I PKN 556/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 9 lutego 1999 r.

I PKN 556/98

Wyrok zasądzający kwotę w wysokości ustalonej na podstawie opinii

biegłego, w której obliczono odsetki sprzecznie z art. 481 § 1 i art. 482 § 1 KC

narusza art. 224 § 1 KPC w sposób wpływający na wynik sprawy.

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza

(sprawozdawca), Maria Mańkowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 1999 r. sprawy z powództwa

Wiesława M. przeciwko Sądowi Wojewódzkiemu w K. o wynagrodzenie, na skutek

kasacji strony pozwanej i powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z

dnia 29 maja 1998 r. [...]

1) o d r z u c i ł kasację powoda,

2) u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację strony pozwanej i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Wiesław M. żądał zasądzenia na jego rzecz od Sądu Wojewódzkiego w Katowicach wyrównania wynagrodzenia za lata 1989-1992 wraz z odsetkami.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem częściowym z dnia 7 lipca 1993 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powoda

268.460 zł (przed denominacją) z odsetkami od 8 lipca 1993 r. oraz 17.000.000 zł

(przed denominacją) z odsetkami od kwoty 16.244.872 zł od 4 marca 1993 r., a od

kwoty 755.128 zł od 8 lipca 1993 r. Następnie wyrokiem z dnia 22 grudnia 1993 r.

zasądzono dalszą kwotę 1.435.000 zł (przed denominacją), odrzucono pozew w części dotyczącej ustawowych odsetek za dzień 4 marca 1993 r., a w pozostałej części

oddalono powództwo.

Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 29 czerwca 1994 r., po rozpoznaniu rewizji powoda zmienił ten wyrok i umorzył postępowanie w części dotyczącej

odsetek za dzień 4 marca 1993 r. i uchylił go w części oddalającej powództwo i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 7 października 1997 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11.569,55 zł z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia

1997 r. i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ten ustalił, że powód jako

sędzia Sądu Wojewódzkiego w K. (do 31 lipca 1990 r. był sędzią Sądu Rejonowego

w T.G. delegowanym do tego Sądu Wojewódzkiego) w okresie objętym pozwem

otrzymywał zaniżone wynagrodzenie, które następnie było wyrównywane, a także

wypłacono odsetki za opóźnienie (Sąd określił je jako „odsetki zwłoki”). Wypłat tych

pozwany dokonywał na podstawie jednolitego programu wyliczenia należności sędziów opracowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Na podstawie opinii biegłego do spraw płac Józefa C. Sąd ustalił, że powodowi przysługuje z tytułu nie wypłaconych a należnych wynagrodzeń, odsetek ustawowych oraz odsetek od odsetek

za okres od 1 stycznia 1989 r. do 31grudnia 1995 r. kwota 11.569,55 zł. Należność ta

wyliczona została na dzień 31 grudnia 1996 r. Sąd podzielił opinię biegłego uznając,

że wyrównania wynagrodzenia wypłacone przez stronę pozwaną nie pokryły różnic

między wynagrodzeniem otrzymanym, a należnym. Sąd uznał opinię biegłego za

sporządzoną w sposób rzetelny, uwzględniający „obowiązujący stan prawny w zakresie ustalania wysokości wynagrodzeń sędziowskich”, a także wszystkie dokonane

przez stronę pozwaną wypłaty z tytułu należności głównych i odsetek.

Wyrok ten zaskarżyły obie strony.

Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 29 maja 1998 r. oddalił obie

apelacje. Sąd Apelacyjny stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że Sąd Wojewódzki

oparł swe rozstrzygnięcie na opinii wydanej przez biegłego do spraw płac, której

podstawą były obowiązujące przepisy płacowe dotyczące sędziów, a także bogate

orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące tego problemu. Strony nie składały zastrzeżeń do wyliczeń zawartych w tej opinii.

Obie strony wniosły kasacje od tego wyroku.

W kasacji pozwanego podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 481 § 1 KC w związku z art.

300 KP, a także naruszenie przepisów procesowych mające istotny wpływ na wynik

sprawy, w szczególności art. 224 § 1 KPC przez to, że bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności Sąd zamknął rozprawę w sporze niedojrzałym do ostatecznego rozstrzygnięcia. Kasacja ta

zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku

Sądu Wojewódzkiego w Katowicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W kasacji powoda podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez

błędną jego wykładnię – art. 71 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju

sądów powszechnych i art. 94 pkt 5, art. 85 w związku z art. 5 KP oraz art. 481 § 1 i

2, art. 482 § 1 KC przez przyjęcie, że zasądzona w sprawie kwota wyczerpuje należne powodowi wynagrodzenie za pracę wraz z odsetkami i odsetkami od odsetek, a

także zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik

sprawy – art. 4771 § 1, art. 382, art. 224 § 1 i art. 328 § 1 w związku z art. 391 KPC

przez niewyjaśnienie wysokości należnego powodowi wynagrodzenia za pracę i zaniżenie zasądzonej kwoty oraz przez nieomówienie w uzasadnieniu wyroku istotnych

dla sporu okoliczności faktycznych i procesowych. W konkluzji powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej apelację powoda oraz uchylenie

poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W kasacji powoda,

jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazano 5001 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powoda jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art.

3938 § 1 KPC w związku z art. 393 pkt 1 KPC. Na rozprawie poprzedzającej wydanie

wyroku przez Sąd pierwszej instancji powód oświadczył, że „wnosi jak w swoim piśmie z dnia 12.07.1997 r.”. W piśmie tym znajdującym się na karcie 242 wniósł o zasądzenie kwoty 11.569,55 zł z 35% od dnia 1 stycznia 1997 r. a poza tym powołał się

na „dotychczasowe stanowisko zwłaszcza zaprezentowane w piśmie z dnia

11.03.1997 r.”. W owym piśmie wniósł o zasądzenie kwoty 11.890.26 zł z ustawowymi odsetkami „zwłoki” od dnia 1 stycznia 1996 r.”, a także polemizował z przyjętymi podstawami obliczenia jego wynagrodzenia.

Sąd Wojewódzki zasądził kwotę 11.569,55 zł z odsetkami ustawowymi od 1

stycznia 1997 r. do dnia zapłaty, a następnie uzupełnił wyrok przez orzeczenie o ry-

gorze natychmiastowej wykonalności oraz przez dodanie punktu o treści „w pozostałym zakresie powództwo oddala”. Sąd uwzględnił żądanie powoda uzupełnienia wyroku, ponieważ – jak stwierdził w uzasadnieniu wyroku uzupełniającego - powód

„wskazywał iż przy ustalaniu wysokości wynagrodzenie powoda, poczynając od

stycznia 1995 roku winno być ukształtowane w oparciu o dokonanie wypowiedzenia

zmieniającego”. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że wartość przedmiotu zaskarżenia kasacją w żadnym razie nie przekracza 5000 zł. Powód nie żądał

wyższej kwoty niż zasądzona została wyrokiem Sądu pierwszej instancji (co najwyżej

kwoty o 320,71 zł wyższej, jeżeli uznać, że niejasne sformułowanie z pisma z 12

lipca o odwołaniu się do pisma z 11 marca 1997 r. obejmowało również żądaną w

tym wcześniejszym piśmie kwotę).

Do wartości przedmiotu zaskarżenia nie mogą być wliczane nie skonkretyzowane żądania obliczenia wynagrodzenia w oparciu o odmiennie określoną podstawę.

Z obowiązku sądu orzeczenia ponad żądanie na podstawie art. 477 1 § 1 KPC nie

wynika możliwość dowolnego określania przez powoda w kasacji wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę, która nie odnosi się w żadnym stopniu do żądań zgłaszanych przed Sądem pierwszej instancji i objętych rozstrzygnięciami Sądów. Oddalenie powództwa i oddalenie apelacji odnosiło się do żądań powoda, które nie zostały określone kwotowo, a zatem nie ma żadnych podstaw do nadawania im dopiero

w postępowaniu kasacyjnym wartości dla uzyskania dopuszczalności kasacji.

Natomiast zarzut naruszenia art. 481 § 1 KC w związku z art. 300 KP zawarty

w kasacji pozwanego okazał się uzasadniony. Z przepisu tego wynika, że odsetki

należą się wówczas, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny zaakceptował bezkrytyczną ocenę

opinii biegłego, na podstawie której zasądzono wynikającą z tej opinii kwotę. Metoda

przyjęta przez biegłego jest już na pierwszy rzut oka nieprawidłowa. Biegły rozpoczyna wyliczenia od 1989 r. i do sum kwot niedopłaty dolicza wynagrodzenie zaległe

w rachunku narastającym i zsumowane odsetki, przy czym pierwsza kwota „wynagrodzenia zaległego” powstała z zsumowania zaległości i odsetek. Zastosowanie tej

metody skomplikowanej i całkowicie oderwanej od normy art. 481 § 1 KC (a także od

zakazu anatocyzmu z art. 482 § 1 KC) doprowadziło do tego, że mimo iż wyliczona

przez biegłego różnica w wynagrodzeniu należnym i otrzymanym w 1996 r. wyniosła

nadpłatę w kwocie 4441,51 zł, to wynagrodzenie zaległe i odsetki z ubiegłego roku w

rachunku narastającym wynosiły 7191,01 zł, a do tej kwoty biegły dodał jeszcze

4378,44 zł odsetek. Suma tych dwóch ostatnich kwot została zasądzona przez Sąd

pierwszej instancji. Dokonane w tym roku (1996) wpłaty na poczet roku 1993 i 1995

zostały przez biegłego odjęte od wynagrodzenia zaległego wyliczonego na koniec

1995 r. i odsetek z roku ubiegłego, przy czym nie wiadomo w jaki, rachunkowo rzecz

biorąc, sposób powstała ta wyjściowa kwota. Zamknięcie rozprawy uznanej za dostatecznie wyjaśnioną naruszało zatem art. 224 § 1 KPC w sposób wpływający na

wynik sprawy. Jeżeli powodowi nie wypłacono wynagrodzenia w kwotach należnych

za poszczególne miesiące, można te kwoty zsumować, lecz odsetki należą się od

poszczególnych kwot wynagrodzenia miesięcznego od daty opóźnienia do daty zapłaty. Podkreślić przy tym trzeba, że słusznie pozwany podnosił w kasacji, że jego

opóźnienie powstawało dopiero wówczas, gdy znana mu była kwota stanowiąca

podstawę obliczenia wynagrodzenia powoda po opublikowaniu odpowiednich danych

w Monitorze Polskim. Kwota należnych odsetek może być zsumowana na pewną

datę, ale poddanie oprocentowaniu odsetek jest możliwe dopiero od daty wytoczenia

powództwa (art. 482 § 1 KC). Nie twierdzi się bowiem, że po powstaniu zaległości

strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Wreszcie zapłata dokonana przez dłużnika (pozwanego) powinna być rozliczana według reguł z

art. 451 KC. Opinia biegłego wydana z naruszeniem omówionych zasad nie mogła

stanowić podstawy wyliczenia należności powoda, co skutkuje uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 39313 § 1 KPC.