I PKN 478/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 19 stycznia 1998 r.

I PKN 478/97

Na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta

Nauczyciela (Dz.U. Nr 87, poz. 369) wystąpienie rzeczywistych zmian organizacyjnych uprawniało dyrektora szkoły, według jego wyboru, do rozwiązania stosunku pracy lub przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 1998 r. sprawy z powództwa Józefa F. przeciwko: 1. Szkole Podstawowej w G., 2. Kuratorowi Oświaty w K. o

przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu WojewódzkiegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 20 czerwca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 czerwca 1997 r. oddalił apelację powoda Józefa F. od wyroku Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Poznaniu z dnia 25 marca 1997 r. [...], oddalającego powództwo o przywrócenie do pracy przeciwko Szkole Podstawowej w G. oraz Kuratorowi Oświaty w K. Sąd Wojewódzki przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia

Sądu pierwszej instancji, który wskazał, że w roku szkolnym 1994/95 w Szkole Podstawowej w G. miały miejsce zmiany organizacyjne, o których stanowi przepis art. 20

ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Zmiany te spowodowały

przejście z systemu dwuzmianowego na jednozmianowy, przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby oddziałów w szkole oraz redukcji godzin pracy w świetlicy szkolnej z 40

godzin w poprzednim roku szkolnym 1993/94 do 19. Powód prowadził głównie zaję-

-2cia świetlicowe, a jedynie w niewielkim rozmiarze zajęcia biblioteczne i dydaktyczne z

zakresu wiedzy o społeczeństwie. W tych okolicznościach przy radykalnym

zmniejszeniu liczby godzin pracy w świetlicy bezzasadne było dalsze zatrudnianie w

świetlicy szkolnej dwóch pracowników, a w konsekwencji nastąpiło rozwiązanie z

powodem stosunku pracy przez dyrektora pozwanej szkoły zgodnie z treścią art. 20

ust. 1 Karty Nauczyciela.

W kasacji powoda, wniesionej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu,

podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, a także naruszenia przepisów

postępowania - art. 381 i 382 KPC - przez nieuwzględnienie i nieustalenie wszystkich

okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W motywach kasacji

wskazano na wynikający z treści art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela obowiązek

rozważenia kwestii właściwego wyboru osoby zwalnianej z pracy nauczycielskiej z

przyczyn organizacyjnych, który zgodnie ze wskazaną judykaturą nakazuje przy

podjęciu decyzji o zwolnieniu rozważyć predyspozycje do wykonywania zawodu, staż

pracy, walory etyczne oraz sytuację materialną i rodzinną innych zatrudnionych w

szkole nauczycieli, którzy winni być zwolnieni w pierwszej kolejności, a nadto

uprzedniego poinformowania powoda o możliwości złożenia wniosku o przejście w

stan nieczynny. Naruszenie powołanych przepisów procedury cywilnej miało polegać

na nieuzupełnieniu przez Sąd Wojewódzki niekompletnego materiału dowodowego

zgromadzonego przez Sąd pierwszej instancji, a nadto na poczynieniu ustaleń

faktycznych, między innymi w zakresie przygotowania zawodowego powoda, odbiegających od zebranych w sprawie dowodów.

W oparciu o wskazane podstawy kasacyjne skarżący wnosił o orzeczenie reformatoryjne i przywrócenie powoda do pracy, albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Rozpoznając kasację w granicach, które wyznaczają podstawy kasacyjne,

wyartykułowane w skardze kasacyjnej (art. 39311 KPC) Sąd Najwyższy zważył, co

następuje.

W postępowaniu apelacyjnym, które stanowi przedmiot kontroli kasacyjnej

(art. 392 § 1 KPC) nie zostały naruszone skonkretyzowane w kasacji przepisy postępowania, tj. art. 381 i 382 KPC. Zdaniem skarżącego naruszenie tych norm procedu-

-3ralnych miało polegać na nieuzupełnieniu przez Sąd drugiej instancji niekompletnego

materiału dowodowego zgromadzonego przez Sąd pierwszej instancji, a ponadto na

poczynieniu sprzecznych z zebranymi dowodami ustaleń faktycznych w zakresie

przygotowania zawodowego powoda. Podniesione zarzuty proceduralne są

chybione, albowiem kasacja nie może powołać się skutecznie na naruszenie art. 381

KPC, który w procedurze apelacyjnej nie był przez Sąd drugiej instancji stosowany,

skoro - jak wynika to z protokołu rozprawy apelacyjnej - powód biorący osobiście

udział w postępowaniu apelacyjnym nie zgłaszał na rozprawie apelacyjnej żadnych

wniosków dowodowych. Takich skonkretyzowanych wniosków dowodowych nie zawierała również jego skarga apelacyjna, w której powód koncentrował się głównie na

zarzutach natury politycznej. [...] Umknęła powodowi racjonalna potrzeba prezentowania własnych racji prawniczych, w tym obarczająca go konieczność wskazywania

konkretnych dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodził skutki prawne (art.

232 KPC), zarzucając naruszanie przez pozwaną przepisów Karty Nauczyciela.

Powód zatrudniony na stanowisku nauczyciela, wykonujący w roku szkolnym

1993/94 funkcje zawodowe w świetlicy szkolnej (zgodne z jego podstawową specjalizacją zawodową - pedagogika opiekuńcza), nie mógł skutecznie zgłosić wniosku

dowodowego w postaci żądania zweryfikowania kwalifikacji i przydatności zawodowej

wszystkich nauczycieli zatrudnionych w pozwanej szkole w innych specjalnościach

nauczycielskich, ponieważ w procedurze sądowej uzasadnione byłoby badanie

kryteriów zawodowych nauczycieli zatrudnionych w tej samej co powód specjalności,

w której wystąpiła konieczność zredukowania zatrudnienia. Jeżeli zatem w roku

szkolnym 1994/95 wystąpiła niekwestyjna, radykalna (z 40 do 19 godzin tygodniowo)

obniżka godzin zajęć i zmniejszeniu ilości grup wychowawczych (z trzech do jednej)

w świetlicy szkolnej, w której powód w roku rozwiązania stosunku pracy wykonywał

zawód nauczycielski i był wynagradzany jako nauczyciel - wychowawca świetlicy [...],

to powód winien negować wybór jego osoby spośród dwóch nauczycieli zatrudnianych wówczas w świetlicy szkolnej. Takiego konkretnego wniosku dowodowego powód nie postawił w postępowaniu apelacyjnym, wcześniej bezzasadnie żądając

skontrolowania przydatności zawodowej wszystkich nauczycieli zatrudnianych w

pozwanej Szkole, także w innych specjalnościach nauczycielskich. Z tych też przyczyn bezpodstawne było rozważanie kwalifikacji powoda do prowadzenia zajęć dy-

-4daktycznych z innych przedmiotów, skoro redukcja dotyczyła zajmowanego i wykonywanego przez powoda w roku szkolnym 1993/94 etatu nauczyciela wychowawcy

świetlicy, co wytyczało granice sporu na tle regulacji art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela.

W tej sytuacji istotnie nieprawidłowe ustalenie, że powód nie posiadał przygotowania

zawodowego do prowadzenia innych zajęć dydaktycznych w szkole, które w przeszłości w rozlicznych przedmiotach wykonywał, nie wpływało w istotny sposób na wybór

powoda do zwolnienia w danej, ściśle określonej i wykonywanej specjalności

nauczycielskiej - wychowawcy świetlicy, w której wystąpiła konieczność redukcji

jednego etatu. W świetle tych rozważań i wobec niezgłoszenia konkretnych wniosków dowodowych w skardze i w postępowaniu apelacyjnym bezpodstawny okazał się

kasacyjny zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisu art. 381 KPC.

W konsekwencji powyższego bezzasadny był również zarzut naruszenia art.

382 KPC, który uprawnia Sąd drugiej instancji do samodzielnego orzekania na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Zgodnie z powołaną normą Sąd drugiej instancji, który - z braku

aktywności powoda w skonkretyzowaniu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wniosków dowodowych - nie prowadził postępowania dowodowego, był uprawniony do

orzekania na podstawie materiału zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym,

zwłaszcza jeżeli uznał za trafne ustalenia faktyczne i konstatacje prawne dokonane

przez Sąd pierwszej instancji.

Nie można także podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię normy art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, której prawidłowe zastosowanie w ocenie skarżącego wymagało zbadania nie tylko kwalifikacji nauczycielskich

powoda, ale również innych osób zatrudnionych w pozwanej Szkole. Według

niekwestionowanych ustaleń w pozwanej Szkole w roku szkolnym 1994/95 wystąpiły

rzeczywiste zmiany organizacyjne, polegające na przejściu z systemu dwuzmianowego na jednozmianowy system nauczania, co było połączone ze zredukowaniem

liczby oddziałów, w tym z radykalnym zmniejszeniem grup wychowawczych i godzin

zajęć w świetlicy szkolnej, w której powód wykonywał obowiązki nauczycielskie. W

konsekwencji wystąpiła ustawowa przesłanka, która uniemożliwiała dalsze zatrudnianie dwóch nauczycieli w świetlicy szkolnej i uprawniała dyrektora szkoły do rozwiązania z jednym z nich stosunku pracy lub do przeniesienia na wniosek nauczy-

-5ciela w stan nieczynny w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (w brzmieniu sprzed

nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta

Nauczyciela, Dz. U. Nr 87, poz. 369). Na tle ówczesnej regulacji prawnej Sąd Najwyższy wyraził już uzasadniony pogląd, że zatrudnianie nauczycieli w pewnej ilości

godzin ponadwymiarowych (zwłaszcza w innych przedmiotach niż zredukowane godziny zajęć świetlicowych ) nie świadczy o niespełnieniu przesłanek do zastosowania

tego przepisu, w którym nie określono wymagania, aby po zmianach organizacyjnych

nie stosowano w ogóle godzin ponadnormatywnych (por. wyrok z dnia 9 kwietnia

1997 r., I PKN 72/97, OSNAPiUS 1998 nr 1 poz. 8). W rozpatrywanej sprawie miało

miejsce radykalne zmniejszenie grup świetlicowych i liczby godzin zajęć

świetlicowych, które obiektywnie prowadziło do redukcji jednego etatu nauczyciela,

wykonującego funkcję wychowawcy świetlicy. W razie konieczności wyboru jednego

z dwóch nauczycieli zatrudnionych w świetlicy pozwanej Szkoły mogła mieć miejsce

kontrola sądu pracy wyboru przez pozwaną Szkołę właśnie powoda do zwolnienia ze

stanowiska nauczyciela zatrudnionego przy prowadzeniu zajęć danego rodzaju, tj.

zajęć świetlicowych, pod względem przestrzegania zasady niedyskryminacji powoda.

Jednakże takiej skonkretyzowanej kontroli na żadnym etapie procedury sądowej nie

domagał się powód, który wnioskował jedynie o sądową weryfikację przydatności

zawodowej nauczycieli zatrudnionych przy wykonywaniu innych specjalności

nauczycielskich, niż przeznaczone do redukcji zatrudnienia.

W treści regulacji analizowanej normy art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela nie był

zawarty obowiązek wcześniejszego (uprzedniego) poinformowania powoda o możliwości przejścia w stan nieczynny, przeto nie doszło do naruszenia „formy” (według

twierdzeń kasacji) przewidzianej w tym przepisie. Wystąpienie rzeczywistych zmian

organizacyjnych uzasadniało kompetencję dyrektora szkoły do rozwiązania stosunku

pracy lub na wniosek nauczyciela przeniesienia go w stan nieczynny, jednakże bez

preferencji jednej z tak ustawowo określonych opcji, które nie stanowiły rozwiązań

konkurencyjnych, ponieważ uzasadniony wybór jednej z nich pozostawał w gestii

dyrektora szkoły.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312 KPC.