I PKN 54/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 kwietnia 1998 r.

I PKN 54/98

Organ upoważniony do powołania dyrektora szkoły jest uprawniony do

oceny, czy występuje uzasadniony przypadek skrócenia okresu powołania (art.

36a ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, jednolity tekst:

Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie: SN

Barbara Wagner, SA Alina Krusz-Stankiewicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 1998 r. sprawy z powództwa Zbigniewa B. przeciwko Urzędowi Miasta w H. o uchylenie uchwały, na

skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku z dnia 25 czerwca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 10

zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Zbigniew B. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 25 czerwca 1997 r. [...], którym Sąd ten oddalił jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bielsku Podlaskim z dnia 30 grudnia 1996 r. [...].

Powód Zbigniew B. wystąpił z powództwem, w którym domagał się uchylenia

uchwały [...] Zarządu Miasta H. z dnia 7 czerwca 1996 r. w sprawie powierzenia stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w H. na okres 2 lat - jako niezgodnej z

art. 36 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z

1996 r. Nr 67, poz. 329 ze zm.). Pozwany Urząd Miasta w H. wnosił o oddalenie powództwa, podnosząc, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą szczególne okoliczności

uzasadniające skrócenie okresu powierzenia powodowi stanowiska dyrektora Szkoły.

Sąd Pracy oddalił powództwo o uchylenie Uchwały [...] uznając, że skracając okres

kadencji powoda na stanowisku dyrektora Szkoły, Zarząd Miasta nie naruszył

przepisów ustawy o systemie oświaty. W ocenie Sądu Pracy zachodziły bowiem

uzasadnione przyczyny do powierzenia powodowi funkcji dyrektora na okres krótszy

niż pięć lat.

Rozpoznając apelację powoda Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd Pracy nie

dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych i wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne

dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż w

Szkole prowadzonej przez powoda występowały istotne problemy natury wychowawczej. Tamara B. podała, iż w Szkole doszło do pobicia ucznia przez nauczyciela,

zdarzało się prowadzenie zajęć dydaktycznych przez nietrzeźwego nauczyciela. Ponadto istotny był podział środowiska nauczycielskiego Szkoły na zwolenników i

przeciwników dyrektora Zbigniewa B.. Z całą pewnością z zeznań świadków wynika,

że wokół szkoły panuje zła atmosfera, która szkodzi realizacji jej zadań wychowawczych. W ocenie Sądu drugiej instancji nie jest zasadny zarzut powoda naruszenia

przez Sąd Pracy prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 36a ust. 8

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły następuje na okres 5 lat, jednakże w uzasadnionych przypadkach

możliwe jest powierzenie tego stanowiska na okres krótszy (nie krótszy niż 1 rok

szkolny). Pozostawienie w „otwartym katalogu” uzasadnionych przypadków stwarza

możliwość podjęcia decyzji przez organ prowadzący szkołę po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Zarząd Miasta H. biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności

faktyczne sprawy miał prawo powierzyć powodowi stanowisko dyrektora Szkoły na

okres 2 lat. Niewątpliwe jest bowiem, że w Szkole były konflikty, szkoła zaś ma do

spełnienia rolę wychowawczą i w tym zakresie ma dbać między innymi o właściwą

współpracę z rodzicami. Należało zgodzić się z poglądem, iż Zarząd Miasta chciał,

by powód, jako dyrektor szkoły (wraz z radą pedagogiczną), podjął odpowiednie

działanie w celu wyeliminowania występujących nieprawidłowości w funkcjonowaniu

Szkoły.

W kasacji postawione zostały zarzuty naruszenia: 1. przepisu art. 36a ust. 8

ustawy o systemie oświaty, przez uznanie, że ma on zastosowanie wobec powoda,

2. art. 36 ust. 3 ustawy o systemie oświaty, przez uznanie, że mimo braku zastrzeżeń

organu prowadzącego nadzór pedagogiczny nad szkołą, „przedstawione przez

stronę pozwaną dowody w sprawie są wystarczające do powierzenia powodowi

funkcji dyrektora na okres krótszy niż 5 lat, 3. art. 5 ust. 7, art. 34, art. 36a ust. 3

ustawy o systemie oświaty, przez uznanie, że władnym do określenia „szczególnych

przypadków”, na podstawie których można powierzyć funkcję dyrektora szkoły na

okres krótszy niż 5 lat, jest Zarząd Gminy, 4. art. 33 ust. 1 ustawy o systemie

oświaty, przez uznanie, że „Zarząd Gminy jest władny do oceny stanu i warunków

działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły”, 5. art. 34 oraz art.

34a ust. 4 ustawy o systemie oświaty, przez uznanie, że „podjęcie skarżonej uchwały

Zarządu Miasta jest wystąpieniem tego organu do dyrektora szkoły w celu wyeliminowania nieprawidłowości w funkcjonowaniu szkoły”. Ponadto zarzuca się w kasacji,

że uchwała Zarządu Miasta jest niezgodna z ustaleniami regulaminu konkursu na

dyrektora szkoły opracowanego przez ten Zarząd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji są nietrafne i wobec tego nie mogła ona zostać uwzględniona.

Postawiono w niej zarzuty naruszenia licznych przepisów ustawy o systemie oświaty,

jednakże istota problemu sprowadza się do tego jak należy rozumieć art. 36a ust. 8

ustawy o systemie oświaty oraz czy w przypadku powoda dawał on podstawę do

skrócenia okresu jego „kadencji” na stanowisku dyrektora do 2 lat. Przepis ten upoważnia organ powołujący dyrektora szkoły do powierzenia mu stanowiska na okres

krótszy niż pięć lat (nie krócej jednakże niż na 1 rok) pod warunkiem, że w rachubę

wchodzi „uzasadniony przypadek”. Nie przewiduje się w nim jakiegoś szczególnego

trybu, w którym ma następować ustalenie, czy skrócenie okresu powołania na stanowisko dyrektora szkoły jest w konkretnym przypadku „uzasadnione”. W szczególności nie przewiduje się, iż w sprawie tej ma się wypowiadać organ nadzoru pedagogicznego (kuratorium). W tym stanie rzeczy nie może budzić wątpliwości, iż organ

upoważniony do powoływania dyrektorów szkół jest uprawniony i jednocześnie zobowiązany do dokonywania oceny, czy z uwagi na istniejące w sprawie okoliczności

zachodzi „uzasadniony przypadek”, o którym mowa w art. 36a ust. 8 ustawy o systemie oświaty i czy w związku z tym - i w jakim zakresie - należy dokonać skrócenia

pięcioletniego okresu, na jaki zwykle powinien być powołany dyrektor szkoły. Inna

wykładnia tego przepisu nie znajduje uzasadnienia w przepisach powoływanych w

kasacji, gdyż ustawodawca przyznając określone uprawnienia komisji konkursowej

oraz organom nadzoru pedagogicznego starał się stworzyć system, który umożliwia

unikanie nieprawidłowych rozstrzygnięć, przy zachowaniu pewnych elementów wzajemnej kontroli i równowagi ośrodków decyzyjnych. W tym stanie rzeczy w zakresie

powoływania dyrektorów szkół nie można przyznawać organom nadzoru pedagogicznego, a także komisji konkursowej, takiej roli, która nie wynika wprost z ustawy.

Znajduje to przy tym potwierdzenie w przepisie art. 36a ust. 9 ustawy o systemie

oświaty, który upoważnia organ prowadzący szkołę, po upływie okresu powołania, po

zasięgnięciu opinii rady szkoły i rady pedagogicznej, do przedłużenia powierzenia

stanowiska dyrektora szkoły na kolejny okres. To zaś prowadzi do wniosku, że przy

interpretowaniu przepisu art. 36a ust. 8 ustawy o systemie oświaty nie ma podstaw

do odstępowania od konkluzji wynikających ze stosowania reguł logiczno-językowych, a to oznacza, iż trzeba uznać, że ocena dotycząca tego, czy zachodzą przyczyny (uzasadnione przypadki) dla skrócenia okresu, na który powoływany jest dyrektor szkoły, należy do organu, który go powołuje, a więc do zarządu gminy (miasta). Ustawa nie zawiera bliższych wskazówek co do tego, jak należy pojmować „uzasadnione przypadki”, pozostawiając w tym zakresie pewną swobodę oceny organowi

upoważnionemu do powołania dyrektora szkoły. Ocena ta nie może być oczywiście

dowolna, może ona jednakże wiązać się także - a nawet głównie - (co stara się zanegować kasacja) z zachowaniem się kandydata i jego pracą w okresie poprzedzającym powołanie go na stanowisko dyrektora szkoły. Okoliczność, iż - tak jak w przypadku powoda - ocena pracy danego kandydata dotyczy także jego wcześniejszej

pracy na stanowisku dyrektora szkoły i w związku z tym dokonywana może być także

przez organy nadzoru pedagogicznego, czy też jest przedmiotem ustaleń komisji

konkursowej, nie oznacza, iż skutkiem tego wykluczone jest jej dokonywanie także

przez organ uprawniony do powołania dyrektora szkoły. Co więcej, jest to powinność

tego organu, który przy tym nie jest związany ewentualnym stanowiskiem wyrażonym

przez komisję konkursową, czy też przez organ nadzoru pedagogicznego. Gdyby

miało być inaczej, to kompetencja organu powołującego dyrektora szkoły przyznana

mu w art. 36a ust. 8 ustawy o systemie oświaty nie miałaby racjonalnego i prakseologicznego uzasadnienia.

Mając na względzie powyżej wskazane względy w zakresie pojmowania art.

36a ust. 8 ustawy o systemie oświaty oraz uwzględniając ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd w zaskarżonym wyroku, należy dojść do konkluzji, iż istniały podstawy

do podjęcia przez Zarząd Miasta H. decyzji o powołaniu powoda na stanowisko dyrektora Szkoły na okres krótszy niż pięć lat. Z ustaleń tych wynika bowiem, że w

funkcjonowaniu kierowanej przez niego Szkoły występowały istotne mankamenty,

którym towarzyszył podział środowiska nauczycielskiego oraz „zła atmosfera” wokół

Szkoły, utrudniająca realizowanie przez nią jej zadań wychowawczych. Ustalenia te

są wprawdzie kwestionowane w uzasadnieniu kasacji, ale zgłoszone w niej w tym

zakresie zastrzeżenia nie mogą być wzięte pod uwagę w postępowaniu kasacyjnym i

w konsekwencji nie mogą odnieść skutku. Kasacja jest bowiem rozpoznawana przez

Sąd Najwyższy w jej granicach (art. 39311 KPC). Granice te w szczególności zaś

wyznaczają jej podstawy (wskazane w niej przepisy prawa, które według składającego kasację zostały naruszone w zaskarżonym wyroku) oraz ich uzasadnienie (art.

3933 KPC). Z uwagi na sposób wyznaczenia w art. 3931 KPC podstaw kasacji, w

postępowaniu kasacyjnym bezpośredniej weryfikacji nie podlegają ustalenia faktyczne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia w zaskarżonym wyroku. Ustalenia te

mogą być podważone jedynie w sposób pośredni przez wykazanie w kasacji, iż w

toku procesu doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania (jeżeli mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 3931 pkt 2 KPC) i w konsekwencji

tego pod znakiem zapytania mogą być postawione twierdzenia dotyczące stanu faktycznego sprawy przyjęte przez sąd w zaskarżonym wyroku. W kasacji Zbigniewa B.

zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego w ogóle nie został postawiony,

stąd też Sąd Najwyższy zmuszony został do pominięcia w całości tych wywodów jej

uzasadnienia, w których kwestionuje się prawidłowość przebiegu procesu oraz

ustalenia dotyczące elementów stanu faktycznego, do których doszedł Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych. To zaś oznacza, że za wiarygodny Sąd Najwyższy musiał

przyjąć ten stan faktyczny (i tak jak został on ustalony), który stanowił podstawę

subsumpcji dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku.

W zakończeniu kasacji znalazł się zarzut, iż kwestionowana uchwała Zarządu

Miasta koliduje z regulaminem konkursu, gdyż regulamin ten: 1.”nie zawiera warunku

określającego możliwość powołania na okres krótszy niż 5 lat” oraz 2. nie zawiera

„określenia kryteriów, które zadecydowałyby o powierzeniu funkcji dyrektora na okres

krótszy niż 5 lat”. Zarzut ten jest chybiony, gdyż wskazane w kasacji kwestie nie

należą do materii, które mogą być normowane w regulaminie konkursu na dyrektora

szkoły. Są to kwestie rozstrzygnięte w ustawie (art. 36a ust. 8 ustawy o systemie

oświaty), a to oznacza, że nawet gdyby regulamin konkursu zawierał unormowania w

tym zakresie i niezależnie od ich treści, nie mógłby on wywoływać żadnych

konsekwencji prawnych, a w szczególności takie jego postanowienia nie mogłyby w

żadnej mierze wpływać na kompetencje (ich zakres i sposób wykładni) organu powołującego dyrektora szkoły przewidziane w art. 36a ust. 8 ustawy o systemie

oświaty.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł

jak w sentencji.