I PKN 830/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 września 2001 r.

I PKN 830/00

1. Likwidacja pracodawcy nie jest zdarzeniem powodującym wygaśnięcie

umowy o pracę.

2. Wykreślenie osoby fizycznej z ewidencji działalności gospodarczej nie

jest likwidacją pracodawcy w rozumieniu art. 411 KP.

3. Spółka cywilna może być następcą prawnym w stosunkach pracy łączących jej wspólnika jako przedsiębiorcę z pracownikami zatrudnionymi przy

prowadzeniu przez niego samodzielnej działalności gospodarczej (art. 231 KP).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2001 r. sprawy z powództwa Romany P. przeciwko Wiesławowi Ś. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z dnia 29 czerwca 2000 r. [...] oddalił apelację Wiesława Ś. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2000 r. [...], przywracającego Romanę P. do pracy u apelującego.

Sąd ustalił, że w dniu 9 listopada 1998 r. Romana P. została zatrudniona na

podstawie ustnej umowy o pracę w charakterze sprzedawcy w prowadzonym przez

pozwanego sklepie z artykułami spożywczymi w P. [...]. Sklep był czynny w godzinach od 800 do 1800. Pracowały w nim, oprócz powódki, cztery pracownice. W sklepie

była jedna kasa, którą w jednym dniu obsługiwała jedna pracownica. Zdarzały się

zastępstwa; czasem dzielono pracę kasjerki do 1400 i od tej godziny do zamknięcia

sklepu. Każdego dnia właściciel po zamknięciu sklepu sporządzał raport kasowy.

Kasa była wyposażona w funkcję „unieważniającą”. Korzystano z niej w przypadku

rezygnacji z zakupu określonego towaru lub pomyłkowego „nabicia” innej ceny. Stan

gotówki pomimo anulowania powinien się zgadzać z wydrukiem z kasy. W dniu 13

stycznia 1999 r. pozwany nakłonił powódkę do podpisania umowy o pracę na okres

próbny od 4 do 12 stycznia 1999 r. W dniu 14 stycznia 1999 r. Romana P. zwróciła

się do pracodawcy o potwierdzenie zawarcia umowy o pracę i jej warunków od 9 listopada 1998 r. do 3 stycznia 1999 r., przedstawiając zaświadczenie lekarskie z dnia

12 stycznia 1999 r. stwierdzające 13 tydzień ciąży. Pozwany przesłał jej 20 stycznia

1999 r. podpisaną jednostronnie umowę o pracę na okres próbny wraz ze świadectwem pracy oraz pismo rozwiązujące z dniem 14 stycznia 1999 r. stosunek pracy bez

wypowiedzenia.

W ocenie Sądu, umowa o pracę zawarta w dniu 9 listopada 1998 r. była

umową na czas nie określony. Powódka nie zaakceptowała propozycji zawartej w

piśmie z dnia 20 stycznia 1999 r. Umowa zawarta w dniu 13 stycznia 1999 r. nie mogła być, ze względu na treść art. 25 § 2 KP, umową na okres próbny. Jest ona zatem

nieważna, stosownie do art. 58 § 1 KC. Została nadto zawarta pod wpływem bezprawnej groźby, wobec czego podstawę jej nieważności stanowi także art. 87 KC.

Pozwany nie wykazał jakoby powódka dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło więc z

naruszeniem przepisów. Zdaniem Sądu, fakt posiadania przez pozwanego decyzji z

dnia 4 sierpnia 1999 r. o wykreśleniu z dniem 21 lipca 1999 r. działalności gospodarczej, „w której powódka była zatrudniona”, jest dla rozstrzygnięcia sprawy bez znaczenia, skoro pozwany nadal prowadzi działalność handlową w ramach spółki cywilnej. Nadal jest więc możliwe „zatrudnienie powódki w ramach przywrócenia jej do

pracy na dotychczasowych warunkach”. Nie ma też znaczenia okoliczność, że „pozwany nie prowadzi już samodzielnie działalności, a kontynuuje tę działalność w oparciu o udział własny w spółce cywilnej”.

Wiesław Ś. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 3 KP poprzez

przyjęcie, „iż osoba fizyczna jest jednym i tym samym pracodawcą, bez względu na

to czy zatrudnia pracownika w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną

tylko we własnym imieniu, czy też uczestniczy jako wspólnik w spółce cywilnej, która

zatrudnia pracowników, we wspólnym imieniu wspólników tej Spółki” oraz błędne zastosowanie art. 45 § 2 KP w związku z art. 56 § 2 i art. 411 KP poprzez przywrócenie

„pracownika do pracy u pozwanego w sytuacji, gdy w momencie orzekania pozwany

nie był już pracodawcą w związku z „likwidacją pracodawcy””, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie na rzecz powódki odszkodowania w wysokości przewidzianej w art. 612 KP oraz o zasądzenie od Romany P. na jego rzecz

kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącego wywodził, że w dniu orzekania przez Sąd drugiej instancji pozwany nie prowadził już działalności gospodarczej jako osoba fizyczna, w

związku z którą zatrudniał powódkę. Jego zdaniem, należy przyjąć, że „ta sama

osoba fizyczna, jeżeli prowadzi działalność gospodarczą pojedynczo, tylko we własnym imieniu i zatrudnia w związku z tym pracowników, jest oddzielnym pracodawcą

od spółki cywilnej, w której ta sama osoba fizyczna uczestniczy i która prowadzi

działalność gospodarczą oraz zatrudnia w związku z tym pracowników, we wspólnym

imieniu wspólników tej spółki”. „Pozwany nie jest pracodawcą jako osoba fizyczna

lecz jest współpracodawcą w obrębie spółki cywilnej zatrudniającej pracowników”.

Wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji musi być uznane za likwidację

pracodawcy w rozumieniu art. 411 KP. Stosunki pracy mogą być w takich razach

kontynuowane tylko w przypadku przejęcia zakładu pracy przez nowego pracodawcę

(art. 231 KP). Spółka cywilna nie przejęła zakładu pracy prowadzonego do tej pory

przez pozwanego jako osobę fizyczną. Przywrócenie do pracy może dotyczyć „tylko

tego samego pracodawcy, który zatrudniał pracownika zwolnionego z pracy i tego

samego zakładu pracy oraz tego samego stanowiska pracy”. Wspólnik pozwanego

nie może być zobowiązany do wykonania wyroku, który go nie dotyczy. Nie ma on

obowiązku ponoszenia ciężaru i ryzyka zatrudniania powódki. Sąd powinien był w

ustalonym stanie faktycznym orzec odszkodowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wyrażony w kasacji pogląd, że w przypadku likwidacji pracodawcy stosunki

pracy z zatrudnionymi u niego pracownikami mogą być kontynuowane tylko u pracodawcy będącego jego następcą prawnym jest trafny. Likwidacja pracodawcy nie jest

wszakże zdarzeniem prowadzącym do ustania stosunku pracy, jak twierdzi pełno-

mocnik skarżącego. Zakończenie stosunku pracy i w tym przypadku wymaga rozwiązania umowy o pracę w sposób prawem przewidziany.

Wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji nie jest, wbrew stanowisku

pełnomocnika Wiesława Ś., likwidacją pracodawcy w rozumieniu art. 41 1 KP. Podmiotem zatrudniającym pracowników jest przedsiębiorca - osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, nie zaś „działalność gospodarcza” lub miejsce jej prowadzenia (sklep) - zakład pracy w znaczeniu przedmiotowym. Pozwany z dniem 21

lipca 1999 r. (data zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej) lub 4 sierpnia 1999 r. (data wydania decyzji o wykreśleniu działalności gospodarczej z ewidencji) nie przestał być pracodawcą powódki. Odpadnięcie celu w jakim zatrudniał on

Romanę P. (wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji) i likwidacja placówki

handlowej, w której powódka świadczyła pracę mogą wprawdzie uzasadniać i uzasadniają, co do zasady, wypowiedzenie stosunku pracy, jednak nie prowadzą do

jego wygaśnięcia. Pozwany jako przedsiębiorca - osoba fizyczna zakończył działalność indywidualną (samodzielną) i w tej samej roli (w tym samym charakterze) kontynuuje ją w ramach spółki cywilnej. Okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy było zatem ustalenie czy działalność gospodarcza prowadzona

przez Wiesława Ś. w ramach spółki cywilnej jest kontynuacją działalności, którą

prowadził on jako przedsiębiorca samodzielny, jak również i to, czy nastąpiło przejście części lub całości zakładu pracy na spółkę cywilną - wspólników łącznie, a w

konsekwencji czy jest ona następcą prawnym w stosunku pracy łączącym powódkę z

pozwanym. Sąd błędnie uznał, że okoliczność ta nie ma znaczenia w sprawie i nie

dokonał koniecznych w tym zakresie ustaleń.

Nadto, do rozważenia pozostaje kwestia, czy zgłoszenie przez Wiesława Ś.

faktu wykreślenia działalności gospodarczej z ewidencji dopiero przed Sądem drugiej

instancji (w postępowaniu apelacyjnym) nie jest spóźnione (art. 381 KPC).

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC,

orzekł jak w sentencji.