I PKN 535/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r.

I PKN 535/00

Adwokat nie jest pracownikiem zespołu adwokackiego, którego jest

członkiem.

Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2001 r. sprawy z powództwa

Przemysława S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Okręgowej w W. o nagrodę jubileuszową, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Warszawie z dnia 19 kwietnia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Zaskarżonym kasacją powoda wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2000 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił apelację powoda

od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie

z dnia 9 lipca 1999 r. oddalającego powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Okręgowej w W. o zasądzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy z

odsetkami od 5 grudnia 1998 r.

Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że Sąd ten podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną wyroku Sądu pierwszej instancji.

Fakty były między stronami bezsporne. Powód pracował w Prokuraturze od 9

grudnia 1957 r. do 31 października 1964 r., a następnie od 1 kwietnia 1991 r. do 4

lutego 1999 r., kiedy to przeszedł w stan spoczynku. Natomiast od 1 listopada 1964

r. do 28 lutego 1967 r. wykonywał zawód radcy prawnego, a następnie - od 26 stycznia 1967 r. do 31 marca 1991 r. - adwokata w zespole adwokackim. W dniu 11

stycznia 1994 r. właściwa Prokuratura przyznała powodowi nagrodę jubileuszową za

40 lat pracy, zaliczając okres wykonywania zawodu adwokata. Natomiast pozwany

odmówił wypłacenia nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy, uważając, że w 1994 r.

brak było podstaw prawnych do zaliczenia prokuratorowi okresu wykonywania zawodu adwokata do okresu uprawniającego do nagrody jubileuszowej.

W powyższej, spornej kwestii kwalifikowania okresu wykonywania zawodu

adwokata stanowisko wyroku Sądu Apelacyjnego jest następujące. Według obowiązującego stanu prawnego, a także pod rządem przepisów obowiązujących w 1994 r.,

brak jest podstaw prawnych do zaliczenia prokuratorowi okresu zatrudnienia w charakterze adwokata do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia do nagrody jubileuszowej. Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z

1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.) nie uregulowała bezpośrednio zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej. Na podstawie

odesłania z art. 118 tej ustawy podlegały stosowaniu wykonawcze do Kodeksu pracy

przepisy zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w

sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów, uprawniających do nagrody

jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358 ze zm.).

Jednakże ani w tym zarządzeniu, ani w obowiązującym następnie rozporządzeniu

Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 1995 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników państwowych (Dz.U. Nr 43, poz. 223 ze zm.) nie było regulacji, która stwarzałaby podstawę do zaliczenia zatrudnienia w charakterze adwokata do okresu

uprawniającego do nagrody jubileuszowej.

W związku z przedstawionym w apelacji powoda odmiennym - na zasadzie

oceny prawnej - stanowiskiem, iż adwokat był zatrudniony w zespole adwokackim na

podstawie stosunku pracy, Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na to, że status adwokata

został uregulowany w odrębnej ustawie z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze

(Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) w sposób wykluczający możliwość zastosowania

przepisów Kodeksu pracy. Zasadę odrębności sytuacji prawnej adwokata działającego w zespole adwokackim od stosunków pracy wyraża chociażby art. 19 ust. 1 pkt 1

Prawa o adwokaturze, stanowiący, że członkiem zespołu nie może być adwokat,

jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Nie można również zgodzić się z powodem, że z

dniem wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 1995 r. w

sprawie zasad wynagradzania pracowników urzędów państwowych (Dz.U. Nr 43,

poz. 223) zmieniły się zasady nabywania uprawnień do narody jubileuszowej przez

prokuratorów. Z § 9 tego rozporządzenia wynika, że do okresu pracy uprawniającego

do nagrody jubileuszowej wlicza się inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów

podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Brak jest jednak odrębnego przepisu, który zaliczałby okres zatrudnienia

adwokata do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia do nagrody jubileuszowej.

Okres wykonywania zawodu adwokata wliczony jest natomiast do okresu pracy, od

którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego prokuratora, ale wynika to wyraźnie

z przepisu art. 52 ustawy o prokuraturze. Takiego odrębnego unormowania nie ma

jednak odnośnie nagród jubileuszowych. To zaś, że powód otrzymał nagrodę jubileuszową za 40 lat pracy nie może przesądzić o słuszności jego roszczeń, gdyż jej

przyznanie było błędem zakładu pracy. W tej sytuacji nie można mówić o prawach

nabytych, które nigdy nie powstały. Przyznanie nagrody jubileuszowej każdorazowo

wymaga kontroli stażu pracy pracownika. Dlatego też jednorazowy błąd nie może

przesądzić o dalszych niezasadnych roszczeniach pracownika.

Kasacja powoda oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego

(art. 3931 pkt 1 KPC) na skutek błędnej wykładni art. 22 KP w związku z art. 19 ust. 1

pkt 1, art. 22, art. 23 pkt 2, art. 25 ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

Prawo o adwokaturze.

W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że „stosunek między adwokatem a zespołem adwokackim nosi cechy stosunku pracy”. Członkostwo to bowiem jest zakamuflowanym, nie nazwanym po imieniu, stosunkiem pracy, o czym ewidentnie

świadczą wskazane w kasacji przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, określające: obowiązek adwokata wykonywania pracy polegającej na

udzielaniu pomocy prawnej, i to nie tylko na rzecz klienta, ale także na rzecz zespołu,

skoro opłatę za tę pracę pobiera kasa zespołu; obowiązek podporządkowania się

kierownikowi zespołu, który zawiera umowę z klientem w imieniu zespołu (art. 25 ust.

1), a także może udzielić adwokatowi ostrzeżenia z powodu uchybienia obowiązkom

zawodowym (art. 22); niemożność wypowiedzenia przez adwokata pełnomocnictwa

bez zgody kierownika zespołu (art. 27 ust. 1); prawo do corocznego płatnego urlopu

wypoczynkowego (art. 23 pkt 2); prawo do comiesięcznego wynagrodzenia z kasy

zespołu, a nie od klienta; prawo do ubezpieczenia w ZUS (art. 24).

Na tej podstawie w kasacji sformułowany został wniosek „o orzeczenie co do

istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa w całości”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawiony w kasacji zarzut naruszenia art. 22 KP w związku ze wskazanymi przepisami Prawa o adwokaturze nie odnosi się, a w każdym razie nie odnosi

się bezpośrednio, do podstawy zaskarżonego wyroku. Można tu dostrzec tylko pewien pośredni związek między zastosowaniem dotyczących prokuratorów przepisów

w przedmiocie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody

jubileuszowej a oceną - w świetle art. 22 KP - sytuacji wykonywania przez powoda

od 26 stycznia 1967 r. do 31 marca 1991 r. zawodu adwokata w ramach zespołu

adwokackiego. Należy mieć też na uwadze, że przedstawiona w kasacji jej podstawa

dotyczy wyłącznie określonej oceny prawnej (por. art. 3931 pkt 1 i art. 39311 KPC),

bez jakiegokolwiek zakwestionowania ustaleń faktycznych wyroku. Co więcej,

stanowisko kasacji pozostając w obrębie wyłącznie wykładni wskazanych przepisów,

sprowadza się do twierdzenia, że z treści tych przepisów wynika, iż adwokat, wykonując swój zawód w ramach zespołu adwokackiego, pozostaje w stosunku pracy z

zespołem adwokackim jako pracodawcą.

Sąd Najwyższy stwierdził, że przedstawiony w kasacji pogląd prawny jest

oczywiście błędny. Jeżeli bowiem brak jest jakiegokolwiek odniesienia do elementów

faktycznych konstruujących stosunek pracy, a zwłaszcza do umowy o wykonywanie

pracy na rzecz zespołu adwokackiego jako pracodawcy (art. 22 § 1 i § 1 1 KP), to dla

uzasadnienia stanowiska kasacji należałoby wykazać, iż taki stosunek pracy wynika

wprost ze wskazanych w kasacji przepisów Prawa o adwokaturze, inaczej mówiąc,

że to ustawodawca przesądził, iż adwokat, wykonujący zawód w ramach zespołu

adwokackiego, pozostaje z tym zespołem w stosunku pracy. Wnoszący kasację

przyznaje wprawdzie, że taka regulacja nie została wprost wyrażona w przepisach

Prawa o adwokaturze, ale pomimo to uważa, iż stosunek prawny między adwokatem, a zespołem adwokackim jest „zakamuflowanym” stosunkiem pracy. Pomijając

swoistość stylistyczną przedstawionej argumentacji trzeba stwierdzić, że jest ona

zupełnie oderwana od zasadniczej oceny prawnej w tym zakresie wyrażonej w zaskarżonym wyroku. Chodzi w niej przede wszystkim o różne i odrębne przedmioty

regulacji, z jednej strony, Kodeksu pracy określającego prawa i obowiązki pracowników i pracodawców (por. art. 1 KP), a z drugiej, tak zwaną ustawę pragmatyczną

określającą, bez odesłania do regulacji z zakresu prawa pracy, status prawny i zasady wykonywania zawodu przez adwokatów, w tym adwokatów wykonujących swój

zawód jako członkowie (a nie pracownicy) zespołów adwokackich. Nie ma podstaw

do wnioskowania ze wskazanych w kasacji przepisów określających niektóre upraw-

nienia adwokatów, jak prawo do urlopu wypoczynkowego i ubezpieczenia społecznego oraz określających zasady wykonywania zawodu w ramach zespołu adwokackiego, że w ten sposób nastąpiło ustawowe (z mocy prawa) ukształtowanie stosunku

pracy, w którym - z oderwaniem od istoty wykonywanego przez adwokatów zawodu w każdym przypadku każdy adwokat byłby pracownikiem, a zespół adwokacki jego

pracodawcą. Podzielając stanowisko zaskarżonego wyroku można na tym poprzestać, skoro w zakresie wynikającym z kasacji nie mieszczą się problemy prawne,

które mogą powstawać w określonych stanach faktycznych.

Z powyższych przyczyn, skoro kasacja nie miała usprawiedliwionej podstawy,

Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39312 KPC.