I PKN 468/99 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PKN 468/99

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 1999 r.

Sąd Najwyższy – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący SSN

Barbara Wagner

Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski

Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

Protokolant Wanda Cabaj

po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 1999 r.

sprawy z powództwa Z. O.

przeciwko Polskiemu Towarzystwu Turystyczno-Krajoznawczemu Stowarzyszeniu

Wyższej Użyteczności […]

o przywrócenie do pracy

na skutek kasacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G.

z dnia 5 maja 1999 r.

sygn. akt VII Pa …/99

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu – Sądowi

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Pozwany pracodawca powołując się na zmiany organizacyjne – zmniejszenie

zatrudnienia (art. 1 w związku z art. 10 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19) pismem z dnia 21 listopada 1998 r. wypowiedział powódce umowę o pracę z

trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia do dnia 31 marca 1999 r., ze skróceniem

tego okresu do jednego miesiąca a przyznaniem odszkodowania za pozostałą część

okresu wypowiedzenia.

Powódka w odwołaniu do Sądu Pracy żądała ustalenia, że wypowiedzenie

umowy o pracę jest bezskuteczne po pierwsze dlatego, że jest w ciąży i podlega

ochronie określonej w art. 177 § KP po drugie, że wypowiedzenie jest wadliwe

formalnie (nie została podpisane przez wszystkich członków Zarządu) i po trzecie

zostało podjęte w celu pozbycia się pracownika a nie wyłącznie z przyczyn

ekonomiczno-organizacyjnych.

Rozpatrujący sprawę w pierwszej instancji Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w B.

wyrokiem z dnia 29 stycznia 1999 r. uznał wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 21

listopada 1998 r. za bezskuteczne i zasądził od pozwanego na rzecz powódki 50 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Rozstrzygnięcie to wynika z

ustalenia, że pracodawca bezpodstawnie powołał się na art. 10 ustawy z dnia 28

grudnia 1989r. w sytuacji gdy poza względami organizacyjnymi istniały jeszcze inne

przyczyny wypowiedzenia – brak zaufania zarządu do powódki oraz jej praca w

czasie zwolnienia lekarskiego. Natomiast Sąd Pracy nie podzielił podstawy faktycznej

powództwa w pozostałym zakresie, w szczególności co do tego, że powódka jest w

ciąży. W tej kwestii Sąd Pracy przedstawił następujące ustalenia. To, że powódka

była w ciąży – jak twierdziła w drugim miesiącu – powinno być wykazane

odpowiednim zaświadczeniem lekarskim. Tymczasem powódka pomimo tego, że

została przez Sąd zobowiązana do przedstawienia zaświadczenia lekarskiego

odpowiadającego właściwemu zbadaniu jej czy jest w ciąży – nie wykonała tego

zobowiązania. Nie może odnieść skutku jej zeznanie, które w okolicznościach sprawy

nie jest wiarygodne. Nie jest także wystarczające powoływanie się przez powódkę

na złożone

przez nią zaświadczenie wydane przez

lekarza W. M. (k.19).

Zaświadczenie to nie stwierdza stanu ciąży powódki a jedynie fakt poddania się

przez nią badaniu USG. Ponadto zawiera informację, że powódka temu badaniu

poddała się w dniu 24 listopada 1998, natomiast odmówiła poddaniu się badaniu w

czasie wizyty z dnia 21 grudnia 1998 r. W tej sytuacji, podkreślając postawę powódki

pomimo pouczenia jej przez Sąd, że zaświadczenie na które się powołuje nie jest

odpowiednie, Sąd Pracy uznał, że powódka nie udowodniła faktu ciąży na który się

powołała i co do którego obciążał ją ciężar dowodu. Z tego względu Sąd Pracy

pominął wniosek dowodowy strony pozwanej ażeby przeprowadzić dowód z opinii

biegłego lekarza uznając, że udowodnienie tego faktu należało do strony powodowej.

Na skutek apelacji strony pozwanej orzekał w sprawie Sąd Okręgowy w G. Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych , który wyrokiem z dnia 5 maja 1999 r. oddalił

apelację. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy podzielił

przedstawione w apelacji strony pozwanej zarzuty dotyczące podstawy na której

Sad Pracy oparł rozstrzygnięcie uwzględniające powództwo. W szczególności

według Sądu Okręgowego nietrafna jest konkluzja Sądu pierwszej instancji, że gdyby

nie istniały przyczyny określone w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. to

powódka i tak zostałaby zwolniona. Tymczasem przyczyną wypowiedzenia powódce

stosunku pracy był fakt likwidacji stanowiska pracy, które dotychczas zajmowała.

Była to przyczyna stanowiąca wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku

pracy w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. a inne rozpatrzone

względy odnosiły się do decyzji, że to powódka (a nie inny pracownik) została objęta

redukcją zatrudnienia).

Pomimo podzielenia podstaw apelacji pozwanego Sąd Okręgowy oddalił tę

apelację uznając, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu z następujących

przyczyn.

Dla wyjaśnienia sprawy w zakresie twierdzenia powódki, że była w ciąży

w

okresie wypowiedzenia jej stosunku pracy w toku postępowania apelacyjnego

przeprowadzono dowód ze świadków – lekarzy W. M. i A. Y. Treść zeznań tych

świadków: „w zestawieniu z wynikiem badania USG, w ocenie Sądu Okręgowego

nie zezwala na wykluczenie ciąży powódki na dzień składania jej oświadczenia woli

o wypowiedzeniu stosunku pracy”. Dalej

stwierdza Sąd Okręgowy, że zasada

ochrony kobiety w ciąży – zgodnie z art. 177 § 1 KP – odnosi się zarówno do zakazu

wypowiedzenia umowy jak i rozwiązania stosunku pracy oraz obejmuje sytuację, gdy

ciążą zakończyła się poronieniem przed upływem okresu wypowiedzenia.

Kasację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana zarzucając mu,

mające decydujący wpływ na wynik sprawy , naruszenie przepisów art. 232 i art. 233

§ 1 KPC przez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego – w

szczególności zeznań świadków: W. M. i A. Y. oraz dowodu z badania

ultrasonograficznego a także nie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu

ginekologii. W konkluzji wnoszący kasację wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

wyroku Sądu Pracy przez oddalenie powództwa lub uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W kasacji zasadnie zarzucono,

że dokonana przez Sąd Okręgowy ocena

wiarygodności i mocy dowodów z zeznań świadków przesłuchanych w postępowaniu

apelacyjnym pomija istotne elementy materiału zebranego w postępowaniu przed

Sądem Pracy. Chodzi w szczególności o to, że ocena w tym zakresie zaskarżonego

wyroku nie uwzględnia zeznań powódki i przyczyn dla których Sąd Pracy uznał te

zeznania za niewiarygodne. Ponieważ w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego

Sąd ten nie zakwestionował dowodów dokonanych przez Sąd pierwszej instancji to

należy przyjąć, że ocenę tę podzielił – w każdym razie w odniesieniu do zeznań

powódki jako dowodu niewiarygodnego. Na tym tle pojawia się dość wyraźna

sprzeczność. Oto okazuje się po pierwsze, że powódka gdy twierdzi, że była w ciąży

jest niewiarygodna, po drugie nie ma dowodów z dokumentów stwierdzających ciążę

(por. ocenę zaświadczeń złożonych w sprawie) i wreszcie przeprowadzone w

postępowaniu apelacyjnym dowody ze świadków nie mogą stanowić bezpośredniej

podstawy ustalenia ciąży powódki a jedynie możliwości ciąży – jak to przyjął Sąd

Okręgowy – nie wykluczają. W świetle tych elementów, które musiały być brane pod

uwagę należy stwierdzić, że nie wiadomo w jaki sposób Sąd Okręgowy doszedł do

przekonania, iż pomimo zasadności zarzutów apelacji strony pozwanej zaskarżony

wyrok odpowiada prawu.

Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę w granicach kasacji (art. 313 11 KPC) i w

świetle powyższych ocen uznał, że w kasacji wykazano naruszenie art. 233 § 1

KPC. Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 232 KPC przez pominięcie dowodu z

biegłego z zakresu

ginekologii to trafność tego zarzutu wynika na tle powołanej

wyżej niekonsekwencji stanowiska Sądu Okręgowego. Skoro bowiem Sąd ten nie

znalazł podstawy do ustalenia, że powódka była w ciąży, (przyjmując, że nie można

wykluczyć tego, że była w ciąży) to znaczy, że w świetle zebranego w sprawie

nie

zmieniły się przesłanki stanowiska Sądu pierwszej instancji o braku wykazania przez

powódkę faktu z którego ona wywodziła ochronę przed rozwiązaniem stosunku pracy

(art. 177 § 1 KP i art. 6 KC). W konsekwencji braku stwierdzenia faktu istotnego dla

rozstrzygnięcia sprawy. Sąd drugiej instancji powinien rozważyć wyjaśnienie tej

kwestii przez przeprowadzenie dowodu z biegłego. W każdym razie uzasadnienie

zaskarżonego wyroku nie zawiera wskazania przyczyn dla których dowód taki nie

został przeprowadzony natomiast rozstrzygnął sprawę tak jakby fakt ciąży powódki

został wykazany.

Jeżeli chodzi o argumentację wnoszącego kasację, przedstawioną w jej

uzasadnieniu to należy

zauważyć, iż z jednej strony twierdzi się w niej iż z

przeprowadzonych w sprawie dowodów wynika, iż stan ciąży powódki jest

wykluczony a z drugiej zarzuca się nieprzeprowadzenie dalszego dowodu dla

usunięcia:

„powstałych

wątpliwości

wymagających

ich

wyjaśnienia

poprzez

dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ginekologa”. Pomimo jednakże powyższej

nietrafności

argumentacji,

kasacja

–

jak

to

wyżej

przedstawiono

–

ma

usprawiedliwioną podstawę. Należało zatem orzec stosownie do art. 393 13 § 1 KPC.