I PKN 46/96 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r.

I PKN 46/96

W razie zmniejszenia zatrudnienia, wybór zwalnianego pracownika może

być sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wtedy, gdy jego sytuacja

osobista jest znacznie gorsza niż pozostałych pracowników (art. 8 w związku z

art. 45 KP).

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski

(sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1996 r. sprawy z powództwa

Zdzisława Ż. i Franciszka G. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji

Samochodowej w W. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powodów od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 20

sierpnia 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację

Uzasadnienie

Powodowie Zdzisław Ż. i Franciszek G. w sprawie przeciwko Państwowej

Komunikacji Samochodowej w W. o przywrócenie do pracy wnieśli kasację od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 20

sierpnia 1996 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zmienił wyrok Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Wieluniu, ponownie rozpoznającego sprawę i oddalił powództwo.

Kasacja zarzuca naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie art. 389 i art. 233 § 1 KPC. Zdaniem wnoszących kasację Sąd II

instancji błędnie orzekł co istoty sprawy w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie wykonał

wytycznych Sądu rewizyjnego dotyczących przeprowadzenia dowodów oraz że Sąd

Wojewódzki dokonał oceny przekraczającej granice swobodnej oceny dowodów.

Rozpoznając rewizję pozwanego od pierwszych wyroków Sądu Rejonowego

przywracających powodów do pracy (w oddzielnych sprawach), Sąd Wojewódzki, po ich

połączeniu do wspólnego rozpoznania, uchylił te wyroki i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Wojewódzki przyjął wówczas, że wypowiedzenie powodom

umów o pracę było uzasadnione. Pozwany zakład pracy dokonywał bowiem

zmniejszenia zatrudnienia i typując powodów do zwolnienia kierował się ich mniejszą

przydatnością do pracy. Pozwany wybrał powodów z grupy około 30-40 pracowników o

podobnej przydatności do pracy. Przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sąd

Wojewódzki zalecił zbadanie zasadności wypowiedzenia w płaszczyźnie jego zgodności

z zasadami współżycia społecznego (art. 8 KP).

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Rejonowy po raz drugi przywrócił powodów

do pracy i zasądził na ich rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Zdaniem tego Sądu w przedłożonym przez pozwanego wykazie 5 pracowników były

osoby bardziej kwalifikujące się do zwolnienia niż powodowie biorąc pod uwagę staż

pracy, sytuację rodzinną i materialną pracowników. Według Sądu Rejonowego

kryterium przydatności do pracy nie jest wystarczające do wytypowania pracowników,

którzy mają być zwolnieni. Z tego względu na podstawie art 45 § 1 KP przywrócono

powodów do pracy z uwagi na naruszenie przez pozwanego zasad współżycia

społecznego (art. 8 KP).

Zmieniając wyrokiem zaskarżonym kasacją wyrok Sądu I instancji i oddalając

powództwo Sąd Wojewódzki wskazał, że Sąd Rejonowy wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 389 KPC w jego ówczesnym brzmieniu, nie zastosował się do wytycznych i orzekł z obrazą art. 8 i 45 KP. Fakt, że zakład pracy wybierając z grupy ok.

30 - 40 kierowców właśnie powodów, bez analizowania ich sytuacji osobistej, nie uzasadnia przyjęcia naruszenia art. 45 KP lub art. 8 KP. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego

sprzeczność wypowiedzeń z art. 8 KP wystąpiłaby tylko w sytuacji, gdyby powodowie

wykazali, iż ich sytuacja osobista w sposób istotny była gorsza od sytuacji pracowników

porównywalnych pod względem stosunku do wykonywanej pracy, którzy nie otrzymali

wypowiedzeń. Zdaniem Sądu II instancji ocena Sądu Rejonowego o rażącej

dysproporcji między sytuacją powodów a sytuacją 5 pracowników objętych wykazem

przedstawionym przez pozwanego, jest oczywiście sprzeczna z zebranym materiałem

dowodowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona.

Z przepisu art. 393 pkt 2 KPC wynika, że podstawą kasacji może być tylko takie

naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę przeprowadził dowód odnoszący się do

części pracowników o podobnej przydatności dla pracodawcy, których sytuacja

rodzinna i majątkowa mogła przemawiać za naruszeniem przez pracodawcę zasad

współżycia społecznego przy wypowiadaniu powodom umów o pracę. Na rozprawie

dnia 23 kwietnia 1996 r. pełnomocnik powodów oświadczył, że nie domaga się

przeprowadzenia dowodu dotyczącego indywidualnych sytuacji innych pracowników.

Nie ma zatem podstaw do wniosku, że Sąd Rejonowy nie wykonał zaleceń Sądu

Wojewódzkiego. Nie jest także uzasadniony zarzut kasacji, że Sąd Wojewódzki dokonał

analizy materiału dowodowego przekraczającej granice swobodnej oceny. Rozbieżność

stanowisk obu Sądów nie dotyczy faktów, lecz ich prawnej kwalifikacji. Trafny jest

pogląd Sądu Wojewódzkiego, że obowiązek wykazania naruszenia zasad współżycia

społecznego spoczywa na pracownikach i że dowód ten nie został w sprawie

skutecznie przeprowadzony. Trzeba bowiem mieć na uwadze, iż uwzględnienie

powództwa byłoby możliwe tylko w razie wykazania przez powodów naruszenia przez

pozwanego zasad współżycia społecznego, co wymagałoby udowodnienia przez nich,

że ich sytuacja osobista w sposób istotny różni się od sytuacji pracowników o podobnej

przydatności zawodowej, którym nie wypowiedziano umów o pracę ze względu na

zmniejszenie zatrudnienia. Oceniając zasadność wypowiedzenia na podstawie art. 45

KP, Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że oceną tą objęte są czynniki związane ze

stosunkiem pracy. Pogląd ten ma mocne potwierdzenie w uchwale pełnego składu Izby

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/95 (OSNCP

1985 z. 11 poz. 164). W tezach II i IX tej uchwały podkreślono, że wypowiedzenie

zgodne z art. 45 KP (uzasadnione) może być sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego ze względu na cechy indywidualne pracownika. Natomiast zasadność

wypowiedzenia oceniana jest w płaszczyźnie stosunku pracy. Oznacza to, że

zastosowane przez pozwanego kryterium doboru pracowników do zwolnienia

(przydatność do pracy) nie narusza art. 45 KP. Należy także wyraźnie stwierdzić, że

przywrócenie pracownika do pracy z tej przyczyny, że pracodawca wypowiadając mu

umowę o pracę ze względu na zmniejszenie zatrudnienia naruszył zasady współżycia

społecznego (art. 8 KP) możliwe jest tylko wtedy, gdy sytuacja osobista zwolnionych

pracowników jest wyraźnie gorsza niż pracowników, którym nie wypowiedziano umów.

Wynika to z zasady doboru pracowników przez pracodawcę i z konieczności

zapewnienia bezpieczeństwa prawnego.

Z tych względów na podstawie art. 39312 KPC orzeczono jak w sentencji.