I PKN 676/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 6 listopada 2001 r.

I PKN 676/00

Wykonywania prawa w stosunkach pracy podlega ocenie sądu pracy w

aspekcie zasad współżycia społecznego, co nie narusza art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2001 r. sprawy z powództwa Grzegorza B. przeciwko Zakładowi Budynków Miejskich Sp. z o.o. w B. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

z dnia 25 maja 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r. Sąd Rejonowy w Bytomiu przywrócił

powoda Grzegorza B. do pracy w pozwanym Zakładzie Budynków Miejskich w B. na

dotychczasowych warunkach pracy i płacy.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego od 1992 r. na

stanowisku samodzielnego specjalisty ds. programowania. Z dniem 1 lipca 1999 r.

rozwiązano z nim umowę o pracę za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, w związku

ze zmianami organizacyjnymi polegającymi na likwidacji stanowiska pracy, które

zajmował.

Przyczyną zwolnienia powoda była tylko likwidacja stanowiska pracy. Prace

związane z programowaniem wykonują obecnie inne firmy. Jedna osoba jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia jako informatyk ds. sieci komputerowych. W

1999 r., od stycznia zatrudnienie u pozwanego zmalało z różnych przyczyn o 40

osób na ogólną liczbę zatrudnionych 579 osób. Powód ma wyższe wykształcenie

(mgr matematyki), ukończył cztery kursy komputerowe, a nabyte w trakcie siedmioletniej pracy u pozwanego doświadczenie jest wystarczające do dalszej pracy w ZBM

na innym stanowisku, zajmowanym dotychczas przez pracowników o średnim wykształceniu.

Powód ma dobrą opinię jako pracownik nie stwarzający żadnych problemów.

Sąd uznał również, iż należy brać pod uwagę sytuację rodzinną powoda. Zwolnienie

go z pracy pozostawia jego czteroosobową rodzinę bez środków do życia. Żona powoda z zawodu jest nauczycielem i jej pozycja w szkole jest bardzo niepewna w

związku z reformą oświaty. Powód ma dwoje dzieci w wieku szkolnym, sam zaś w

wieku 39 lat ma małe szansę na zdobycie pracy. Dotychczasowe wysiłki poczynione

w kierunku zdobycia pracy zakończyły się niepowodzeniem. Mając powyższe na

uwadze Sąd stwierdził, że roszczenie powoda o przywrócenie do pracy jest uzasadnione.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany.

Sąd Okręgowy uznał, iż apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Podzielił

stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w przypadku konieczności zmniejszenia zatrudnienia u pracodawcy, nie ma on obowiązku zaproponowania pracownikowi innego stanowiska pracy (poza pracownikami szczególnie chronionymi), niemniej z tej

zasady nie można też wyprowadzić wniosku, iż w przypadku istnienia przesłanek

wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., wypowiedzenie

umowy o pracę jest zawsze uzasadnione i nie może być zakwestionowane. Taka

decyzja pracodawcy podlega ocenie z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (art. 8 KP). Fakt, że indywidualna decyzja pracodawcy podjęta jest w trybie i na

podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie wyklucza badania, czy decyzja pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę konkretnemu pracownikowi nie stanowi

nadużycia prawa. W myśl bowiem art. 8 KP nie można czynić ze swego prawa

użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego

prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie nie jest uważane za

wykonanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Sąd Okręgowy powołał się na to, że Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach

stanął na stanowisku, iż indywidualne wypowiedzenie umowy o pracę na podstawie

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. podlega ocenie sądu pracy w zakresie zasadności

wypowiedzenia (art. 45 § 1 KP) oraz ewentualnego nadużycia prawa (art. 8 KP) wskazał na wyrok z dnia 16 maja 1997 r., I PKN 161/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 8,

poz. 237). W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, iż sformułowana w

art. 8 KP klauzula zasad współżycia społecznego wyznacza granice, w ramach których dopuszczalne jest korzystanie z praw podmiotowych w stosunkach pracy. Jakkolwiek więc określonemu podmiotowi formalnie przysługuje jakieś prawo w stosunkach pracy, to jednak w konkretnej sytuacji faktycznej może się okazać, że nie istnieje ono w sensie materialnym, bowiem w danym wypadku jego realizacja oznaczałaby naruszenie zasad współżycia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 września 1997 r., I PKN 273/97 OSNAPiUS z 1998 r. nr 13, poz. 394). Zasadność

wypowiedzenia powinna być rozważana nie tylko z uwzględnieniem potrzeb pracodawcy (art. 45 KP), ale również z poszanowaniem interesów pracownika sumiennie i

starannie wykonującego obowiązki pracownicze, za którego ochroną przemawiają w

konkretnych okolicznościach sprawy zasady współżycia społecznego, kwalifikujące

wypowiedzenie definitywne jako nadużycie prawa przez pracodawcę (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 października 1998 r., I PKN 398/98, OSNAPiUS 1999 r. nr

23, poz. 751.)

Sąd Okręgowy przyjął, iż w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy miał podstawy

do uznania wypowiedzenia umowy o pracę za sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego. Sąd wskazał na wiek powoda, jego długoletni staż pracy i stosunki

rodzinne jako na okoliczności dające podstawy do uwzględnienia powództwa w

oparciu o przepis art. 8 KP. Pozwany rozwiązał stosunek pracy z nienagannym i

dyspozycyjnym pracownikiem, legitymującym się wyższym wykształceniem i licznymi

kursami kwalifikacyjnymi.

Kasację od wyroków: Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 30 listopada 1999 r.

oraz Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. złożył pozwany, zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 45 § 1 KP poprzez nieuwzględnienie okoliczności podniesionych przez pozwanego w jego apelacji z dnia 28 lutego 2000 r.:

nie uwzględniono słusznych interesów zakładu pracy i jednostronne uwzględniono

potrzeby powoda. Wskazując na powyższy zarzut, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonych wyroków: Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 13 listopada 1999 r. oraz

Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2000 r.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest środkiem zaskarżenia orzeczeń sądów drugiej instancji. Od wyroku sądu pierwszej instancji służy apelacja; ta droga zaskarżenia została już przez

pozwanego wykorzystana. Sformułowanie określające zakres zaskarżenia należy

uznać zatem za lapsus i przyjąć, że kasacja została wniesiona od wyroku Sądu

Okręgowego w Katowicach z dnia 25 maja 2000 r. Sąd Najwyższy rozpoznaje

sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie

nieważność postępowania (której nie stwierdził w rozpoznawanej sprawie). Granice

kasacji wyznaczają jej podstawy, którymi są zarzuty naruszenia wskazanych w niej

przepisów prawa. Jedyną podstawą kasacji pozwanego był zarzut naruszenia art. 45

KP. Zarzut ten jest oczywiście nieuzasadniony. Sąd nie stwierdził niezasadności wypowiedzenia dokonanego powodowi, wskutek niedostatecznego rozważenia interesów obu stron stosunku pracy. Uwzględnienie powództwa nastąpiło wobec stwierdzenia nadużycia prawa przez pracodawcę, polegającego na wypowiedzeniu umowy

o pracę dobrze wykształconemu, ambitnemu pracownikowi nienagannie wykonującemu swoje obowiązki, którego sytuacja osobista i rodzinna jest szczególnie trudna.

Sąd odwołał się do klauzuli zasad współżycia społecznego z art. 8 KP. Prawidłowość

rozumienia tej klauzuli, a także subsumcji ustalonego stanu faktycznego, nie mogła

być przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ kasacja nie zawiera zarzutu naruszenia art. 8 KP. Przepis ten wymieniony został wprawdzie w jej uzasadnieniu, ale w relacji z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a bez sformułowania

zarzutu niewłaściwej interpretacji lub zastosowania tego przepisu ze wskazaniem na

czym zarzucany błąd miałby polegać. W uzasadnieniu kasacji pojawił się też zarzut

naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Nie jest to zarzut zasadny. Przepisy te

stanowią o zasadzie równości wobec prawa i zakazie dyskryminacji. Nie podaje się w

kasacji, czego dotyczyłoby naruszenie tych zasad. Zaskarżone orzeczenie nie ingeruje w tę konstytucyjnie zagwarantowaną wolność. Wykonywanie prawa w stosunkach pracy podlega ocenie sądów w aspekcie zasad współżycia społecznego. Sprawowanie tej kontroli (co jest oczywiste) nie narusza postanowień art. 32 ust. 1 i 2

Konstytucji.

Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu

(art. 39312 KPC).