoznania jej żądania przez dwie instancje

sądowe. Prawo to służy stronie niezależnie nawet od okoliczności, czy może ona

wykazać rzeczywisty interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia i tego rodzaju kwestia

nie podlega badaniu przez sąd w postępowaniu rewizyjnym. Strona nie ma

oczywiście obowiązku wnoszenia rewizji, zależy to od jej woli, nie może jednak

skutecznie zrzec się tego uprawnienia i jej działania zmierzające w tym kierunku nie

mogłyby przynieść rezultatów. Skoro jednak tak, to należy uznać, iż zasadą polskiego prawa procesowego jest "in dubio pro revisione" i wszelkie wątpliwości

powstające na tym tle powinny być zgodnie z tą zasadą rozstrzygane.

Sąd Najwyższy doszedł też do przekonania, iż Sąd Wojewódzki rozpoznając

merytorycznie sprawę w zakresie, w jakim nie została ona materialnie rozstrzygnięta

przez Sąd I-szej instancji naruszył także przepis art. 390 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym

przepisem, sąd rewizyjny może zmienić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty

sprawy jedynie wówczas, gdy zachodziło tylko naruszenie przepisów prawa materialnego, a ponadto wtedy, gdy sąd I instancji dopuścił się tego rodzaju uchybień procesowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju sytuacja w stosunku do rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego nie zachodziła, bowiem Sąd ten przekazał tylko sprawę do merytorycznego rozstrzygnięcia Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych. W takich okolicznościach nie było więc podstaw do rozpoznania

sprawy co do istoty przez Sąd Wojewódzki, skoro Sąd Rejonowy sam jej w tym

zakresie nie rozstrzygnął, dlatego także i z tych względów rewizję nadzwyczajną

należy uznać za uzasadnioną.

Trafny jest także zarzut rewizji nadzwyczajnej co do naruszenia zaskarżonym

wyrokiem interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem

Sądu Najwyższego (m.in. III ARN 41/90) dla zastosowania art. 421 § 2 k.p.c. jest

konieczne, by skutki naruszenia interesu Rzeczypospolitej Polskiej prowadziły do

sprzeczności z zasadami państwa prawa (art. 1 Konstytucji) lub z zasadami wynikającymi z ratyfikowanych przez Polskę umów prawa międzynarodowego, a szczególnie tych dotyczących ochrony praw człowieka. Ratyfikowane przez Polskę

międzynarodowe Pakty Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 14) a także Europejska Konwencja Praw Człowieka (art. 6) wyraźnie statuują prawo do sądu (które musi być wykładane w sposób rozszerzający) jako fundamentalne prawo człowieka w

demokratycznym państwie prawa. Już tylko zatem z tej przyczyny można traktować

wszelkie naruszenia powyższego prawa (łącznie z uprawnieniem do merytorycznego

rozpoznania sprawy przez dwie instancje sądowe) jako naruszające interes Rzeczypospolitej Polskiej.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy na zasadzie art. 421 § 2 k.p.c. orzekł, jak w

sentencji.