I PKN 754/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 grudnia 2001 r.

I PKN 754/00

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2001 r. sprawy z powództwa Zbigniewa W. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w N. i N. Ośrodkowi Rekreacji

z siedzibą w S. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 25 maja 2000

r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Nysie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2000 r. zasądził od strony pozwanej - Urzędu Miasta i Gminy w N. na rzecz powoda Zbigniewa

W. kwotę 9.419,97 zł z odsetkami tytułem odszkodowania, a w pozostałym zakresie

oddalił powództwo. Oddalił też powództwo wobec strony pozwanej – N. Ośrodka Rekreacji z siedzibą w S.

Sąd ten ustalił, że Rada Miejska w N. uchwałą z 1 października 1991 r. powołała N. Ośrodek Rekreacji z siedzibą w S. (NOR) jako zakład budżetowy. Miał on

zajmować się propagowaniem i realizacją usług w zakresie turystyki, sportu i rekreacji oraz prowadzeniem innej działalności gospodarczej z obowiązkiem corocznego

rozliczania się z budżetem Gminy. Rada określiła, że źródłem przychodów NOR jest

jego działalność gospodarcza prowadzona na zasadzie odpłatności, a koszty jego

funkcjonowania mają być pokrywane z dochodów własnych. Uchwałą z 5 października 1994 r. Zarząd Gminy powołał Zbigniewa W. na stanowisko dyrektora NOR. Stosunek pracy powoda zawiązany został na podstawie powołania. W dniu 25 listopada

1997 r. powód został powiadomiony przez Urząd Miasta i Gminy w N., że jego stosunek pracy przekształcił się z mocy prawa na oparty na umowie o pracę na czas nieokreślony. Gdy powód obejmował stanowisko dyrektora, stan Ośrodka był zły.

Powód opracował i przedstawił 20 marca 1995 r. „Perspektywiczny plan rozwoju N.

Ośrodka Rekreacji i zagospodarowania turystycznego jeziora N.”, a 8 stycznia 1996

r. przedstawił „Założenia do rozwoju N. Ośrodka Rekreacji w latach 1996-1998”, w

których sprecyzował program działania NOR do 1998 r., w tym plany inwestycyjne.

Realizując te plany powód doprowadził do wybudowania drogi asfaltowej do portu,

przeprowadził remonty, zakupił sprzęt pływający itd. Ośrodek przeprowadzał kursy i

egzaminy dla kandydatów na sternika motorowodnego. Powód był jednym z

egzaminatorów, gdyż posiadał do tego odpowiednie kwalifikacje. W tym celu zawierał

z NOR umowy zlecenia, na podstawie których otrzymywał wynagrodzenie. Powód

przeznaczył na potrzeby pracowników Ośrodka pomieszczenie nazywane

„apartamentem”. Goście skarżyli się na złe warunki panujące w tym pomieszczeniu.

Pracownicy wykorzystywali je głównie jako przebieralnię. W czasie gdy pracownikiem

Ośrodka był syn powoda, on również korzystał z „apartamentu”. Zarząd Gminy

ustalał cennik opłat za korzystanie z obiektów i sprzętu NOR. W odpowiedzi na

pismo Urzędu Miasta i Gminy powód przesłał 10 marca 1998 r. „Strategię rozwoju N.

Ośrodka Rekreacji”, w której podkreślił walory i osiągnięcia Ośrodka, ale też potrzebę

stałego dofinansowania z budżetu Gminy N. W dniu 2 lutego 1999 r. Regionalna Izba

Obrachunkowa w Opolu sporządziła wystąpienie pokontrolne ustalające wyniki

kontroli Urzędu Miasta i Gminy w N. Kontrola wykazała niedokonanie przez NOR

wpłaty do budżetu Gminy kwoty 15475 zł w terminie 5 dni po przyjęciu sprawozdania

finansowego. Stanowiła ona różnicę między faktycznym a planowanym stanem

środków obrotowych wynikającym z planu finansowego. Kwota niedoboru została

wpłacona jeszcze w trakcie trwania kontroli. W postępowaniu prowadzonym przed

Regionalną Izbą Obrachunkową ustalono, że brak wpłaty spowodowany został

błędem księgowej. Powód, jako dyrektor, został uznany za odpowiedzialnego za

postępowanie personelu, a tym samym za naruszenie dyscypliny budżetowej, z tym

że odstąpiono od wymierzenia kary. W 1999 r. - 10 marca powód otrzymał z Urzędu

Miasta i Gminy w N. informację o pozytywnym zaopiniowaniu działalności NOR przez

Komisję Rozwoju Gospodarczego i Finansów. Dnia 4 maja 1999 r. powód przekazał

Urzędowi Miasta i Gminy informację o przygotowaniu NOR do sezonu turystycznego,

a 13 lipca „Strategię rozwoju terenów rekreacyjnych i sportowych w N.”. W dniu 17

maja 1999 r. Zarząd Miasta i Gminy zobowiązał kierowników zakładów budżetowych

do corocznego ustalania zarządzeniem wewnętrznym normatywu zapasów,

natomiast 1 czerwca Zarząd wniósł o podwyższenie stawek czynszu dla

usytuowanych na terenie NOR punktów gastronomicznych oraz polecił Wydziałowi

Rozwoju Miasta i Gminy w N. przygotowanie koncepcji sprzedaży terenów

położonych nad Jeziorem N. W trakcie sezonu 1999 r. powód nakazał

nieudostępnianie gościom NOR pokoi położonych na piętrze, gdyż prowadziły do

nich zmurszałe schody.

W 1997 r., gdy dyrektorem był powód, NOR przejął pływalnię położoną w N.,

która była w niedobrym stanie. Po przejęciu prowadzono jej modernizację nadzorowaną bezpośrednio przez powoda. Na terenie pływalni działała Międzyzakładowa

Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty, Wychowania i

Kultury. W lutym 1999 r. kierownika pływalni odwiedził jeden z radnych i poinformował go o planach sprzedaży terenów i obiektów NOR oraz stwierdził, że znajdzie

braki w funkcjonowaniu pływalni. W czerwcu 1999 r. doszło do powołania na terenie

pływalni drugiej organizacji związkowej - Chrześcijańskiego Związku Zawodowego

„Solidarność” [...]. Pomiędzy pracownikami pływalni skupionymi w dwóch związkach

zawodowych dochodziło do konfliktów. Ich podłożem były rzekome różnice w traktowaniu obu grup pracowniczych przez Zbigniewa W.

W maju 1999 r. Burmistrz Miasta i Gminy N. wymierzył powodowi karę porządkową upomnienia z uwagi na nieprzedstawienie Komisji Rewizyjnej Rady Miejskiej pisemnej informacji o umowach dzierżawy z okresu ostatnich trzech lat. Powód

wniósł sprzeciw od ukarania. Latem 1999 r. powód rozmawiał z zastępcą Burmistrza

o sytuacji NOR. Na terenie Ośrodka przedstawił mu jego stan. Zastępca Burmistrza

stwierdził, że o dalszym rozwoju NOR zadecyduje Zarząd Miasta i Gminy. Decyzja

taka nie została podjęta. Ośrodek nie dostał żadnej dotacji, a mimo tego jego dochody rokrocznie rosły.

W dniu 2 września 1999 r. powód został wezwany na posiedzenie Zarządu

Miasta i Gminy w celu przedstawienia stanowiska w sprawie skargi dotyczącej jego

postępowania złożonej przez dzierżawcę tawerny położonej na terenie NOR. Na posiedzeniu, bez wcześniejszego uprzedzenia, zadano powodowi wiele pytań dotyczących funkcjonowania NOR. Udzielenie odpowiedzi na niektóre z nich wymagało

przygotowania. Po wysłuchaniu powoda Zarząd podjął uchwałę o jego odwołaniu.

Tego samego dnia Zarząd powiadomił reprezentującą powoda organizację związkową - Międzyzakładową Organizację Związkową NSZZ „Solidarność” Pracowników

Oświaty, Wychowania i Kultury o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy. Jako

przyczyny podano: brak chęci współpracy z Zarządem Miasta i Gminy N., brak dba-

łości o należyte dochody zakładu bez przejawiania inicjatyw w tym zakresie, brak

rękojmi prowadzenia zakładu w formie proponowanej przez Zarząd Miasta i Gminy.

Organizacja związkowa nie zaaprobowała zamiaru rozwiązania umowy z powodem z

uwagi na brak konkretyzacji stawianych mu zarzutów. Podobną opinię wyraził Zarząd

Regionu Ś.O. NSZZ „Solidarność”. Zarząd Miasta i Gminy N. uchwałą z 24 września

1999 r. rozwiązał - za trzymiesięcznym wypowiedzeniem - umowę o pracę z powodem. W uzasadnieniu przytoczono argumenty wskazane uprzednio reprezentującej

powoda organizacji związkowej. Uchwałą z 30 września Zarząd pouczył powoda o

możliwości odwołania się do sądu pracy. Pierwszą uchwałę doręczono powodowi 28,

a drugą 30 września 1999 r. Komisja Kultury i Kultury Fizycznej 24 listopada 1999 r.

pozytywnie oceniła sezon turystyczny 1999 i działalność NOR. Zarząd Miasta i

Gminy N. 15 grudnia przyjął przedstawioną przez powoda informację o działalności

NOR uznając jednocześnie, że istnieje potrzeba opracowania koncepcji działania

NOR.

Sąd Rejonowy poddał analizie przyczyny wypowiedzenia, na które powołał się

pracodawca i uznał, że nie można powodowi zarzucać braku chęci współpracy z Zarządem. Powód podejmował współpracę w różnych formach i formy te były przez

Zarząd akceptowane. Brak możliwości przygotowania się sprawił, że informacje, jakich udzielił powód na posiedzeniu 2 września 1999 r., nie spełniły oczekiwań Zarządu. Nieprzekazanie informacji, za co powód został ukarany, dotyczyło Komisji Rewizyjnej, a nie Zarządu. Zarzut braku rękojmi prowadzenia NOR w formie proponowanej przez Zarząd nie może - zdaniem Sądu - ostać się z tego względu, że Zarząd

nigdy nie opracował jakiejkolwiek szczególnej formy prowadzenia NOR. Plany działalności NOR przedstawiane przez powoda były akceptowane. Zbigniewowi W. postawiony też został zarzut zawierania umów zlecenia z naruszeniem treści art. 108

KC. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia tego przepisu przez zawieranie przez

powoda, jako osobę fizyczną, umów zlecenia z NOR. Konflikt między pracownikami

pływalni nie został spowodowany przez powoda. Jako najpoważniejszy określił Sąd

zarzut braku dbałości o należyte dochody NOR, bez przejawiania inicjatywy w tym

zakresie. Zarzut ten został poddany przez Sąd szczegółowej analizie. Przepisy dotyczące zakładów budżetowych wskazują na to, że nie są one formą organizacyjną

gospodarki pozabudżetowej nastawioną na zysk. Zarzut osiągania przez NOR zbyt

małych dochodów uznany został w tym kontekście za chybiony. Ośrodek nie przynosił strat, przeciwnie jego dochodowość zwiększała się. Zarząd nigdy nie kwestiono-

wał sposobu prowadzenia działalności finansowej Ośrodka. Zarząd sam ustalał

stawki odpłatności za korzystanie z obiektów Ośrodka. Wbrew zarzutom stawianym

powodowi, sposób użytkowania tzw. apartamentu był racjonalny, co dotyczy też wyłączenia z udostępniania pokoi położonych na piętrze. Plany budowy kolejki dla narciarzy wodnych realizowane przez powoda były akceptowane przez Zarząd. Orzeczenie o uznaniu powoda winnym naruszenia dyscypliny budżetowej, jako nieprawomocne, nie może uzasadniać wypowiedzenia. W konkluzji Sąd Pracy uznał, że

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie jest uzasadnione. Sąd zasądził na

rzecz powoda odszkodowanie, uznając, że przywrócenie go do pracy byłoby niecelowe z uwagi brak dobrych stosunków i współpracy między nim a Zarządem i Urzędem Miasta i Gminy N.

Apelację od tego wyroku wniósł Zarząd Miasta i Gminy N. reprezentowany

przez zastępcę Burmistrza. Sąd Okręgowy w Opolu, po rozpoznaniu tej apelacji, wyrokiem z dnia 25 maja 2000 r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I i oddalił powództwo.

W opinii Sądu drugiej instancji - Sąd Rejonowy nie wziął pod uwagę przy

orzekaniu, że wobec powoda, jako osoby zatrudnionej na kierowniczym stanowisku

w strukturze władzy samorządowej, należało stosować ostrzejsze wymagania i kryteria oceny przyczyn wypowiedzenia mu umowy o pracę. Wskazując na to, że wypowiedzenie jest zwykłym sposobem rozwiązania umowy o pracę, a zarzucane pracownikowi uchybienia mogą być drobne, Sąd Okręgowy uznał, że pracodawca zasadnie wypowiedział umowę powodowi, który został uznany winnym naruszenia dyscypliny budżetowej, był ukarany karą porządkową i nie wykazywał dbałości o osiąganie zysków (nie przejawiał inicjatywy w podwyższeniu stawek odpłatności). Sąd drugiej instancji zwrócił też uwagę na to, że pozwany N. Ośrodek Rekreacji jest zakładem budżetowym nadzorowanym przez Zarząd Miasta i Gminy N., który swe zadania

wykonuje przy pomocy Urzędu. Zgodnie ze statutem Miasta i Gminy, na czele Zarządu stoi burmistrz, który nawiązuje stosunki pracy z pracownikami samorządowymi

oraz ustala wynagrodzenia kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Natomiast kierownicy gminnych jednostek organizacyjnych nawiązują stosunki pracy z

pracownikami tych jednostek (§ 43 pkt 8 statutu). Sąd wyprowadził stąd wniosek,

odwołując się do art. 3 KP, że „zakładem pracy dla powoda był N. Ośrodek Rekreacji". Jednostka organizacyjna nie przestaje być pracodawcą także wtedy, gdy nawiązanie stosunku pracy z pracownikami na niektórych stanowiskach następuje w dro-

dze aktu organu usytuowanego poza zakładem pracy, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Sąd odwoławczy stwierdził zatem brak legitymacji procesowej

w stosunku do „pozwanego Zarządu Urzędu Miasta i Gminy N.”, legitymację procesową bierną miał bowiem N. Ośrodek Rekreacji będący pracodawcą powoda w rozumieniu art. 3 KP.

Powód wniósł kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut naruszenia art. 45 §

1 KP oraz art. 64 § 1 KPC, art. 87 § 1 KPC, art. 89, art. 194, art. 198 KPC, „a skutkującym nieważność postępowania art. 379 pkt 2 KPC w zw. z art. 393 19 KPC”. Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku, a także wyroku Sądu

pierwszej instancji oraz zniesienie postępowań przed tymi Sądami, jako dotkniętych

nieważnością, i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji skarżący polemizuje z tezą o zasadności wypowiedzenia wyrażoną w zaskarżonym wyroku, podnosząc, że postępowanie w

sprawie naruszenia dyscypliny budżetowej zostało umorzone, powód wniósł kasację

od wyroku rozstrzygającego o ukaraniu go karą porządkową, a ze sprawozdań z

działalności Ośrodka wynika, że jego dochody zwiększały się. W zakresie legitymacji

biernej autor kasacji twierdzi, że powód „przy pierwszej czynności w sądzie określił

podmiotowość swego pracodawcy, którym był N. Ośrodek Rekreacji”. Powód, będąc

dyrektorem, nie mógł reprezentować jednocześnie swoich interesów i swego

pracodawcy, o czym powiadomił Burmistrza. Na rozprawę stawili się radca prawny

zatrudniony w Urzędzie Gminy i członek Zarządu Gminy, także radca prawny, którzy

nie podnosili zarzutu braku legitymacji procesowej. „Powód nie widział ich

pełnomocnictw złożonych do akt sprawy. Jeżeli reprezentując pracodawcę powoda

nie przedstawili do akt właściwych pełnomocnictw, postępowanie w takiej sytuacji od

samego początku skutkuje jego nieważnością.”

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymaga rozważenia zarzut nieważności

postępowania. W postępowaniu przed Sądem drugiej instancji nie miała miejsca

żadna z sytuacji opisanych w art. 379 KPC, a zatem nie miała miejsca nieważność

postępowania. Przedmiotem oceny i kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest

postępowanie apelacyjne, a zarzuty dotyczące postępowania przez sądem pierwszej

instancji mogą być podnoszone tylko w powiązaniu z zarzutami naruszenia

odpowiednich przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Takich

zarzutów nie przedstawia skarżący. Powołując przesłankę nieważności z art. 379

KPC, autor kasacji odnosi ją do rzekomo niewłaściwego umocowania

pełnomocników strony pozwanej, łącząc bezpodstawnie kwestię legitymacji biernej z

umocowaniem pełnomocnika strony pozwanej. Są to zupełnie odmienne

zagadnienia. Dokonując zmiany wyroku Sądu Rejonowego, Sąd Okręgowy wyraził

pogląd, że podmiot, od którego zasądzono odszkodowanie, nie jest biernie

legitymowany, ponieważ nie jest (nie był) pracodawcą powoda. Jest to inna kwestia

niż zagadnienie właściwego umocowania pełnomocnika pracodawcy. Z właściwym

wskazaniem i oznaczeniem pracodawcy powoda pewne problemy miały zarówno

strony, jak i Sądy orzekające w sprawie. W pozwie strona pozwana została określona

jako Zarząd Miasta i Gminy w N. Ta strona złożyła odpowiedź na pozew i podjęła

merytoryczną obronę. Postanowieniem z dnia 26 października 1999 r. Sąd Rejonowy

wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego (na podstawie art. 477 w

związku z art. 194 KPC) N. Ośrodek Rekreacji z siedzibą w S., któremu doręczono

następnie odpis pozwu i odpowiedzi na pozew. Ta strona - jak stwierdził Sąd

Rejonowy w uzasadnieniu swego wyroku - nie przedstawiła swego stanowiska w

przedmiocie procesu, z czego jednakże nie wyprowadził prawidłowych konsekwencji.

W imieniu strony pozwanej (Zarządu) działał członek zarządu i pełnomocnik

legitymujący się pełnomocnictwem podpisanym przez burmistrza i opatrzonym

pieczęcią Urzędu Miasta i Gminy. Wyrok zapadł w stosunku do Urzędu Miasta i

Gminy. Apelację w imieniu strony pozwanej wniósł zastępca burmistrza. Te same

osoby, które występowały w Sądzie Rejonowym, reprezentowały stronę pozwaną

przed Sądem drugiej instancji. Nie można więc powiedzieć, że pełnomocnik strony

był nienależycie umocowany. Natomiast pogląd Sądu Okręgowego w kwestii pracodawcy powoda, a więc legitymacji biernej, jest prawidłowy. Powód był pracownikiem

samorządowym zatrudnionym w zakładzie budżetowym (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22

marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.). Definicję pracodawcy samorządowego zawiera art. 4 tej ustawy. Pracodawcą samorządowym nie może być zarząd gminy, który jest organem gminy. Dla powoda pracodawcą nie był Urząd Gminy, gdyż powód nie był w nim zatrudniony. Pracodawcą powoda była gminna jednostka organizacyjna, będąca samodzielnym pracodawcą. Powód nie zaskarżył wyroku oddalającego powództwo wobec jego pracodawcy, a

Urząd Miasta i Gminy, od którego zasądzono odszkodowanie, istotnie nie był biernie

legitymowany. Ta konstatacja czyni bezprzedmiotowym rozważanie zarzutów odnoszących się do wykładni pojęcia nieuzasadnionego wypowiedzenia użytego w art. 45

§ 1 KP. Natomiast zarzuty naruszenia pozostałych wskazanych w kasacji przepisów

postępowania nie zostały uzasadnione, ani nie wykazano, że naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Trudno nawet zrozumieć, w czym

skarżący upatruje naruszenia art. 64 § 1 KPC (traktującego o zdolności sądowej), art.

87 § 1 KPC (zawierającego wyliczenie osób mogących być pełnomocnikami), art. 89

KPC (odnoszącego się do formy pełnomocnictwa), art. 194 i 198 KPC (dotyczących

przekształceń podmiotowych).

Kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała zatem oddaleniu (art. 39312 KPC).