I PKN 496/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 1 lutego 2000 r.

I PKN 496/98

1. W decyzji właściwego organu o rozwiązaniu przez uczelnię stosunku

pracy z mianowanym nauczycielem akademickim na podstawie art. 93 ustawy z

dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.)

powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca to rozwiązanie (art. 30 § 4 KP

w związku z art. 124 tej ustawy). Spór przed sądem pracy w sprawie o roszczenia wynikające z niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku

pracy (art. 97 ustawy o szkolnictwie wyższym) toczy się w granicach wskazanej

przyczyny.

2. W razie niezgodnego prawem rozwiązania z mianowanym nauczycielem akademickim stosunku pracy za wypowiedzeniem możliwe jest uznanie

przez sąd pracy, że przywrócenie do pracy byłoby niemożliwe lub niecelowe i

zasądzenie na rzecz tego nauczyciela odszkodowania (art. 45 § 2 KP w związku

z art. 9 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym).

Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2000 r. sprawy z powództwa

Marii K. przeciwko Akademii Medycznej w W. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie I i w tym zakresie sprawę przekazał

Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Maria K. wniosła o uznanie za bezskuteczne rozwiązania z nią jako

mianowanym nauczycielem akademickim stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 2

pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz.

385 ze zm.) , a następnie o przywrócenie jej do pracy.

Pozwana Akademia Medyczna w W. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocławia Śródmieścia wyrokiem z 17 października 1997 r. przywrócił powódkę do pracy u strony pozwanej na stanowisku adiunkta bibliotecznego na poprzednich warunkach.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została zatrudniona u strony pozwanej we

wrześniu 1977 r. na podstawie umowy o pracę na stanowisku bibliotekarza w Instytucie Ginekologii i Położnictwa. Od 1 września 1982 r. została przeniesiona do pracy w

bibliotece Katedry i Zakładu Anatomii Prawidłowej, a od 1 stycznia 1985 r. powierzono jej obowiązki dyplomowanego adiunkta bibliotecznego w tymże Zakładzie. W

marcu 1987 r. powódce nadano stopień doktora nauk humanistycznych. Aktem z 14

sierpnia 1993 r. Rektor Akademii Medycznej w W. na podstawie art. 77 ust. 1 i art.

192 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr

65, poz. 385 ze zm., powoływanej dalej jako „ustawa o szkolnictwie wyższym”) mianował powódkę na czas nieokreślony adiunktem bibliotecznym w bibliotece Katedry i

Zakładu Anatomii Prawidłowej, skąd z dniem 1 września 1993 r. powódka została

przeniesiona do pracy w Zakładzie Historii Medycyny i Farmacji, również na stanowisko adiunkta bibliotecznego. Do jej obowiązków należało prowadzenie biblioteki,

wypożyczanie książek studentom i pracownikom naukowym Akademii Medycznej

oraz stałe uzupełnianie zbiorów biblioteki, a także działalność informacyjna co do

zasobów biblioteki i inne czynności określone w zakresie obowiązków z 1 września

1982 r. Oprócz tego za zgodą przełożonych powódka zajmowała się pracą naukową,

uczestniczyła w pracach badawczych i sympozjach naukowych. W maju 1994 r. decyzją Rady Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej zwiększył się zakres zadań i

funkcji Zakładu Historii Medycyny i Farmacji przez przejęcie przez Wydział Lekarski

dydaktyki z psychologii lekarskiej i socjologii lekarskiej. W związku z tym Zakład Historii Medycyny i Farmacji zmienił nazwę na Zakład Humanistycznych Nauk Lekarskich. Powołując się na przekształcenie struktury organizacyjnej wskazanego Zakładu,

rektor Akademii Medycznej decyzją z 11 kwietnia 1996 r. rozwiązał z powódką jako

mianowanym nauczycielem akademickim stosunek pracy ze skutkiem na 30

września 1996 r. z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Zmiany

organizacyjne w Zakładzie Humanistycznych Nauk Lekarskich polegały na zwiększeniu jego zadań i funkcji, co skutkowało zwiększeniem obsady kadrowej. Stanowi-

sko pracy zajmowane dotąd przez powódkę nie uległo likwidacji, została zatrudniona

na nim bibliotekarka. Powołując się na przepisy ustawy z 12 września 1990 r. o

szkolnictwie wyższym (art. 75 i art. 77) Sąd Rejonowy wskazał, że pracownicy biblioteczni są pracownikami uczelni wyższej nie będącymi nauczycielami akademickimi, jednak przepisy dotyczące pracowników naukowo-dydaktycznych mają odpowiednie zastosowanie m.in. do pracowników posiadających uprawnienia bibliotekarzy

dyplomowanych zatrudnionych na stanowisku adiunkta bibliotecznego i asystenta

bibliotecznego. Powódka była mianowanym adiunktem bibliotecznym i ma do niej

zastosowanie art. 93 ustawy o szkolnictwie wyższym. Strona pozwana rozwiązała z

powódką stosunek pracy wynikający z mianowania powołując jako podstawę tego

rozwiązania art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z tym przepisem stosunek pracy z mianowanym pracownikiem uczelni może zostać rozwiązany

tylko w sytuacji, w której doszło do zniesienia uczelni lub przekształcenia jej struktury

w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie mianowanego nauczyciela akademickiego na dotychczas zajmowanym stanowisku. Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że w Zakładzie Humanistycznych Nauk Lekarskich nastąpiły takie zmiany organizacyjne, które upoważniały pracodawcę do rozwiązania z

powódką stosunku pracy. Przekształcenie struktury uczelni w rozumieniu art. 93 ust.

2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym oznacza reorganizację, która sprowadza się

nie do jakichkolwiek zmian, w tym polegających na rozszerzeniu zakresu zadań i

funkcji wykonywanych przez daną komórkę, lecz do zmiany struktury organizacyjnej

całej instytucji. Sąd Rejonowy uznał, że rozwiązanie z powódką stosunku pracy było

niezgodne z prawem, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art.

93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, i wobec tego stosownie do art. 97 ust.

1 tej ustawy w związku z art. 45 § 1 KP uwzględnił jej żądanie przywrócenia do pracy

na poprzednich warunkach.

W wyniku apelacji strony pozwanej Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z 16 kwietnia 1998 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że w miejsce przywrócenia powódki do pracy zasądził na jej

rzecz od strony pozwanej kwotę 2.469,60 złotych tytułem odszkodowania. Sąd Wojewódzki oddalił w pozostałej części apelację strony pozwanej, która domagała się

oddalenia w całości powództwa o przywrócenie do pracy.

Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do tego, że zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do przyjęcia, iż zaistniały przesłanki do

rozwiązania z powódką jako mianowanym nauczycielem akademickim stosunku

pracy za wypowiedzeniem na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie

wyższym. Dokonane w 1994 r. zmiany organizacyjne polegające na wprowadzeniu

do Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich wszystkich nauk humanistycznych

objętych programem studiów w Akademii Medycznej spowodowały znaczne zwiększenie ilości przeprowadzanych w tym Zakładzie zajęć dydaktycznych, a tym samym

wzrosła liczba studentów i pracowników naukowych korzystających z zasobów biblioteki zakładowej. Powódka, nie posiadając właściwych kwalifikacji, nie była w stanie

prowadzić zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii medycyny, psychologii

medycyny lub propedeutyki medycyny. Pragnąc realizować własne prace i projekty

badawcze powódka często wyjeżdżała - w tym również na staże zagraniczne i konferencje naukowe. Absorbująca powódkę praca naukowa i związane z tym wyjazdy

sprawiały, że biblioteka Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich nie mogła funkcjonować regularnie, w takim wymiarze czasu pracy, jak pozostałe biblioteki zakładowe, co dezorganizowało pracę studentów i pracowników naukowych Akademii

Medycznej. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko strony pozwanej, że wobec zaistniałych zmian organizacyjnych do obsługi biblioteki i czytelni Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich potrzebny był pracownik zatrudniony na stanowisku bibliotekarza, a nie na stanowisku adiunkta bibliotecznego jako pracownika naukowo-dydaktycznego, zwłaszcza, że powódka nie posiadała kwalifikacji do prowadzenia zajęć

dydaktycznych ze studentami odbywających się w wymienionym Zakładzie. Podzielając pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w wyroku z 2 czerwca 1995 r., I

PRN 25/95 (OSNAPiUS 1996 nr 4, poz. 60), Sąd Wojewódzki uznał, iż znaczny niedobór zajęć dydaktycznych jest ważną przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie powódce stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Sąd Wojewódzki przyjął, że strona pozwana, wskazując prawidłowo podstawę faktyczną wypowiedzenia powódce stosunku pracy, dokonała jej wadliwej kwalifikacji

prawnej, przez co doszło do skrócenia okresu wypowiedzenia (z sześciu miesięcy

przewidzianych w art. 93 ust. 3 do trzech miesięcy przewidzianych w art. 93 ust. 2

pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym). W konsekwencji Sąd Wojewódzki zmienił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 49 KP w związku z art. 124 ustawy o szkolnictwie

wyższym zasądził na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia,

jakie przysługiwałoby powódce w razie zastosowania prawidłowego - sześciomiesięcznego - okresu wypowiedzenia. Sąd Wojewódzki uznał za niecelowe przywróce-

nie powódki do pracy u strony pozwanej. Zmieniona w 1994 r. struktura organizacyjna Zakładu miała na celu prawidłowe ukształtowanie zatrudnienia pracowników i zapewnienie prawidłowego wykonywania statutowych zadań uczelni. Skoro powódka z

racji posiadanych przez nią kwalifikacji nie mogła prowadzić zajęć dydaktycznych ze

studentami, a dalsze jej zatrudnienie na stanowisku adiunkta bibliotecznego (pracownika naukowo-dydaktycznego) do obsługi biblioteki okazało się niemożliwe, niecelowe stało się przywrócenie powódki do pracy.

Powódka wniosła kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego w części zmieniającej wyrok Sądu Rejonowego i orzekającej o odszkodowaniu w miejsce przywrócenia do pracy (czyli co do punktu I sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego). Kasacja

została oparta na obydwu podstawach wskazanych w art. 393 1 KPC. Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że sąd drugiej instancji do ustaleń przyjętych w postępowaniu odwoławczym zastosował przepis art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie, albowiem ustawodawca uzależnił rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim „z innych ważnych przyczyn” od uzyskania wstępnej zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni,

2) naruszenie przepisów postępowania, które „mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy”, polegające na tym, że sąd drugiej instancji: „z obrazą” art. 224 § 1 KPC w

związku z art. 391 KPC zamknął rozprawę i wydał orzeczenie, nie przeprowadzając

postępowania dowodowego w kontekście przyjętej zmienionej podstawy prawnej

rozstrzygnięcia, wychodząc z błędnego założenia, że powódka nie miała uprawnień

dydaktycznych, a zajęcia naukowe powódki kolidowały z obowiązkami adiunkta bibliotecznego; „z obrazą” art. 386 § 1 KPC wydał orzeczenie reformatoryjne mimo

braku wadliwości orzeczenia sądu pierwszej instancji w zakresie podstawy faktycznej

i prawnej; „z obrazą” art. 328 § 2 KPC nie uzasadnił należycie podstawy prawnej wydanego orzeczenia.

Powołując wskazane wyżej podstawy kasacji powódka domagała się zmiany

wyroku Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonej części i oddalenia w całości apelacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego ewentualnie uchylenia zaskarżonego

wyroku w punkcie I i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obydwie podstawy kasacyjne są usprawiedliwione.

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty dotyczące naruszenia

przepisów postępowania jako rzutujące na możliwość oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego.

Sąd Rejonowy uwzględniając powództwo o przywrócenie do pracy przyjął, że

rozwiązanie z powódką stosunku pracy za wypowiedzeniem z powołaniem się przez

pracodawcę na podstawę rozwiązania wskazaną w art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym było niezgodne z prawem, ponieważ przyczyna podana przez

pracodawcę w oświadczeniu o rozwiązaniu stosunku pracy była nieuzasadniona. Art.

93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym przewiduje możliwość rozwiązania na

mocy decyzji właściwego organu (w przypadku powódki - rektora uczelni) stosunku

pracy z mianowanym nauczycielem akademickim w razie zniesienia uczelni lub przekształcenia jej struktury w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie nauczyciela

na dotychczas zajmowanym stanowisku. Sąd Rejonowy stwierdził, że w rzeczywistości nie miało miejsca tego rodzaju przekształcenie struktury organizacyjnej pozwanej

uczelni, o jakim stanowi art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Zmiany

organizacyjne polegające na przekształceniu w 1994 r. Zakładu Historii Medycyny i

Farmacji w Zakład Humanistycznych Nauk Lekarskich oraz na zwiększeniu zadań i

funkcji (przede wszystkim dydaktycznych) tego Zakładu i zwiększeniu jego obsady

kadrowej (w celu prowadzenia zajęć dydaktycznych ze studentami) nie mogą być

zakwalifikowane jako przekształcenie struktury uczelni, o jakim mowa w art. 93 ust. 2

pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Powyższe ustalenie i ocenę prawną co do

braku przesłanek umożliwiających rozwiązanie z powódką stosunku pracy na wskazanej podstawie podzielił Sąd Wojewódzki rozpoznający apelację strony pozwanej.

Kwestię tę należy zatem uznać za ostatecznie przesądzoną w rozpoznawanej sprawie. Apelację strony pozwanej kwestionującą powyższą ocenę prawną Sąd Wojewódzki prawomocnie oddalił. Kasacja powódki nie podważa dokonanej przez sądy

pierwszej i drugiej instancji oceny co do braku przesłanek, które umożliwiałyby rozwiązanie z nią stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie

wyższym z powodu przekształceń struktury uczelni. Ustalenia faktyczne dotyczące

tej kwestii są wiążące także w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że przyczyny rozwiązania z powódką

stosunku pracy za wypowiedzeniem wynikały z innych okoliczności, niż wskazane w

piśmie rektora pozwanej uczelni z 11 kwietnia 1996 r. zawierającym oświadczenie o

rozwiązaniu z powódką stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym „w związku z przekształceniem struktury organizacyjnej Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich”. Przyczyny te wskazał Sąd Wojewódzki w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, kwalifikując je jako „inne ważne przyczyny” w

rozumieniu w art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Sąd Wojewódzki stwierdził, że przyczynami tymi było: rozszerzenie zadań i zakresu działalności Zakładu

Humanistycznych Nauk Lekarskich, któremu w związku ze zmianą programu studiów

medycznych powierzono prowadzenie zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii medycyny, psychologii medycyny lub propedeutyki medycyny, do czego powódka

nie posiadała właściwych kwalifikacji, oraz brak możliwości pogodzenia przez powódkę absorbującej ją pracy naukowej z prowadzeniem biblioteki zakładowej w takim

wymiarze czasowym, jak to miało miejsce w pozostałych bibliotekach zakładowych,

co dezorganizowało pracę studentów i pracowników naukowych.

Ustalenia Sądu drugiej instancji co do istnienia wskazanych wyżej przyczyn

rozwiązania z powódką stosunku pracy zostały dokonane w sposób dowolny, w

oparciu o twierdzenia faktyczne strony pozwanej, którym powódka przeczyła, bez

powołania się na jakiekolwiek dowody - czy to przeprowadzone przed Sądem pierwszej instancji, czy to zgromadzone w toku postępowania apelacyjnego (sąd drugiej

instancji orzeka bowiem - jak to wynika z treści art. 382 KPC - na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym). Sąd Wojewódzki przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w

bardzo ograniczonym zakresie - jedynie co do wysokości miesięcznego wynagrodzenia powódki na ostatnio zajmowanym stanowisku. Nie prowadził natomiast postępowania dowodowego mającego na celu dokonanie ustaleń co do tego, jakie były rzeczywiste przyczyny rozwiązania z powódką stosunku pracy, czy miały rangę „innych

ważnych przyczyn” w rozumieniu art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i czy

uzasadniały rozwiązanie stosunku pracy na tej podstawie prawnej. Sąd Wojewódzki

mógł w tym celu oprzeć się na dowodach przeprowadzonych przez Sąd pierwszej

instancji, ale powinien poddać je wówczas własnej wnikliwej ocenie - skoro jego

ustalenia faktyczne były odmienne od ustaleń Sądu Rejonowego, a w każdym razie

wykraczały poza ustalenia tego Sądu - i z oceny tej zdać relację w uzasadnieniu.

Art. 328 § 2 KPC ma odpowiednie zastosowanie (przez odesłanie wynikające

z art. 391 KPC) w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Zakres tego zastosowania zależy od treści wydanego orzeczenia. W razie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia reformatoryjnego - po uzupełnieniu materiału dowodowego przez

sąd odwoławczy albo w wyniku odmiennej oceny materiału dowodowego zebranego

w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i dokonaniu własnych odmiennych

ustaleń - sąd ten zobowiązany jest wskazać w uzasadnieniu, na jakich dowodach je

oparł, a także umotywować, z jakich przyczyn innym dowodom odmówił wiarygodności (por. wyrok SN z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNCP 1999 z. 4,

poz. 83). W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki, wykorzystując materiał dowodowy zebrany w postępowaniu w pierwszej instancji, zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego przyjmując inną niż Sąd pierwszej instancji podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Dotyczy to m.in. ustaleń co do braku kwalifikacji powódki do prowadzenia

zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii medycyny, psychologii medycyny lub

propedeutyki medycyny oraz co do tego, że praca naukowa powódki kolidowała z jej

obowiązkami adiunkta bibliotecznego polegającymi na prowadzeniu biblioteki zakładowej w pełnym wymiarze czasu jej funkcjonowania. Przyjęta w zaskarżonym wyroku

metoda relacjonowania motywów rozstrzygnięcia, polegająca na połączeniu rekonstrukcji faktów z ich oceną, doprowadziła do zatarcia granicy między tym, co wymagało stanowczych ustaleń faktycznych, a tym, co mogło być przedmiotem ocen lub

innych wniosków niezbędnych do wydania orzeczenia. W tym znaczeniu usprawiedliwiony jest postawiony w kasacji zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC oraz art. 224 §

1 KPC w związku z art. 391 KPC i art. 386 § 1 KPC wobec tego, że doszło do zamknięcia rozprawy i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy bez

jej dostatecznego wyjaśnienia.

Przedstawione wyżej uchybienia procesowe mają wpływ na ocenę prawidłowości zastosowania prawa materialnego, albowiem prawidłowo ustalona podstawa

faktyczna, należąca do materii procesowej, jest niezbędną przesłanką dokonania

prawidłowej oceny materialnoprawnej łączącego strony stosunku prawnego.

Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia prawa materialnego jest uzasadniony

nie tylko z tego względu, że brak prawidłowo ustalonego stanu faktycznego uniemożliwia w chwili obecnej ocenę, czy istniały uzasadnione przyczyny („inne ważne przyczyny”) rozwiązania z powódką stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym.

Można zgodzić się z poglądem Sądu Wojewódzkiego, dającym się wyinterpretować z przedstawionej w jego wyroku argumentacji, że przy ocenie zasadności

rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim za wypowiedzeniem istotne znaczenie ma wskazana przez pracodawcę przyczyna (podstawa

faktyczna) wypowiedzenia, nie zaś dokonana przez pracodawcę kwalifikacja prawna

tej przyczyny, w szczególności to, czy mieści się ona wśród przyczyn wskazanych w

art. 93 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, czy też stanowi „inną ważną przyczynę” w rozumieniu art. 93 ust. 3 tej ustawy.

Nie można jednak podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że w rozpoznawanej sprawie „strona pozwana wskazując prawidłowo podstawę faktyczną wypowiedzenia stosunku pracy, dokonała wadliwej jej kwalifikacji prawnej”.

Zgodnie z art. 30 § 4 KP - który znajduje zastosowanie przez odesłanie wynikające z art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym - w przypadku rozwiązania przez

uczelnię stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim, w decyzji właściwego organu o rozwiązaniu stosunku pracy powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca to rozwiązanie. Wskazanie w decyzji organu przyczyny uzasadniającej

rozwiązanie stosunku pracy pełni funkcję ochronną wobec mianowanego nauczyciela

akademickiego i przesądza o tym, że spór przed sądem pracy w sprawie o roszczenia wynikające z niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy

(art. 97 ustawy o szkolnictwie wyższym) toczy się tylko w granicach przyczyny wskazanej w decyzji organu, a uczelnia pozbawiona jest możliwości powoływania się w

toku procesu na inne przyczyny, które również mogły uzasadniać rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim, ale nie zostały wskazane w

decyzji (por. podobny pogląd wyrażony w wyroku SN z 3 września 1980 r., I PRN

86/80, nie publikowany).

W rozpoznawanej sprawie przyczyna rozwiązania stosunku pracy z powódką

została wskazana w decyzji rektora pozwanej uczelni z 11 kwietnia 1996 r. w sposób

konkretny, jednoznaczny i nie budzący wątpliwości interpretacyjnych. Przyczyną tą

było „przekształcenie struktury organizacyjnej Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich”, przy czym przytoczona w piśmie rektora podstawa prawna rozwiązania

(art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym) dodatkowo jednoznacznie wskazywała na charakter i treść tej przyczyny. Wskazana w decyzji podstawa prawna

rozwiązania stosunku pracy, aczkolwiek nie wiążąca dla sądu pracy przy kwalifikowaniu przyczyny, pełni funkcję ułatwiającą wykładnię oświadczenia woli pracodawcy

(art. 65 § 1 KC). Powołane przez Sąd Wojewódzki rzeczywiste przyczyny rozwiązania stosunku pracy z powódką - zwłaszcza te dotyczące braku po jej stronie właściwych kwalifikacji do prowadzenia zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii

medycyny, psychologii medycyny lub propedeutyki medycyny, ale także te dotyczące

braku możliwości pogodzenia przez powódkę jej pracy naukowej z prowadzeniem

biblioteki zakładowej w pełnym wymiarze czasu jej funkcjonowania - z pewnością

wykraczały poza przyczynę wskazaną w decyzji rektora i jako takie nie mogły być

brane pod uwagę jako uzasadnienie rozwiązania stosunku pracy z powódką w toku

rozpoznawanej sprawy. Okoliczności te mogą natomiast być ewentualnie brane pod

rozwagę - tak, jak to uczynił Sąd Wojewódzki - przy ocenie, czy możliwe i celowe jest

przywrócenie powódki do pracy (art. 45 § 2 KP).

Nawet gdyby przyjąć, jak to uczynił Sąd Wojewódzki, że istniały inne ważne

przyczyny uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy z powódką na podstawie art.

93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, to możliwość rozwiązania przez uczelnię

stosunku pracy na tej podstawie prawnej uzależniona była od wcześniejszego uzyskania zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. Jeżeli rektor zamierzał rozwiązać stosunek pracy z powódką na podstawie prawnej wskazanej przez

Sąd drugiej instancji, to musiał wcześniej uruchomić tryb uzyskania zgody organu

kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. Tymczasem brak jest jakichkolwiek danych świadczących o tym, że tryb ten został uruchomiony. Można jedynie domniemywać, że rektor nie występował o zgodę organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni, skoro art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym - stanowiący

podstawę prawną rozwiązania z powódką stosunku pracy - zgody takiej nie wymagał.

Oznacza to, że nawet gdyby istniały ważne przyczyny uzasadniające rozwiązanie

stosunku pracy z powódką na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i byłyby one powołane w decyzji rektora o rozwiązaniu stosunku pracy, to rozwiązanie byłoby niezgodne z prawem w związku z naruszeniem trybu uzyskiwania

zgody kolegialnego organu wskazanego w statucie uczelni. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczenie Sądu Najwyższego (wyrok SN z 2 czerwca

1995 r., I PRN 25/95, OSNAPiUS 1996 nr 4, poz. 60) nie ma żadnego odniesienia do

stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej

sprawie, ponieważ pozwana uczelnia nie wskazywała jako przyczyny rozwiązania

stosunku pracy z powódką znacznego niedoboru zajęć dydaktycznych - poniżej tzw.

pensum ustalonego dla pracowników dydaktycznych.

Sąd Wojewódzki, stwierdzając naruszenie przez stronę pozwaną przepisów o

rozwiązywaniu przez uczelnię stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim, uznał za niecelowe przywrócenie powódki do pracy u strony pozwanej. W

związku z tym stwierdzić należy, że w razie niezgodnego z prawem rozwiązania z

mianowanym nauczycielem akademickim stosunku pracy za wypowiedzeniem możliwe jest uznanie przez sąd pracy, że przywrócenie do pracy byłoby niemożliwe lub

niecelowe i zasądzenie na rzecz tego nauczyciela odszkodowania na podstawie art.

45 § 2 KP. Skoro zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w zakresie

roszczeń mianowanego nauczyciela akademickiego z tytułu niezgodnego z prawem

rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy za wypowiedzeniem stosuje się odpowiednio przepisy działu drugiego, rozdziału II, oddziału 4 Kodeksu pracy, to obejmuje

to również art. 45 § 2 KP, zwłaszcza że stosunek pracy pracownika naukowo-dydaktycznego nie jest z tego punktu widzenia szczególnie chroniony (art. 45 § 3 KP), a

przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym nie zawierają autonomicznej regulacji dotyczącej tej kwestii. Również treść art. 5 KP pozwala na stosowanie do mianowanego

nauczyciela akademickiego art. 45 § 2 KP. Orzeczenie o odszkodowaniu w miejsce

żądanego przez pracownika przywrócenia do pracy musi jednak być poprzedzone

ustaleniem - opartym na zebranym materiale dowodowym - że uwzględnienie takiego

żądania jest niemożliwe lub niecelowe.

Kierując się powyższymi okolicznościami, Sąd Najwyższy uwzględnił kasację

stosownie do art. 39313 KPC.