I PKN 591/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2001 r.

I PKN 591/00

Przeniesienie nauczyciela mianowanego do innej szkoły na podstawie

art. 18 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst:

Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie powoduje rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy, a zatem nauczycielowi nie przysługuje odprawa przewidziana w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, choćby przyczyną przeniesienia była

likwidacja szkoły.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2001 r. sprawy z powództwa Agaty K. przeciwko Urzędowi Gminy i Miasta w D. o odprawę i ekwiwalent,

na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Radomiu z dnia 25 maja 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Przysusze wyrokiem z 19 listopada 1999 r. oddalił

powództwo Agaty K. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w D. o zasądzenie na jej

rzecz odprawy pieniężnej na podstawie art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w kwocie 6.111 złotych.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była nauczycielem mianowanym zatrudnionym w

Publicznej Szkole Podstawowej w D. Decyzją dyrektora Gimnazjum w D. z 26 maja

1999 r. została z dniem 1 września 1999 r. przeniesiona na podstawie art. 18 ust. 1 i

4 Karty Nauczyciela ze stanowiska nauczyciela w Publicznej Szkole Podstawowej w

D. na stanowisko bibliotekarza w Gimnazjum w D. Przeniesienie nastąpiło w wyniku

uwzględnienia jej pisemnej prośby z 19 maja 1999 r. Z powódką nie rozwiązano stosunku pracy w dotychczasowym miejscu pracy, a nawet nie składała wniosku o takie

rozwiązanie. W związku z tym przepis art. 20 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela przewidujący prawo do sześciomiesięcznej odprawy dla nauczyciela, z którym rozwiązano stosunek pracy, nie ma zastosowania do jej sytuacji.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu wyrokiem z

25 maja 2000 r. oddalił apelację powódki. W apelacji skarżąca zarzuciła naruszenie

przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie

art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Twierdziła, że zostały spełnione w stosunku do niej

przesłanki wymagane przez art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela do otrzymania odprawy,

a mianowicie: jest nauczycielem mianowanym, szkoła, w której dotychczas pracowała, została zlikwidowana, złożyła ustny wniosek o rozwiązanie z nią stosunku

pracy, a dyrektorka Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wystawiła jej świadectwo

pracy.

Oddalając apelację Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka, kwestionując odmowę zastosowania wobec niej przez pracodawcę art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela,

przewidującego prawo do sześciomiesięcznej odprawy dla nauczyciela mianowanego, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1 tego przepisu, nie bierze pod uwagę tej okoliczności, że w stosunku do niej art. 20 ust. 1 w

ogóle nie mógł mieć zastosowania, ponieważ pracodawca nie rozwiązał z nią stosunku pracy, a jedynie przeniesiono ją do innej szkoły na podstawie art. 18 ust. 1 i 4

Karty Nauczyciela. W aktach osobowych powódki znajdują się dokumenty w postaci

pisma powódki z 19 maja 1999 r., skierowanego do dyrektora Gimnazjum w D., z

prośbą o przeniesienie jej do tej szkoły w trybie art. 18 Karty Nauczyciela oraz pisma

dyrektora Gimnazjum z 26 maja 1999 r. o przeniesieniu powódki zgodnie z jej prośbą

do tejże szkoły na stanowisko bibliotekarki. Dokumenty te stanowią obiektywny dowód, iż w przypadku powódki nie doszło do rozwiązania dotychczasowego stosunku

pracy, a jej zatrudnienie w nowej szkole jest kontynuacją stosunku pracy na podstawie mianowania łączącego ją z Publiczną Szkołą Podstawową w D. Przeniesienie

nauczyciela do innej szkoły w trybie art. 18 Karty Nauczyciela nie powoduje rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy, a zatem nauczycielowi przeniesionemu na

tej podstawie nie przysługuje odprawa pieniężna z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Taką interpretację przepisów przedstawiono również w zaleceniach Ministerstwa

Edukacji Narodowej z 30 marca 1999 r., które wbrew zarzutom powódki zostały prawidłowo zrealizowane przez pracodawcę. Ustawodawca nie wyłączył możliwości zastosowania art. 18 Karty Nauczyciela do uregulowania stosunków pracy nauczycieli

w przypadku likwidacji szkoły, dlatego zastosowanie tego przepisu w stosunku do

powódki było uzasadnione. Z zeznań Ireny G. - byłego dyrektora Publicznej Szkoły

Podstawowej w D. wynika, że powódka składała ustny wniosek o rozwiązanie z nią

stosunku pracy, jednak do jego rozwiązania nie doszło, a tylko taki sposób załatwienia jej prośby mógł skutkować powstaniem roszczenia o odprawę z art. 20 ust. 2

Karty Nauczyciela. Powódka, nie kwestionując ciągłości jej zatrudnienia, domaga się

równocześnie odprawy, która przysługuje wyłącznie w razie ustania zatrudnienia w

wyniku rozwiązania stosunku pracy. Zapis zawarty w świadectwie pracy wydanym

powódce 31 sierpnia 1999 r., zgodnie z którym stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w związku z likwidacją zakładu pracy - Publicznej Szkoły Podstawowej w D. - ma drugorzędne znaczenie dla

oceny rodzaju przekształcenia stosunku pracy powódki jako nauczyciela mianowanego. Skoro stosunek pracy z powódką nie został rozwiązany, lecz trwa nadal i zatrudnienie jest kontynuowane w nowej szkole, to zawarta w świadectwie pracy niezgodna ze stanem faktycznym informacja o jego rozwiązaniu nie może rodzić po

stronie powódki uprawnień przewidzianych w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego - oraz poprzedzającego go wyroku

Sądu Rejonowego w Przysusze - wniosła powódka, opierając skargę kasacyjną na

zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, polegającą na

nieprawidłowym uznaniu przez Sądy obu instancji, że w stanie faktycznym sprawy mając na uwadze okoliczność całkowitej likwidacji szkoły, w której powódka była zatrudniona w charakterze mianowanego nauczyciela, a także fakt złożenia przez nią

ustnego wniosku o rozwiązanie stosunku pracy, który to wniosek został przyjęty

przez byłą dyrektor likwidowanej szkoły Irenę G. i na tej podstawie wydano powódce

świadectwo pracy - brak jest podstaw do przyjęcia, że w stosunku do powódki mają

zastosowanie przepisy art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia jej roszczenia o zasądzenie przysługującej jej odprawy w wysokości sześciomiesięcznego

wynagrodzenia zasadniczego.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonych wyroków Sądu Okręgowego w Radomiu i Sądu Rejonowego w Przysusze oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez

zasądzenie na jej rzecz żądanej pozwem kwoty 6.111,00 zł z ustawowymi odsetkami, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu kasacji skarżąca podniosła, iż nie można zgodzić się z argumentacją Sądów obu instancji, że w przypadku powódki nie doszło do rozwiązania

dotychczasowego stosunku pracy w Publicznej Szkole Podstawowej w D. Samo

oświadczenie woli złożone przez powódkę dotychczasowemu pracodawcy, w osobie

byłej dyrektor zlikwidowanej Publicznej Szkoły Podstawowej w D. Ireny G., w postaci

wniosku o rozwiązanie stosunku pracy spowodowało rozwiązanie stosunku pracy

powódki na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, co udokumentowane zostało

wydaniem jej stosownego świadectwa pracy. Stronami kształtującymi stosunek pracy

są pracodawca i pracownik, dlatego też jedynie ustalenia dokonane pomiędzy nimi

powinny mieć kluczowe znaczenie dla oceny, czy stosunek pracy uległ rozwiązaniu.

Pracodawca przyjął ustne oświadczenie powódki o rozwiązaniu stosunku pracy,

które nigdy nie zostało przez powódkę skutecznie cofnięte, wobec czego uznać należy, że wola stron była jednoznaczna. Przepis art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje w przypadku likwidacji szkoły dwie możliwości - przeniesienie nauczyciela w

stan nieczynny lub rozwiązanie z nim stosunku pracy. Powódka nigdy nie złożyła

wniosku o przeniesienie jej w stan nieczynny, tak więc zachodziła konieczność rozwiązania z nią stosunku pracy przez dyrektora likwidowanej Publicznej Szkoły Podstawowej w D., który taką decyzję podjął. Nieuzasadnione jest stanowisko Sądu

Okręgowego, że zapis w świadectwie pracy o ustaniu stosunku pracy w wyniku likwidacji zakładu pracy ma znaczenie drugorzędne. Dalsze działania władz szkolnych,

wymuszające na powódce złożenie wniosku o przeniesienie w trybie art. 18 ust. 1

Karty Nauczyciela, należy uznać za niedopuszczalną próbę obejścia prawa przez

pozbawienie powódki odprawy gwarantowanej w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Fakt, że powódce zapewniono możliwość podjęcia pracy w nowo organizowanym

Gimnazjum w D. nie unicestwia prawa powódki do domagania się sześciomiesięcznej odprawy. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 13 czerwca 1995

r., I PRN 29/95 (OSNAPiUS 1995 nr 22, poz. 277). Składając pierwsze wnioski do

Dyrektora tworzonego Gimnazjum w D. powódka wnosiła o rozwiązanie z nią

stosunku pracy, nie było więc mowy o kontynuacji stosunku pracy i przeniesieniu.

Wniosek swój zmodyfikowała na skutek błędnego pouczenia zawartego w piśmie

Dyrektora Gimnazjum w D. z 6 maja 1999 r., iż zatrudnienie jej nastąpić może „jedynie” na podstawie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela. Dodatkowym argumentem przemawiającym przeciw uznaniu, że nastąpiło przeniesienie powódki w trybie art. 18 ust.

1 Karty Nauczyciela, jest niespełnienie wymogu „przeniesienia” w ramach trwania

stosunku pracy. Stosunek pracy powódki w zlikwidowanej szkole ustał z dniem 31

sierpnia 1999 r. Przeniesienie jej nie mogło nastąpić po tej dacie, dlatego też akt

przeniesienia nie może odnieść skutków prawnych. Powódce w nowym zakładzie

pracy - w Gimnazjum w D. - ustalono warunki pracy i płacy, które zostały przez nią

zaakceptowane. Brak wydania nowego aktu mianowania konwalidują czynności nowego pracodawcy zwłaszcza, że powódka będąc nauczycielem mianowanym spełniała warunki z art. 10 ust. 2 i 5 Karty Nauczyciela do uznania, że stosunek pracy z

nią został w nowej szkole nawiązany przez mianowanie z mocy prawa, pomimo

braku stosownego dokumentu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311 KPC, Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Ponieważ

skarżąca nie wskazała jako podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania odnoszących się do dokonywania przez sąd orzekający ustaleń faktycznych i

oceny materiału dowodowego, tym samym nie zakwestionowała skutecznie ustaleń

stanowiących faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. W związku z tym ustalenia te należy uznać za niewadliwe i jest nimi związany

także Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu kasacji.

Sąd Okręgowy ustalił, że z powódką nie rozwiązano stosunku pracy w dotychczasowym miejscu pracy oraz że powódka nie składała dyrektorowi likwidowanej z

dniem 31 sierpnia 1999 r. Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wniosku o rozwiązanie stosunku pracy. Tym samym przepisy art. 20 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela nie

miały do powódki zastosowania.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm., w brzmieniu obowiązującym

przed jego nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie

ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 19,

poz. 239, w tym również w brzmieniu obowiązującym w maju 1999 r., czyli w chwili

dokonywania przez powódkę oraz dyrektorów Publicznej Szkoły Podstawowej w D.

oraz Gimnazjum w D. czynności istotnych z punktu widzenia przedmiotu sporu), w

razie całkowitej likwidacji szkoły dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy, przy czym

zgodnie z art. 20 ust. 3 rozwiązanie stosunku pracy następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Z kolei zgodnie z art. 20 ust. 2

Karty Nauczyciela, nauczycielowi mianowanemu, z którym rozwiązano stosunek

pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Jak wynika z przytoczonej regulacji

odpowiednich przepisów Karty Nauczyciela, warunkiem uzyskania odprawy jest

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym.

W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji ustaliły - i to ustalenie nie jest

skutecznie kwestionowane w kasacji - że z powodu likwidacji szkoły nie doszło ani do

rozwiązania z powódką stosunku pracy, ani do przeniesienia jej w stan nieczynny.

Powódka została bowiem, na jej pisemny wniosek z 19 maja 1999 r., skierowany do

dyrektora Gimnazjum w D., przeniesiona z dniem 1 września 1999 r., na podstawie

art. 18 Karty Nauczyciela, na stanowisko nauczyciela bibliotekarza w Gimnazjum w

D. aktem dyrektora tej szkoły z dnia 26 maja 1999 r.

Stosunek pracy nauczyciela nie rozwiązuje się z mocy prawa na podstawie

art. 20 Karty Nauczyciela z powodu likwidacji szkoły, lecz jego rozwiązanie wymaga

podjęcia przez dyrektora likwidowanej szkoły czynności prawnych przewidzianych w

art. 20 ust. 1 , a te w stosunku do powódki podjęte nie zostały. Sam ustny wniosek

powódki o rozwiązanie z nią stosunku pracy, skierowany do dyrektora Publicznej

Szkoły Podstawowej w D., nie mógł wywołać takiego skutku, ponieważ zgodnie z art.

20 ust. 1 i ust. 3 Karty Nauczyciela to dyrektor likwidowanej szkoły składa oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem po uprzednim trzymiesięcznym

wypowiedzeniu. W rozpoznawanej sprawie nie zostało ustalone, aby doszło do złożenia przez dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w D. oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy z powódką, powódka nawet nie przedstawiała takiego

twierdzenia. Dyrektor likwidowanej szkoły nie podjął czynności mającej na celu rozwiązanie z powódką - na jej wniosek - stosunku pracy za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. Samo oświadczenie powódki - złożone ustnie - nie mogło wywrzeć skutku

takiego, jaki próbuje skarżąca przedstawić w kasacji. Również wydane powódce

świadectwo pracy nie mogło zastąpić oświadczenia woli dyrektora o rozwiązaniu stosunku pracy. Świadectwo pracy zawiera jedynie oświadczenie wiedzy pracodawcy co

do faktów w nim stwierdzonych i jak każde tego rodzaju oświadczenie może zawierać błędną informację co do rzeczywistych okoliczności ustania stosunku zatrudnienia, co podlega sprostowaniu w stosownym trybie przewidzianym w przepisach Ko-

deksu pracy. Wydane powódce świadectwo pracy zawiera informacje nie odpowiadające rzeczywistości. Powódka nie była zatrudniona na podstawie „umowy o pracę

zawartej na czas nie określony”, lecz była nauczycielem mianowanym. Stosunek

pracy powódki nie ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę, bo nie zaszły okoliczności wskazane w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - powódka nie została przeniesiona w stan nieczynny i nie rozwiązano z nią stosunku pracy, została natomiast

przeniesiona na podstawie art. 18 ust. 1 i 4 Karty Nauczyciela do innej szkoły. Świadectwo pracy nie podaje podstawy prawnej wygaśnięcia stosunku pracy, nie powołuje się na przykład na przepis art. 20 Karty Nauczyciela, a skoro nie było ani rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem przez dyrektora likwidowanej szkoły,

ani przeniesienia powódki w stan nieczynny powodującego wygaśnięcie stosunku

pracy z mocy prawa po sześciu miesiącach, to nie nastąpiło rozwiązanie stosunku

pracy, a jedynie zmiana placówki zatrudnienia z zachowaniem ciągłości i trwałości

stosunku zatrudnienia nauczyciela mianowanego.

Przytoczony w kasacji pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 13

czerwca 1995 r., I PRN 29/95 (OSNAPiUS 1995, nr 22, poz. 277), zgodnie z którym

nauczyciel, z którym rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, ma prawo do odprawy pieniężnej, przewidzianej w ust. 2 tego artykułu, choćby

niezwłocznie podjął inne zatrudnienie, nie ma odniesienia do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, skoro z powódką nie rozwiązano stosunku pracy.

Przewidziana w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela odprawa stanowi przede

wszystkim swego rodzaju rekompensatę - odszkodowanie i zadośćuczynienie - za

utratę pracy. Nauczycielowi, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 6 Karty

Nauczyciela), odprawa nie przysługuje, ponieważ równoważy ją otrzymywane w tym

czasie wynagrodzenie. Odprawa nie przysługuje także nauczycielowi przeniesionemu na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela do innej szkoły. Przeniesienie nauczyciela na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela jest zwykłym sposobem zmiany stosunku pracy nauczyciela mianowanego. Po przeniesieniu pozostaje on z nowym pracodawcą w tym samym stosunku pracy, choć niekiedy na innych warunkach niż

uprzednio. Jest to specyficzna czynność pracodawcy w stosunku do mianowanego

nauczyciela powodująca zachowanie ciągłości zatrudnienia mimo zmiany pracodawcy. Jak wynika z ustaleń Sądów obu instancji, w przypadku powódki zostały wypełnione wymagania przewidziane w art. 18 ust. 1 i ust. 4 Karty Nauczyciela, co po-

zwala uznać przeniesienie jej do innej szkoły za dokonane prawidłowo i skutecznie.

Akt przeniesienia określa datę rozpoczęcia pracy w „nowej” szkole, która na ogół - ze

względów organizacyjnych - jest zbieżna z dniem rozpoczęcia roku szkolnego. Zawarte w kasacji wywody skarżącej dotyczące rozwiązania stosunku pracy z Publiczną Szkołą Podstawową w D. wskutek wydania przez jej dyrektora świadectwa pracy i

nawiązania stosunku pracy w Gimnazjum w D. na podstawie mianowania z mocy

ustawy (art. 10 ust. 2 Karty) są pozbawione racji ze względu na to, że nie odpowiadają ustalonemu stanowi faktycznemu.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC,

orzekł jak w sentencji.