I PO 8/95 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 21 września 1995 r.

I PO 8/95

Uchwała Rady Izby Notarialnej wstrzymująca opiniowanie wniosków

asesorów o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej jest sprzeczna z prawem i podlega uchyleniu.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef

Iwulski, Jerzy Kuźniar,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 września 1995 r., sprawy ze skargi

Ministra Sprawiedliwości na uchwałę Rady Izby Notarialnej w P. z dnia 8 kwietnia 1995

r. [...] oraz uchwałę z dnia 10 czerwca 1995 r. [...] w przedmiocie wstrzymania

opiniowania wniosków asesorów notarialnych o powołanie na stanowisko notariusza i

wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej

postanowił:

u c h y l i ć zaskarżone uchwały.

Uzasadnienie

Rada Izby Notarialnej w P. podjęła w dniu 8 kwietnia 1995 r. uchwałę [...] o

wstrzymaniu opiniowania wniosków o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej, którą następnie uznała za błędną i wobec tego

uchwałą z dnia 10 czerwca 1995 r. [...] nadała jej nowe brzmienie poprzez czasowe

wstrzymanie opiniowania wniosków asesorów notarialnych.

Obie te uchwały zostały zaskarżone do Sądu Najwyższego przez Ministra

Sprawiedliwości. Twierdzi on, że uchwały te wprawdzie nie zawierają uzasadnienia

faktycznego i prawnego, jednak ich treść dowodzi, iż zostały wydane z naruszeniem art.

35 pkt 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 20, poz. 91),

który nakłada na radę izby notarialnej obowiązek opiniowania wniosków, o których

mowa w art. 10 tej ustawy. Oznacza to, że rada izby notarialnej w ramach tak

określonych obowiązków nie jest uprawniona do podejmowania innych decyzji poza

pozytywnym lub negatywnym zaopiniowaniem wniosków w przedmiocie powołania lub

odwołania notariuszy i asesorów notarialnych. Powołany przepis prawa nie dopuszcza

odmowy lub czasowego wstrzymania opiniowania wniosków, o których mowa, a

rozstrzygnięcie takie przyjęła Rada Izby Notarialnej w P. w niniejszej sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut skargi pod adresem uchwał Rady Izby Notarialnej w P. jest zasadny. Z

art. 10 ustawy z 14 lutego 1991 r. Prawa o notariacie wynika, że notariusza powołuje i

wyznacza siedzibę jego kancelarii Minister Sprawiedliwości, na wniosek osoby

zainteresowanej, po zasięgnięciu opinii rady właściwej izby notarialnej. Z przepisem tym

koresponduje art. 35 pkt 1 Prawa o notariacie, który stanowi, że do zakresu działania

rady izby notarialnej należy opiniowanie wniosków w przedmiocie powoływania i

odwoływania notariuszy i asesorów notarialnych. Z przepisów tych wynika, że Minister

Sprawiedliwości przed załatwieniem wniosku kandydata na notariusza musi znać i

rozważyć stanowisko organu samorządu notarialnego. Przyjęcie opinii jako formy wyrażenia stanowiska przez organ samorządu oznacza, że także wtedy, gdy organ ten jest

przeciwny uwzględnieniu przez Ministra Sprawiedliwości wniosku kandydata na

notariusza, nie jest on zwolniony z powinności wyrażania swojego stanowiska. Opinia ta

ze swej istoty może być pozytywna lub negatywna, ale właściwy organ samorządu

notarialnego nie może się uchylić od jej wydania. Przepis art. 35 ust. 1 Prawa o notariacie, ustanawiając obowiązek opiniowania przez radę izby notarialnej wniosków, o

których mowa w jej art. 10, nie przewiduje żadnych odstępstw od konieczności realizowania tej powinności. Ilekroć więc wpłynie wniosek osoby zainteresowanej powołaniem na stanowisko notariusza, tylekroć rada izby notarialnej ma obowiązek wydania

opinii w tej sprawie. Stąd też podjęcie uchwały o wstrzymaniu opiniowania wniosków

asesorów notarialnych o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby

kancelarii notarialnej jest sprzeczne z wymienionymi przepisami Prawa o notariacie.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela w tym względzie stanowisko wyrażone już wcześniej przez Sąd Najwyższy w podobnych sprawach, zwłaszcza

w orzeczeniach z dnia 13 maja 1994 r. (I PO 4/94, OSNAPiUS 1994 nr 3 poz. 52) oraz

z dnia 24 maja 1994 r. (I PO 7/94, OSNAPiUS 1994 nr 6 poz. 106).

Za trafne należy przy tym uznać wywody Sądu Najwyższego wskazujące, że na

mocy art. 10 Prawa o notariacie organom samorządu notarialnego powierzono konkretne funkcje o charakterze administracyjnym, które stanowią ich kompetencję.

Kompetencje te przy tym nie mogą być przez organ, któremu prawo je powierza, drogą

jego własnego działania ani zwiększane, ani zmniejszane, ani też przeniesione na inny

organ czy jednostkę. Kompetentny organ nie może zatem się "zrzec" swej kompetencji,

bowiem jest ona w świetle prawa nie tylko uprawnieniem, lecz przede wszystkim

obowiązkiem działania w określonej sferze spraw. Przepisy Prawa o notariacie należy

wobec tego pojmować w ten sposób, iż organ samorządu notarialnego, dysponujący

ustawowym upoważnieniem w zakresie opiniowania kandydatów na stanowisko

notariusza, nie może ani w odniesieniu do całokształtu tej kompetencji, ani też w

odniesieniu do indywidualnej sprawy, własnym działaniem uchylić się od realizowania

swej ustawowej kompetencji. Może jedynie - w ramach przysługującego mu

uprawnienia - wydać w konkretnej sprawie opinię pozytywną lub negatywną, lecz opinia

taka musi zostać wydana. Stąd też uchwały Rady Izby Notarialnej w P., których

wykonanie prowadzi do uchylenia się od obowiązku realizowania nałożonych na nią

powinności, muszą być ocenione jako naruszające prawo, co z kolei sprawia, że na

podstawie art. 47 § 2 Prawa o notariacie, zaszła konieczność ich uchylenia.

Z przepisu tego wynika, że po rozpoznaniu skargi Ministra Sprawiedliwości Sąd

Najwyższy oddala tę skargę lub uchyla zaskarżoną uchwałę organu samorządu

notarialnego i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu organowi

samorządu, z ustaleniem wytycznych co do sposobu jej załatwienia. Sprzeczność z

prawem zaskarżonych uchwał - z uwagi na ich treść oraz charakter tej sprzeczności sprawia, że zbędne stało się przekazanie sprawy Radzie Izby Notarialnej w P. wraz z

odpowiednimi wskazaniami.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 47 § 2 Prawa o

notariacie orzekł jak w sentencji.