I PKN 724/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 12 grudnia 2001 r.

I PKN 724/00

Pracodawca nie ma obowiązku wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi, który złożył oświadczenie o jej rozwiązaniu za siedmiodniowym uprzedzeniem na podstawie art. 231 § 4 zdanie pierwsze KP.

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Jadwiga SkibińskaAdamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2001 r. sprawy z powództwa Gabriela G. przeciwko D.S.P. Poland Spółka Akcyjna w K. o odszkodowanie i

odprawę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 19 kwietnia 2000 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w części zasądzającej od strony pozwanej na

rzecz powoda Gabriela G. kwotę 5.406,72 zł (pięć tysięcy czterysta sześć złotych i

72/100) tytułem wynagrodzenia - w ten sposób, że w tej części oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kielcach z dnia 6 grudnia 1999 r.

[...],

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części zasądzającej od strony pozwanej na

rzecz powoda kwotę 5.406,72 zł (pięć tysięcy czterysta sześć złotych i 72/100) tytułem odprawy pieniężnej i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi OkręgowemuSądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Gabriel G. żądał zasądzenia od strony pozwanej - D.S.P. Poland SA w

K. odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę oraz odprawy przysługującej ze

względu na likwidację jego stanowiska.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kielcach wyrokiem z dnia 6 grudnia 1999 r. oddalił powództwo. Ustalił, że powód został zatrudniony od dnia 31 sierpnia 1974 r. na

podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, ostatnio w dziale transportu jako

kierowca. W dniu 7 czerwca 1999 r. powód został zawiadomiony pismem z dnia 28

maja 1999 r. o przekazaniu od dnia 1 lipca 1999 r. działu transportu samochodowego

do spółki pod nazwą E. w T. na podstawie art. 231 KP. Na piśmie tym napisał: „Przyjąłem do wiadomości, nie przyjmuję warunków”. W dniu 29 czerwca 1999 r. swoje

stanowisko w tej sprawie potwierdził w rozmowie z pracownicą kadr pozwanej spółki

- Reginą W. W tym stanie rzeczy w dniu 30 czerwca 1999 r. strona pozwana wystawiła powodowi świadectwo pracy, podając jako podstawę ustania stosunku pracy

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia stosownie do art. 23 § 4 KP. Od

dnia 1 lipca 1999 r. dział transportu samochodowego został przekazany spółce E.

W świetle przytoczonych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że powód uprzedził

dotychczasowego pracodawcę o chęci rozwiązania umowy o pracę, jak przewiduje

art. 231 § 4 KP. Przepis ten mianowicie stanowi, że w razie przejścia zakładu pracy

lub jego części na innego pracodawcę, pracownik ma możliwość rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia za siedmiodniowym uprzedzeniem pracodawcy w terminie jednego miesiąca od zawiadomienia pracownika o przejściu zakładu pracy, zaś

rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje dla pracownika takie skutki, jakie

przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Sąd Rejonowy wypowiedział pogląd, że w sytuacji gdy pracownik nie

wyraził zgody na podjęcie pracy w zakładzie przejmującym dotychczasowy zakład

pracy, nie przysługuje mu również odprawa pieniężna przewidziana w art. 1 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Zdaniem Sądu Rejonowego, powodowi nie przysługiwało także odszkodowanie, którego domagał się z

uwagi na likwidację jego stanowiska pracy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z

dnia 19 kwietnia 2000 r. uwzględnił apelację powoda, opartą na dwóch zarzutach: po

pierwsze - to strona pozwana (a nie powód) rozwiązała umowę o pracę i po wtóre pismo powoda o odmowie zatrudnienia w spółce E. nie było prośbą o rozwiązanie

umowy o pracę na podstawie art. 231 § 4 KP. Powodowi bowiem zależało tylko na

takim rozwiązaniu umowy o pracę, które dawałoby mu prawo do odprawy pieniężnej.

Sąd Okręgowy przyjął, że powód miał zamiar rozwiązania umowy o pracę,

zatem jego oświadczenie z dnia 7 lipca 1999 r. o treści: „Przyjąłem do wiadomości,

nie przyjmuję warunków” miało charakter uprzedzenia z art. 23 1 § 4 KP. Według zaś

tego przepisu, gdy pracownik skorzysta z możliwości rozwiązania umowy o pracę za

siedmiodniowym uprzedzeniem, rozwiązanie to powoduje dla niego skutki, jakie

przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę, przy czym

do skutków tych należy zaliczyć prawo pracownika do otrzymania odprawy pieniężnej przewidzianej w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, a także obowiązek pracodawcy rozwiązania umowy o pracę z zastosowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia. Gdy chodzi o powoda, pracodawca powinien zastosować trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Tak więc - w ocenie Sądu

Okręgowego - powodowi przysługuje zarówno odprawa pieniężna na podstawie art.

8 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę (3 x 1.802,24 zł), jak i wynagrodzenie za trzymiesięczny okres

wypowiedzenia, którego pracodawca nie zastosował (3 x 1.802,24 zł). Dlatego też

stosownie do art. 386 § 1 KPC Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji

w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 10.813,44 zł z

odsetkami ustawowymi od dnia 22 lipca 1999 r.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości kasacją strona pozwana, zarzucając

naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni art. 23 1 § 4 i art. 45

§ 1 KP oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, jak również niewłaściwe zastosowanie tych przepisów w ustalonym w sprawie

stanie faktycznym. Wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie roszczeń powoda oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm

przepisanych.

Zdaniem strony pozwanej, błędny jest pogląd Sądu Okręgowego, że skutki,

jakie wynikają dla pracownika z rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 23 1 § 4

KP, obejmują prawo pracownika do odszkodowania przewidzianego w art. 45 § 1 KP

oraz odprawy, o której stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Zastosowanie wymienionych przepisów mogłoby mieć bowiem miejsce wtedy, gdyby pracodawca rozwiązał umowę o pracę w sposób niezgodny z prawem oraz gdyby istniały przyczyny określone w art. 1 ust. 1 wskazanej ustawy. Tymczasem w przedmiotowej sprawie żadna z tych przesłanek nie wystąpiła, wobec czego zasądzenie

na rzecz powoda odprawy pieniężnej i wynagrodzenia za okres wypowiedzenia

umowy było bezpodstawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 231 § 3 KP stanowi, że w razie przejścia zakładu pracy lub jego

części na innego pracodawcę, dotychczasowy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym pracowników na piśmie, w terminie poprzedzającym

dokonanie tych zmian. Stosownie natomiast do art. 231 § 4 KP pracownik może w

terminie jednego miesiąca od chwili wymienionego zawiadomienia rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia. Wymagane jest tylko, by uprzedził o tym pracodawcę

7 dni wcześniej. W takim wypadku rozwiązanie umowy o pracę powoduje dla pracownika takie skutki, jakie przepisy prawa pracy wiążą z rozwiązaniem stosunku

pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem. Z powyższej regulacji wypływają więc

dwa następujące wnioski: po pierwsze - pracodawca ma obowiązek niezwłocznie

zawiadomić pracowników na piśmie o przejściu zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę i poinformować o wynikających z tego skutkach dla przejmowanych pracowników w zakresie ich stosunków pracy oraz po wtóre - pracownik ma

prawo rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia, uprzedzając tylko o tym 7 dni

wcześniej, a konsekwencją prawną jego decyzji jest to, że uważa się, iż stosunek

pracy rozwiązał pracodawca za wypowiedzeniem.

Trafny jest zarzut strony pozwanej przypisujący Sądowi Okręgowemu błędną

wykładnię art. 231 § 4 KP. Sąd ten bezzasadnie bowiem przyjął, że w razie spełnienia

się warunków przewidzianych w tym przepisie, pracodawca ma obowiązek dokonać

wypowiedzenia umowy temu pracownikowi, który złożył oświadczenie o rozwiązaniu

umowy o pracę za siedmiodniowym uprzedzeniem, a w wypadku zaniechania tego ma obowiązek zapłacić mu wynagrodzenie za okres wypowiedzenia. Tymczasem z

art. 231 § 4 KP wynika, że to pracownik składa pracodawcy oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, w wyniku którego umowa o pracę rozwiązuje się, natomiast w drodze fikcji prawnej wprowadzonej do tego przepisu uważa

się, że skutki prawne powyższego rozwiązania są takie, jakie byłyby, gdyby pracodawca wypowiedział umowę o pracę. Znaczenie rozważanej regulacji polega więc na

zapewnieniu pracownikowi uprawnień, jakie wynikają lub mogą wyniknąć dla pracowników z rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem. Nie

oznacza jednak, że na pracodawcy ciąży obowiązek dokonania wypowiedzenia i zapłaty wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Zatem w ustalonym stanie faktycznym

sprawy zasądzenie przez Sąd Okręgowy na rzecz powoda wynagrodzenia odpowiadającego swoją wysokością trzymiesięcznemu okresowi wypowiedzenia nastąpiło

bez podstawy prawnej. Podstawy takiej nie stwarza bowiem art. 23 1 § 4 KP, natomiast innej podstawy nie wskazał Sąd Okręgowy.

Kwestia rodzaju skutków wynikających dla pracownika z rozwiązania przez

niego umowy o pracę za siedmiodniowym uprzedzeniem była już poruszana w

orzecznictwie. I tak, w wyroku z dnia 2 sierpnia 2000 r., I PKN 747/99 (OSNAPiUS

2000 r. nr 4, poz. 86) Sąd Najwyższy przyjął, że pracownikowi, który w związku z

przejściem zakładu pracy na innego pracodawcę skorzystał z możliwości rozwiązania

stosunku pracy bez wypowiedzenia, a jedynie zastosował siedmiodniowe uprzedzenie (art. 231 § 4 KP), nie przysługuje ani wynagrodzenie za okres wypowiedzenia, ani

odszkodowanie. Przepis art. 231 § 4 KP wyraźnie bowiem stanowi, że jest to rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Zatem pracownik nie nabywa ani prawa

do wynagrodzenia, ani do odszkodowania za utratę wynagrodzenia (por. także

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2000 r., III ZP 24/00, OSNAPiUS

2001 r. nr 3, poz. 63).

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy uznał, że kasacja strony pozwanej w części dotyczącej rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego o wynagrodzeniu powoda

za okres wypowiedzenia jest słuszna. Dlatego też na podstawie art. 393 15 KPC

zmienił w tej części zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 6 grudnia 1999 r.

W ustalonym stanie faktycznym sprawy nie było natomiast podstaw do rozstrzygnięcia o prawie powoda do odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Przepis ten bowiem stanowi, że

wymieniona odprawa przysługuje pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy. Wyraźnie więc uzależnia prawo do

powyższego świadczenia od rozwiązania stosunku pracy z powodu zmniejszenia

zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi,

produkcyjnymi albo technologicznymi, jeżeli zmiany te wywołują konieczność rozwiązania stosunków pracy w ustawowo określonym czasie oraz z określoną w przepisie

liczbą (grupą) pracowników. Sąd Okręgowy wywiódł natomiast prawo powoda do

odprawy pieniężnej tylko z treści przepisu art. 231 § 4 zdanie drugie KP, według którego rozwiązanie stosunku pracy w trybie art. 231 § 4 zdanie pierwsze KP jest dla

pracownika w skutkach równoznaczne z rozwiązaniem stosunku pracy przez pracodawcę za wypowiedzeniem, co ze względu na całość uregulowania zawartego w

wymienionej ustawie było niewystarczające. Oprócz bowiem sposobu rozwiązania z

pracownikiem stosunku pracy, przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.,

wymaga jeszcze istnienia określonych w nim przyczyn, które doprowadziły do

zmniejszenia zatrudnienia i rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę. Tę zaś

kwestię pominął zupełnie Sąd Okręgowy przy dokonywaniu oceny prawa powoda do

odprawy. Tym samym trafny okazał się zarzut strony pozwanej, że Sąd drugiej instancji naruszył przepis art. 8 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy wskutek jego

zastosowania w niedostatecznie zbadanych i ustalonych okolicznościach sprawy.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 maja 2000 r., I PKN 647/99 (OSNAPiUS

2001 r. nr 21, poz. 644) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przy ocenie prawa do odprawy

nie można tracić z pola widzenia tego, że sformułowanie art. 231 § 4 zdanie drugie

KP, wyrażające się w słowach: „rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie powoduje

dla pracownika skutki”, nie upoważnia do wniosku, iż sposób rozwiązania stosunku

pracy ulega zmianie. W dalszym ciągu bowiem „stroną rozwiązującą stosunek pracy

jest i pozostaje pracownik”. Jest to - zdaniem Sądu Najwyższego - okoliczność

istotna z punktu widzenia stosowania art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych.

Również w wyroku z dnia 2 lutego 2001 r., I PKN 228/00 (OSNAPiUS wkładka 2001

r. nr 16, poz. 8) Sąd Najwyższy powiązał prawo do odprawy pracownika, który rozwiązał stosunek pracy w trybie art. 231 § 4 KP, z przesłankami nabycia prawa do tej

odprawy określonymi w art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Skoro bowiem utrwalone orzecznictwo dopuszcza stosowanie wymienionej ustawy do rozwiązania

umowy o pracę w wyniku odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków

pracy i płacy wtedy, gdy nieprzyjęcie zaproponowanych warunków było dla pracownika „wyraźnie” niedogodne, zaś propozycja nowych warunków nosiła ze strony pracodawcy cechy szykany, to rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę na podstawie art. 231 § 4 KP także nie wyklucza nabycia prawa do odprawy pieniężnej z art.

8 ustawy o zwolnieniach grupowych, jeżeli zostały spełnione przesłanki określone w

ustawie, zwłaszcza zaś wtedy, gdy wyłączną przyczyną złożenia przez pracownika

oświadczenia woli były zmiany wymienione w art. 1 tej ustawy, a równocześnie na-

stępowało zmniejszenie zatrudnienia, które motywowało pracownika do złożenia

określonego oświadczenia woli (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1999 r., I PKN 283/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 3, poz. 72).

Z przedstawionych argumentów oraz kierunku wykładni art. 231 § 4 KP w

związku z art. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. wynika więc, że oderwanie przez Sąd Okręgowy prawa do odprawy pieniężnej od przesłanek wymienionych w art. 1 tej ustawy było błędne. Powyższa ocena uzasadnia zatem wniosek, że

kasacja pozwanej spółki w części kwestionującej zasądzenie na rzecz powoda odprawy okazała się zasadna. Spowodowało to uchylenie zaskarżonego wyroku w tej

części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, stosownie do art. 39313 § 1 KPC.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.