I PKN 783/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 10 stycznia 2002 r.

I PKN 783/00

Konsultacji związkowej nie wymaga wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nie określony dokonane w następstwie odwołania pracownika z

zarządu spółki kapitałowej.

Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2002 r. sprawy z powództwa Bogusława R. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółce z

o.o. w R.P. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 czerwca 2000 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z

dnia 28 stycznia 2000 r. [...] oddalił powództwo Bogusława R. przeciwko Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej - Spółce z o.o. w R.P. o odszkodowanie. W motywach

tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy powołał się na poniższe ustalenia faktyczne oraz

ich prawne oceny.

Powód Bogusław R. był w pozwanej Spółce zatrudniony na stanowisku prezesa jej Zarządu na czas nie określony w pełnym wymiarze czasu pracy. Uchwałą Walnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 3 marca 1999 r. zmieniono powodowi podstawę naliczania płacy , uzależniając ją od średniej krajowej, a nie - jak poprzednio od średniej zakładowej, co sprowadziło się do obniżenia wynagrodzenia. Na posiedzeniu Rady Nadzorczej w dniu 19 kwietnia 1999 r. Burmistrz Miasta R.P. i jego zastępca przekazali powodowi ofertę zmiany warunków płacowych na zasadzie porozumienia stron. Powód nie zgłaszał zastrzeżeń do tej propozycji organu założycielskiego i kilka dni później podpisał porozumienie. Walne Zgromadzenie Wspólników

Spółki podjęło w dniu 22 czerwca 1999 r. uchwałę [...] w sprawie odwołania powoda

z zajmowanego stanowiska. W trakcie tego posiedzenia przewodniczący Rady Nadzorczej wręczył powodowi pismo zawierające wypowiedzenie umowy o pracę. Powód

jest członkiem Krajowego Związku Zawodowego Ciepłowników - Oddziałowej Organizacji Związkowej w R.P. Zamiaru wypowiedzenia nie konsultowano z organizacją

związkową, której powód był członkiem.

Sąd Okręgowy uznał, że wymaganie przewidzianej w art. 38 k.p. konsultacji z

organizacją związkową i podawania jej przyczyny uzasadniającej odwołanie powoda

jest w istocie zbędne i miałoby jedynie formalne znaczenie. Odwołany ze stanowiska

członek zarządu spółki nie może bowiem tak czy owak świadczyć pracy określonej w

umowie o pracę. Sąd Okręgowy nie zaakceptował też poglądu powoda, że obniżenie

mu wynagrodzenia za pracę wymagało wypowiedzenia zmieniającego. Porozumienie

stron stanowi bowiem częstą i preferowaną przez prawo pracy formę kształtowania

treści stosunku pracy.

W uwzględnieniu apelacji powoda Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 29 czerwca 2000 r. [...] zmienił zaskarżone

orzeczenie w ten sposób, że od strony pozwanej zasądził mu kwotę 13.431,84 zł z

ustawowymi odsetkami od daty wyrokowania. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

Apelacyjny stwierdził, że wprawdzie odwołanie powoda ze stanowiska prezesa Zarządu uzasadniało wypowiedzenie mu umowy o pracę, ale nie zwalniało pracodawcy

z obowiązku przeprowadzenia związkowej konsultacji, choćby miała ona mieć tylko

formalny charakter, skoro w dacie wypowiedzenia powód był członkiem zakładowej

struktury Krajowego Związku Ciepłowników. Niedopełnienie tego obowiązku przez

pracodawcę uzasadniało zasądzenie powodowi na podstawie art. 471 k.p. odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za trzymiesięczny okres wypowiedzenia.

Kasację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana zarzucając „błędną

wykładnię art. 38 § 1 k.p. w związku z art. 197 KH przez przyjęcie, że w odniesieniu

do członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością istnieje obligatoryjny

wymóg konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z reprezentującą go organizacją związkową” oraz domagając się na tej

podstawie zmiany zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie apelacji, ewentualnie

uchylenia kwestionowanego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji powołującym się na poglądy

literatury prawniczej podniesiono, że skoro odwołany członek zarządu spółki kapita-

łowej nie może z powodu utraty stanowiska świadczyć umówionej pracy, to stosowanie przy wypowiadaniu umowy o pracę wymagania konsultacji z organizacją związkową i podawania jej oczywistej skądinąd przyczyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy jest zbędnym formalizmem, nie spełniającym ustawowej funkcji tej instytucji prawnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie, gdyż usprawiedliwiona jest jej podstawa.

Zaskarżony wyrok został bowiem rzeczywiście wydany z naruszeniem art. 38 k.p. w

związku z art. 197 KH. Co prawda żaden z tych przepisów nie wyłącza expressis

verbis związkowej konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę na stanowisku

członka zarządu spółki kapitałowej w następstwie odwołania danej osoby ze składu

zarządu, a przepis art. 197 § 1 KH stanowił nawet, że istniejąca w każdej chwili możliwość odwołania „nie uwłacza roszczeniom z umowy o pracę”, lecz to jeszcze nie

znaczy, iż przeprowadzenie takiej konsultacji jest dla pracodawcy przedmiotem jego

prawnego obowiązku. Jej celem jest kontrola zasadności zamierzonych wypowiedzeń, czemu służy podanie przyczyny wypowiedzenia do wiadomości reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, której ewentualny sprzeciw nakazuje pracodawcy wstrzymać się z podjęciem ostatecznej decyzji do czasu zajęcia

stanowiska przez ogólnokrajową organizację związkową. Jeżeli jednak wypowiedzenie umowy o pracę jest skutkiem uprzedniego pozbawienia danej osoby członkostwa

w organie zarządzającym spółką, to cele analizowanej konsultacji są niemożliwe do

urzeczywistnienia, a poza tym przyczyny ustania stosunku pracy nie są wówczas w

gruncie rzeczy związane ze stosunkiem pracy, tylko ze stosunkiem organizacyjnym,

w odniesieniu do którego organy pracowniczego przedstawicielstwa związkowego

nie mają żadnych kompetencji kontrolnych.

Rozumowanie to potwierdza i wzmacnia regulacja przyjęta w art. 69 k.p.

wobec stosunków pracy na podstawie jednolitego aktu powołania, a więc aktu

powodującego powierzenie kierowniczej funkcji i zarazem nawiązanie umownego

stosunku pracy na czas nie określony. W konsekwencji akt odwołania ze stanowiska

nie tylko pozbawia kierowniczych kompetencji, ale jest równoznaczny co najmniej z

wypowiedzeniem stosunku pracy (art. 70 § 2 k.p.). Pomimo wspomnianej jednolitości

aktu powołania i odpowiednio aktu odwołania, ustawodawca wyraźnie wyłączył

związkową konsultację zamiaru odwołania jako przesłanki ustania stosunku pracy.

Zgodnie z art. 69 k.p. do stosunku pracy na podstawie powołania stosuje się w

zasadzie przepisy o umowie o pracę na czas nie określony, ale według postanowień

pkt 1 nie dotyczy to między innymi trybu postępowania przy rozwiązywaniu umów o

pracę. Innymi słowy, wykładnia przepisów art. 38 k.p. w związku z art. 197 KH i art.

69 pkt 1 k.p. stosowanego w drodze analogii upoważnia do wniosku, że konsultacji

związkowej nie wymaga wypowiedzenie bezterminowej umowy o pracę dokonywane

w następstwie odwołania danej osoby ze składu zarządu spółki kapitałowej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 15 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.