I PKN 519/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 5 lutego 1998 r.

I PKN 519/97

Obowiązek udowodnienia wskazanej przyczyny rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (stanu nietrzeźwości) obciąża

pracodawcę (art. 52 § 1 KP i art. 6 KC w związku z art. 300 KP).

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Teresa FlemmingKulesza (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 1998 r. sprawy z powództwa

Dariusza M. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu Zespołowi Uzdrowisk K.-P.

w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 17 lipca

1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Dariusz M. wniósł w pozwie z 20 stycznia 1997 r. o uznanie za bezskuteczne

wypowiedzenia mu umowy o pracę „i przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach”. W uzasadnieniu podał, że Przedsiębiorstwo Państwowe - Zespół Uzdrowisk

K.-P. rozwiązało z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z dniem 13 stycznia 1997

r. z powodu przebywania w pracy w stanie nietrzeźwym w dniu 3 stycznia 1997 r.

Fakt ten - według jego twierdzeń - nie miał miejsca.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Nowym Sączu wyrokiem z dnia 7 maja 1997 r.

przywrócił powoda do pracy u strony pozwanej na poprzednich warunkach. Sąd ten

ustalił, że powód zatrudniony był w pozwanym Przedsiębiorstwie od 1 września 1988

r. ostatnio jako ślusarz w rozlewni wód mineralnych. Powód przyszedł niewyspany do

pracy na I zmianie 3 stycznia 1997 r. o godzinie siódmej. W nocy opiekował się

swoją dziewczyną, która będąc w ciąży źle się czuła. Poprzedniego dnia nie pił alkoholu. Do pracy przyjechał samochodem. Sam prowadził samochód i zabrał po

drodze dwóch kolegów, również pracowników strony pozwanej. O godzinie ósmej

pracownicy udali się na śniadanie. Powód wziął prysznic, potem usiadł w kabinie i

zasnął. Zastał go tam kierownik Zakładu Produkcji Wód, który kazał mu się przebrać

i iść do domu. Powód próbował tłumaczyć się, ale kierownik nie chciał z nim

rozmawiać. Nie zostało przeprowadzone badanie na zawartość alkoholu i powód

poszedł do domu. Kierownik sporządził notatkę o stawieniu się powoda do pracy w

stanie nietrzeźwym. Powód był trzeźwy 3 stycznia 19967 r., nie zataczał się, nie było

czuć od niego alkoholu. Wyglądał jedynie na zmęczonego. Rada Zakładowa Związku

Zawodowego Uzdrowisk Polskich wniosła o odstąpienie od zamiaru rozwiązania z

powodem umowy o pracę w trybie art. 52 KP. Zdaniem Sądu Pracy strona pozwana

nie udowodniła, by powód był nietrzeźwy 3 stycznia 1997 r., a na niej spoczywał

ciężar udowodnienia tego faktu. Tylko jeden świadek potwierdził tę okoliczność,

pozostali zeznali, że powód był trzeźwy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 17 lipca 1997 r., oddalił apelację strony pozwanej od omówionego wyroku.

Sąd II instancji podzielił stanowisko Sądu I instancji co do tego, że strona pozwana

nie udowodniła stanu nietrzeźwości powoda, a na niej spoczywał ciężar dowodu. Art.

17 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stanowi, że kierownik zakładu pracy lub osoba przez

niego upoważniona, mają obowiązek, w wypadku uzasadnionego podejrzenia, niedopuszczenia do pracy pracownika, który stawił się po użyciu alkoholu do pracy lub

spożywał go w czasie pracy. Okoliczności stanowiące podstawę takiej decyzji powinny być podane pracownikowi do wiadomości. Powodowi nie podano przyczyny

polecenia udania się do domu, a kierownik nie dopuścił go do głosu.

Strona pozwana wniosła kasację od tego wyroku. Podniosła zarzut naruszenia

prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w

szczególności art. 6 KC przez przyjęcie, że w sytuacji, gdy ustawa o wychowaniu w

trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ustanawia domniemanie prawne (art.

17), Sąd może go obalić w sposób nie przewidziany prawem, a w szczególności za

pomocą dowodu z przesłuchania świadków i to jeszcze przeprowadzonych z naruszeniem przepisu art. 272 KPC i art. 52 § 1 KP przez przyjęcie, że ciężkie naruszenie

obowiązków pracowniczych przez powoda polegało wyłącznie na stawieniu się do

pracy w stanie po spożyciu alkoholu bez uwzględnienia całokształtu zebranego w

sprawie materiału dowodowego uzasadniającego rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP, a także art. 17 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi przez przyjęcie, że na zakładzie pracy spoczywa ciężar dowodu

stanu po spożyciu alkoholu przez pracownika.

Podniesiony też został zarzut naruszenia prawa procesowego, a mianowicie

art. 234 KPC przez przeprowadzenie postępowania prowadzącego do obalenia domniemania prawnego (art. 17 ustawy o wychowaniu w trzeźwości...), w sposób prawem nie przewidziany, art. 227 i 229 KPC przez prowadzenie postępowania dowodowego tylko na okoliczność stawienia się powoda do pracy w stanie po spożyciu

alkoholu, co stanowiło tylko jeden z powodów rozwiązania umowy o pracę, bowiem

ujawniono, że pracownik także samowolnie opuścił stanowisko pracy, uchylał się od

świadczenia pracy, art. 272 KPC przez zaniechanie obowiązku konfrontowania

świadków, skoro ich zeznania są sprzeczne, a fakty udowadniane w ten sposób

miały podstawowe znaczenie w sprawie oraz naruszenie pkt XII uchwały pełnego

składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca

1985 r. w sprawie wytycznych dotyczących wykładni art. 45 Kodeksu pracy i praktyki

sądowej stosowania tego przepisu w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o

pracę zawartej na czas nie określony (M.P. Nr 24, poz. 192), przez nieuwzględnienie

stwierdzonych faktów ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, wprawdzie

nie podanych jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, ale

istniejących w chwili złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy.

Strona pozwana wniosła o „uchylenie zaskarżonych wyroków w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w Nowym Sączu”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzucane w kasacji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego

nie miało miejsca. Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 6 KC (w związku z art. 300

KP) oraz art. 17 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.). W przepisie tym nie

zostało ustanowione domniemanie prawne. W szczególności nie wynika z niego domniemanie, że pracownik nie dopuszczony do pracy jest nietrzeźwy. Twierdzenie

takie jest sprzeczne z literalnym brzmieniem przepisu i z jego sensem. Ustanowiony

został w nim jedynie obowiązek kierownika zakładu pracy, polegający na niedopuszczeniu do pracy nietrzeźwych pracowników (co do których zachodzi uzasadnione

podejrzenie, że stawili się do pracy w stanie po użyciu alkoholu, albo spożywali alkohol w czasie pracy). Z przepisu tego nie wynika, by to pracownik miał obowiązek

udowodnić swoją trzeźwość. Stan nietrzeźwości pracownika jest przesłanką dla

działań kierownika, które powinien on podjąć po stwierdzeniu tego faktu. Jednym z

tych działań jest podanie pracownikowi do wiadomości przyczyny niedopuszczenia

do pracy. Fakt nietrzeźwości może być stwierdzony wszelkimi środkami dowodowymi. W ust. 3 tego przepisu ustanowiono obowiązek przeprowadzenia badania

trzeźwości pracownika na jego żądanie. Jeżeli z faktu nietrzeźwości pracownika pracodawca wywodzi skutki prawne w postaci niezwłocznego zwolnienia z pracy, to na

nim ciąży obowiązek jego udowodnienia. Takie stanowisko Sądów orzekających w

rozpoznawanej sprawie jest zgodne z treścią art. 6 KC, stosowanego na podstawie

art. 300 KP. W toku postępowania dowodowego nie doszło do naruszenia art. 234

KPC, gdyż nie miał on w ogóle zastosowania, ponieważ żadne domniemanie prawne

nie wiązało Sądów ani nie było obalane. Wbrew twierdzeniom kasacji w art. 272 KPC

nie został uregulowany obowiązek konfrontowania świadków, jeżeli rozumieć przez

to nakaz każdorazowego konfrontowania świadków w razie wystąpienia sprzeczności

w ich zeznaniach. Świadkowie, których zeznania przeczą sobie wzajemnie mogą być

konfrontowani. Sąd ocenia, czy zachodzi potrzeba konfrontacji. Potrzeba istnieje,

jeżeli skonfrontowanie może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy lub dokonania

oceny wiarogodności zeznań. W rozpoznawanej sprawie ocena zeznań została

dokonana zgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 233 § 1 KPC, bez potrzeby

sięgania do konfrontacji świadków. Aczkolwiek można powiedzieć, że w pewnych

okolicznościach może dojść do naruszenia przepisu art. 272 KPC - przez

nieskorzystanie przez sąd orzekający z możliwości skonfrontowania świadków, to

sytuacja taka nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 52 § 1 KP oraz art. 227 i 229 KPC.

Postępowanie dowodowe w sprawie oraz rozważania Sądów orzekających na temat

spełnienia przesłanek z art. 52 § 1 KP dotyczyć mogły jedynie okoliczności, które

zakład pracy podał jako uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracodawca rozwiązał umowę o pracę z powodu ciężkiego naruszenia przez

powoda podstawowych obowiązków pracowniczych, polegającego na przebywaniu w

pracy w stanie nietrzeźwym w dniu 3 stycznia 1997 r. Inne okoliczności nie mogły

być uznane za uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na

podstawie art. 52 § 1 KP, nie mogły być zatem traktowane jako fakty mające dla

rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie w rozumieniu art. 227 KPC, ani rozważane

jako przyznane w myśl art. 229 KPC.

Nieuzasadniona jest także podstawa kasacji - zarzut naruszenia pkt XII

uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca

1985 r. w sprawie wytycznych dotyczących wykładni art. 45 KP i stosowania tego

przepisu. Uchwała Sądu Najwyższego nie jest „prawem” ani „przepisem” w rozumieniu art. 3931 KPC. Zarzut naruszenia wytycznych nie może stanowić podstaw kasacji, o których mowa w tym przepisie. Zauważyć jednak należy, że wnoszący kasację

powołuje się na uchwałę dotyczącą przepisów o wypowiedzeniu umowy o pracę, a w

rozpoznawanej sprawie chodziło o niezwłoczne rozwiązanie umowy o pracę.

Ponieważ kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić na

podstawie art. 39312 KPC.