I PKN 59/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 17 stycznia 1997 r.

I PKN 59/96

1. Wartość przedmiotu zaskarżenia w kasacji nie może być wyższa od

wartości przedmiotu sporu.

2. Rozpoznanie sprawy w części dotyczącej żądania zasądzenia roszczenia

pieniężnego bez określania jego wysokości w konkretnej kwocie pieniężnej,

oznacza jedynie rozpoznanie sprawy w zakresie twierdzonej podstawy faktycznej

powództwa. Oddalenie powództwa w takiej sytuacji nie stanowi oddalenia

nieokreślonych roszczeń pieniężnych.

3. Wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 393 KPC)

polega na podaniu konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego,

które zdaniem skarżącego zostały naruszone oraz wyjaśnieniu na czym

naruszenie tych przepisów ma polegać. Warunków tych nie spełnia powołanie w

kasacji różnych przepisów, ale bez wskazania, że to właśnie te przepisy zostały

naruszone.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 1997 r. na posiedzeniu

niejawnym, sprawy z powództwa Zygmunta K. przeciwko Hucie "K." S.A. w D.G. o

odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 19 września 1996 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

odrzucić kasację

Uzasadnienie

Powód Zygmunt K. wniósł o zasądzenie od Huty "K." SA w D.G. między innymi

kwoty 20 000 000 starych złotych tytułem "jednorazowego odszkodowania", ze względu

na "doprowadzenie do pogorszenia jego stanu zdrowia".

Wyrokiem z dnia 19 lipca 1994 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dąbrowie

Górniczej zasądził na rzecz powoda dwa razy kwoty po 578, 431 zł, w zakresie odszkodowania przekazał sprawę do rozpoznania Wydziałowi Cywilnemu Sądu Rejonowego w

D.G. i oddalił powództwo w pozostałej części.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, wyrokiem z dnia 17 stycznia 1995 r. [...] uchylił wyżej wskazany wyrok Sądu Rejonowego "w

pkt 3 sentencji" (czyli co do przekazania sprawy o odszkodowanie Wydziałowi Cywilnemu Sądu Rejonowego w Dąbrowie Górniczej) i przekazał w tej części sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu-Sądowi Pracy w Dąbrowie Górniczej,

oddalając rewizję powoda w pozostałej części. Sąd Wojewódzki uznał, że intencją

powoda dochodzącego zapłaty kwoty 20 000 000 starych złotych było dochodzenie

jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu w związku ze sposobem

rozwiązania z nim stosunku pracy. Sprawę w tym zakresie powinien więc rozpoznać

merytorycznie Sąd Rejonowy-Sąd Pracy.

Na rozprawie w dniu 23 maja 1995 r. [...] powód słuchany informacyjnie oświadczył, że żąda "renty wyrównawczej od 5 listopada 1995 r. do 23 sierpnia 1994 r. jako

różnicy między zarobkami kolegów z wydziału [...]... z moją rentą. Żądam kwoty 20 mln

tytułem odszkodowania z odsetkami od dnia 7 kwietnia 1994 r. do dnia zapłaty z

powodu powstania u mnie chorób spowodowanych zwolnieniem z pracy, żądam

odszkodowania tytułem poniesionych kosztów na leczenie, zapłaty odsetek od pożyczki

pobranej w Hucie".

W piśmie procesowym [...] pełnomocnik powoda (radca prawny związku zawodowego) wnioskował o "przyznanie powodowi odszkodowania, tj. wyrównania różnicy

między rentą z tytułu choroby zawodowej a rentą z ogólnego stanu zdrowia za okres od

6 listopada do 25 sierpnia 1994 r."

Wyrokiem z dnia 11 lipca 1996 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Dąbrowie

Górniczej, oddalił powództwo, określone jako żądanie odszkodowania i renty wyrównawczej. Sąd Rejonowy ocenił, że brak jest związku przyczynowego między uzyskaniem przez powoda informacji o zwolnieniu z pracy, a powstaniem u niego schorzeń.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację powoda

wyrokiem z dnia 19 września 1996 r. [...]. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że schorzenia stwierdzone u powoda nie pozostają w związku z

"trybem zwolnienia go z pracy". Sąd Wojewódzki podniósł nadto, że w apelacji powód

zgłosił nową okoliczność polegającą na twierdzeniu, iż doznał schorzeń w związku z

warunkami pracy. Sąd Wojewódzki uznał, że takie rozszerzenie powództwa jest

niedopuszczalne w instancji odwoławczej.

Od tego wyroku kasację złożył powód. Zarzucił naruszenie prawa materialnego i

procesowego. Powód nie sprecyzował jakie konkretnie przepisy miały zostać naruszone. W uzasadnieniu kasacji powód odwołując się do treści wskazanych przepisów

prawa (art. 52 KP, art. 471 KC w związku z art. 300 KP oraz art. 57 KP w związku z art.

67 KP) nie wywiódł jednoznacznie czy uważa, że te właśnie przepisy zostały naruszone

i nie wskazał na czym ewentualnie to naruszenie miało by polegać. W treści całej

kasacji nie został podany żaden przepis prawa procesowego.

Powód wniósł w kasacji o:

"1) zmianę zaskarżonych wyroków w całości i zasądzenie od pozwanego na

rzecz powoda:

a) odszkodowania z tytułu opóźnionego wypłacenia zasiłku chorobowego z

odsetkami ustawowymi;

b) zwrotu kosztów leczenia z odsetkami ustawowymi;

c) zwrotu odsetek karnych od zaciągniętej na codzienne potrzeby powoda

pożyczki z odsetkami ustawowymi;

d) renty wyrównawczej z odsetkami ustawowymi;

e) wyrównanie wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy z odsetkami ustawowymi;

2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje;

3) nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności;

4) ewentualnie uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach lub Sądowi Rejonowemu w Dąbrowie Górniczej do

ponownego rozpoznania;

5) rozpatrzenie sprawy w razie ewentualnej nieobecności pełnomocnika powoda".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 393 § 1 pkt 1 KPC (w brzmieniu nadanym ustawą z

dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń

Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 43, poz. 189) w sprawie o

świadczenia, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięć tysięcy

złotych, kasacja jest nie dopuszczalna. W związku z tym przepisem pozostaje art. 3933

KPC in fine, który nakazuje w kasacji w sprawach majątkowych wskazać wartość

przedmiotu zaskarżenia. Powód nie wskazał tej wartości. W zasadzie powinno to

prowadzić do zwrotu kasacji Sądowi drugiej instancji w trybie art. 3938 § 1 KPC w celu

usunięcia tego braku. Taki zwrot kasacji jest jednak wówczas tylko niezbędny, jeżeli nie

można stwierdzić zakresu zaskarżenia na podstawie akt sprawy. Należy bowiem

stwierdzić, że wartość przedmiotu zaskarżenia w kasacji nie może być wyższa od

wartości przedmiotu sporu (tak orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1934

r., C II 1223/34, OSN 1935 poz. 47 i postanowienie z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKN

21/96, dotychczas nie publikowane). Jeżeli więc można stwierdzić, że wartość

przedmiotu sporu (przedmiotu rozstrzygnięcia sądów obu instancji) była niższa niż pięć

tysięcy złotych, to kasacja jest niedopuszczalna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po wyroku Sądu Wojewódzkiego w

Katowicach z dnia 17 stycznia 1995 r. [...] przedmiot sporu obejmował roszczenie o

zapłatę "odszkodowania" w kwocie 20 000 000 starych złotych (2 000 nowych złotych),

był więc niższy od kwoty określonej w przepisie art. 393 § 1 pkt 1 KPC. Powód

"rozszerzył" żądanie w sposób opisany na wstępie. Podkreślenia wymaga jednak, że

powód, choć zastępowany przez fachowego pełnomocnika, nie określił wielkości tych

nowych żądań. Do określenia żądań powoda w tym zakresie nie doprowadził też Sąd

pierwszej instancji w szczególności w ramach postępowania wyjaśniającego (art. 468 §

2 pkt 1 KPC).

W tym zakresie należy stwierdzić, że do rozszerzenia powództwa należy stosować te same zasady co do samego pozwu. Zgodnie więc z przepisem art. 187 § 1 pkt

1 KPC żądanie powinno być dokładnie określone. Przy roszczeniach pieniężnych (takie

powód zgłaszał) jedynym sposobem dokładnego ich określenia jest wskazanie

konkretnej kwoty pieniężnej, jakiej zasądzenia powód żąda. Warunku tego nie spełnia

w szczególności sformułowanie żądania zasądzenia renty w wysokości różnicy między

określonymi zarobkami. Jest to prosta konsekwencja choćby tego, że nie jest wiadome

jakie były te zarobki. W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że Kodeks

postępowania cywilnego nie zna tzw. powództw blankietowych i zawsze wymagane jest

dokładne określenie żądania. Nie spełnia tego warunku w szczególności żądanie

zasądzenia kwoty wynikającej z rozrachunku czy zasądzenie odszkodowania "po

ustaleniu przez biegłego" (wyrok z dnia 15 marca 1949 r., Wa C 294/49, DPP 1950 nr 3

s. 61 i orzeczenie z dnia 24 maja 1962 r., 2 CR 272/62, OSNCP 1963 z. 7-8 poz. 157).

Bez dokładnego określenia żądania pieniężnego w konkretnej wysokości nie jest

możliwe wydanie wyroku zaocznego czy oświadczenie się pozwanego co do uznania

pozwu w całości lub części.

W tej sytuacji należy ocenić, że rozpoznanie sprawy w części dotyczącej żądania

zasądzenia roszczenia pieniężnego bez określenia jego wysokości ma jedynie walor

rozpoznania sprawy w zakresie podstawy faktycznej powództwa. Dotyczy to w

szczególności spraw, w których sąd nie jest związany żądaniem pozwu. Powód dochodził tzw. roszczeń uzupełniających, które należy ocenić jako związane ze stosunkiem pracy. Była to więc sprawa z zakresu prawa pracy, w której zgodnie z przepisem art. 4771 § 1 KPC sąd orzeka o roszczeniach, które wynikają z faktów przytoczonych przez pracownika także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem lub

gdy było zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania.

Zgodnie z powszechnie przyjętym w orzecznictwie poglądem oddalenie części

powództwa w sprawie, w której sąd nie jest związany żądaniem nie stanowi oddalenia

roszczeń nie zgłoszonych w żądaniu lub przekraczających jego zakres (uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1966 r., III PZP 15/66, OSNCP

1966 z. 12 poz. 264, NP 1967 nr 9 str. 1203 z glosą J. Krajewskiego i str. 1208 z glosą

S. Rejmana, OSPiKA 1967 z. 5 poz. 112 z glosą W. Siedleckiego czy wyrok z dnia 27

września 1973 r., III CRN 223/73, OSNCP 1974 z. 7-8 poz. 13, PiP 1975 nr 10 s. 102 z

glosą W. Siedleckiego, OSPiKA 1975 z. 5 poz. 101 z glosą S. Dalki). Zasada ta tym

bardziej dotyczy oddalenia powództwa w całości.

Oznacza to, że w niniejszej sprawie oddalenie powództwa w całości stanowiło

tylko i wyłącznie oddalenie jedynego sprecyzowanego żądania powoda, tj. zasądzenia

kwoty 2 000 zł tytułem "odszkodowania". Oddalenie powództwa w tej sprawie nie

oznaczało więc oddalenia rozpatrywanych jedynie w ramach twierdzeń faktycznych

zgłoszonych przez powoda, a nie określonych w żądaniu, roszczeń w zakresie "rozszerzenia" powództwa. Bez znaczenia dla tej oceny jest fakt, że Sądy obu instancji

rozważały te roszczenia i uznały je w uzasadnieniach orzeczeń za bezzasadne.

W konsekwencji należało uznać, że wartość przedmiotu zaskarżenia w kasacji

powoda, równa wartości przedmiotu sporu, jest niższa niż pięć tysięcy złotych, a tym

samym kasacja jest niedopuszczalna w świetle przepisu art. 393 § 1 pkt 1 KPC.

Kasacja powoda jest niedopuszczalna także z innej przyczyny. Zgodnie z przepisem art. 3933 KPC kasacja powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienie. Powinna więc wskazywać konkretne przepisy prawa materialnego lub

procesowego, które jej zdaniem zostały naruszone, wyjaśniać na czym naruszenie tych

przepisów polegało i zawierać uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Warunków tych nie

spełnia powołanie w kasacji różnych przepisów prawa, ale bez wskazania, że to właśnie

te przepisy zostały naruszone oraz wyjaśnienia, na czym to naruszenie miało polegać.

Omawianych przesłanek nie spełnia kasacja powoda, gdyż wprawdzie w jej

uzasadnieniu są wskazane przepisy art. 52, 57 i 67 Kodeksu pracy oraz art. 471

Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 KP, ale bynajmniej nie zawiera ona

stwierdzeń, że to właśnie te przepisy zostały naruszone i wyjaśnienia (uzasadnienia) na

czym to naruszenie miało polegać. Zgodnie z utrwalonym już w okresie

międzywojennym orzecznictwem Sądu Najwyższego skarga kasacyjna, nie zawierająca

wskazania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia podlega odrzuceniu bez wzywania

strony o uzupełnienie braków formalnych (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 30

kwietnia 1938 r., C III 319/37, OSN 1938 poz. 303; patrz też orzeczenie z dnia 14

września 1936 r., C II 859/36, OSN 1937 poz. 109). Pogląd ten jest jednoznacznie

podtrzymywany w orzecznictwie Sądu Najwyższego po nowelizacji Kodeksu

postępowania cywilnego. W szczególności w postanowieniu z dnia 6 listopada 1996 r.,

II UKN 12/96 (dotychczas nie publikowane) Sąd Najwyższy przyjął, że brak bliższego

określenia podstawy kasacyjnej oraz jej uzasadnienia stanowi wadę, która uniemożliwia

traktowanie pisma jako skargi kasacyjnej w rozumieniu art. 3933 KPC i wyklucza jej

uzupełnienie, czyniąc taką kasację niedopuszczalną (art. 3935 KPC). Podobny pogląd

został wyrażony w postanowieniu z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 22/96 (dotychczas

nie publikowane), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że brak w kasacji przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia jest brakiem istotnym, który sprawia, że musi

ona zostać odrzucona.

Podzielając te poglądy, na podstawie art. 3938 § 1 KPC orzeczono jak w sentencji.

Notka

Przytoczone w powyższym postanowieniu orzeczenia Sądu Najwyższego zostały już opublikowane. Postanowienie z dnia 6 listopada 1996 r., II UKN 12/96 (OSNAPiUS 1997 nr 10 poz. 173),

postanowienie z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 22/96 (OSNAPiUS 1997 nr 5 poz. 74).