I PKN 684/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 16 września 2002 r.

I PKN 684/01

Obowiązek orzekania ponad żądanie (art. 4771 § 1 k.p.c.) nie oznacza, że

sąd może orzec o roszczeniach opartych na faktach, które nie zostały wskazane i następnie udowodnione jako uzasadnienie zgłoszonych roszczeń, wyręczając dowodową inicjatywę pracownika.

Sędzia SN Andrzej Kijowski

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2002 r. sprawy z powództwa Zdzisława R. przeciwko Hucie „K.” Spółce Akcyjnej

w D.G. o odszkodowanie i ustalenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 12 lipca

2001 r. [...]

o d m ó w i ł przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dąbrowie Górniczej wyrokiem z dnia 13 lutego

2001 r. [...] oddalił powództwo powoda Władysława R. przeciwko pozwanej Hucie K.

S.A. w D.G. o ustalenie, iż jego schorzenia w postaci choroby wibracyjnej i pylicy

płuc są związane z warunkami świadczenia pracy u pozwanej i - pomimo negatywnej

decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D.G., zatwierdzonej przez

Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. - stanowią chorobę zawodową , zasądzenia z tego tytułu odszkodowania w wysokości 10.000 zł, a ponadto ustalenia występowania choroby zawodowej w postaci przewlekłego schorzenia narządu ruchu

spowodowanego sposobem wykonywania pracy. W motywach tego rozstrzygnięcia

Sąd Rejonowy podał, że powód mógłby w niniejszym procesie domagać się na podstawie przepisów prawa cywilnego odszkodowania z tytułu choroby wibracyjnej i pylicy płuc, lecz nie udowodnił żadnej z przesłanek odpowiedzialności pracodawcy. Natomiast żądanie odszkodowania z tytułu innych schorzeń zawodowych jest przed-

wczesne, gdyż wymaga uprzedniego wyczerpania trybu postępowania przed organami administracji sanitarnej. Apelację wniesioną przez powoda oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 12 lipca

2001 r. [...] podzielając ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz przypisaną im kwalifikację prawną.

Kasację od powyższego wyroku wniósł w imieniu powoda radca prawny Komisji Międzyzakładowej NSZZ „Solidarność” Huty K. S.A. w D.G., zarzucając błędną

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, jak też naruszenie

prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie: „art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; pkt 2 i 16 załącznika do rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych; art. 2, art.

7, art. 32 i art. 177 Konstytucji; art. 6 k.c.; art. 227, art. 233 § 1, art. 245, art. 252, art.

258, art. 278, art. 286, art. 299, art. 473 i art. 4771 k.p.c.”. Na tej podstawie skarżący

domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez uwzględnienie powództwa i

ustalenie występowania zawodowej choroby wibracyjnej i pylicy płuc oraz zasądzenia z tego tytułu odszkodowania w kwocie 10.000 zł , ewentualnie uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania, przy uwzględnieniu - w obu przypadkach - kosztów procesu według

norm przepisanych.

Ponadto skarżący wniósł o „rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, czy w postępowaniu przed sądami pracy pierwszeństwo ma zasada wynikająca z art. 6 k.c.,

czy też z art. 4771 k.p.c.”. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 26 października

2001 r., wniesionym przed upływem miesięcznego terminu z art. 3934 §1 k.p.c. i zatytułowanym „uzupełnienie kasacji powoda”, skarżący podał, że okolicznościami uzasadniającymi rozpoznanie kasacji są: „1) nie odbieranie powodowi ostatniej nadziei

na prawo i sprawiedliwość w Rzeczypospolitej Polskiej; 2) konieczność rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, od którego zależy końcowy wynik w niniejszej

sprawie; 3) możliwość naprawienia przez Sąd Najwyższy wyroków Sądu Rejonowego i Okręgowego (wiara w dogłębne i wszechstronne rozpatrzenie sprawy); 4) oczekiwanie na ziszczenie się uprawnień konstytucyjnych (art. 67 ust. 1, art. 77 ust. 2, art.

175 ust. 1 i art. 193 Konstytucji); 5) celowość ostatecznego rozpatrzenia sprawy

przez polski Sąd; 6) chęć zaoszczędzenia zbędnych kosztów polskim podatnikom w

razie ewentualnego wniesienia skargi przez powoda do Europejskiego Trybunału

Prawa Człowieka w Strasbourgu i uzyskania pozytywnego wyroku. Koszty te po korzystnym (dla powoda) wyroku polskiego Sądu poniesie tylko pracodawca”.

Sąd Najwyższy zważył , co następuje :

Kasacja nie zasługuje na przyjęcie do rozpoznania. Co prawda wnoszący kasację twierdzi, że w przedmiotowej sprawie występuje zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania, czy w sporach z zakresu prawa pracy „pierwszeństwo ma

zasada wynikająca z art. 6 k.c., czy też z art. 4771 k.p.c.”, lecz nie wskazuje, którą z

trzech jednostek redakcyjnych tego ostatniego przepisu ma na względzie, a nawet w

żaden sposób nie wyjaśnia na czym zagadnienie to polega. Jedynie więc sposób

sformułowania odpowiedniego fragmentu kasacji pozwala spekulować, że chodzi o

relację między art. 6 k.c. i art. 4771 § 1 k.p.c., przy czym regulacje wynikające z powołanych przepisów stanowią zdaniem pełnomocnika „zasady” wzajemnie konkurencyjne, czy wręcz sprzeczne. Tymczasem sugestia ta nie ma racjonalnego uzasadnienia. Z przepisu art. 6 k.c. wynika bowiem, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa

na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. To samo wskazuje procesowy

odpowiednik tego przepisu, a więc art. 232 k.p.c., stanowiący, iż dowody dla stwierdzenia faktów, z których można wywodzić określone skutki prawne, obowiązane są

wskazywać bezpośrednio same strony, choć sąd może wyjątkowo dopuścić także

dowód niewskazany przez stronę. Natomiast szczególny przepis art. 477 1 § 1 k.p.c.,

dotyczący postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy, stanowi, że sąd wydając wyrok orzeka o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez pracownika także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem pracownika lub

było zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania. Obowiązek orzekania ponad żądanie nie oznacza jednak, że sąd mógłby orzec o

roszczeniach opartych na faktach, które nie zostały wskazane i następnie udowodnione jako podłoże (uzasadnienie) zgłoszonych roszczeń. Sąd pracy nie może więc

na podstawie art. 4771 §1 k.p.c. wyręczać dowodowej inicjatywy pracownika, zdejmując z niego ciężar prowadzenia dowodów. Pośrednio świadczy o tym również art.

4771 § 11 k.p.c., który jedynie w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy stanowi wyjątkowo, że sąd pracy nie może oddalić powództwa tylko na tej podstawie, iż

powód nie udowodnił wszystkich faktów niezbędnych do takiego ustalenia i w takim

ewentualnie wypadku sąd z urzędu prowadzi postępowanie dowodowe. Innymi

słowy, z zastrzeżeniem powołanego wyjątku, sąd pracy może ponad żądanie orzec

jedynie w granicach faktów udowodnionych przez pracownika. Między uregulowaniem ciężaru dowodu i kompetencją orzekania ponad żądanie nie ma zatem przeciwieństw sugerowanych przez skarżącego.

Za przyjęciem skargi do rozpoznania nie przemawiają tym bardziej okoliczności wskazane w cytowanym wyżej „uzupełnieniu kasacji”. Ich katalog i stylizacja

świadczą co najwyżej o próbie „wzmocnienia” niezwykle słabego skądinąd uzasadnienia podstaw kasacji, by nie powiedzieć wprost, że świadczą o warsztatowej bezradności wnoszącego kasację.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na postawie art. 3937 § 2 w związku

z art. 393 §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.