I PKN 44/96 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r.

I PKN 44/96

Mimo skreślenia art. 4774 KPC i stwierdzenia w art. 382 KPC, że sąd drugiej

instancji orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, sąd drugiej

instancji, bez ponownego przeprowadzenia dowodów, nie może dokonać nowych

ustaleń odmiennych od ustaleń sądu pierwszej instancji, jezeli byłyby one

wyłącznie wynikiem innej oceny wiarygodności zeznań świadków lub stron.

Przewodniczący SSN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Kazimierz

Jaśkowski, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1996 r. sprawy z powództwa

Stefanii L. przeciwko Urzędowi Miejskiemu w P. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Poznaniu z dnia 26 lipca 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi WojewódzkiemuSądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Stefania L. wniosła o przywrócenie jej do pracy w pozwanym Urzędzie

Miejskim w P.

Wyrokiem z dnia 12 marca 1996 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kole przywrócił powódkę do pracy na poprzednich warunkach. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka

była zatrudniona w pozwanym Urzędzie od 20 marca 1978 r. na podstawie umowy o

pracę na czas nie określony, ostatnio na stanowisku podinspektora. Umowa o pracę

została powódce wypowiedziana.

Sąd Rejonowy uznał, że zarzuty stawiane powódce jako pracownikowi oparte są

na subiektywnych ocenach i w wypowiedzeniu umowy o pracę można dopatrzyć się

szykany. Powódka była dobrym i rzetelnym pracownikiem, a w interesie pracodawcy

leży zatrudnianie takiego pracownika. Sąd nie uwzględnił możliwości zasądzenia

odszkodowania w miejsce przywrócenia do pracy, gdyż uznał, że nie miało miejsca

ograniczenie zatrudnienia i byłoby to akceptacją działania sprzecznego z prawem i

interesem pracodawcy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, w uwzględnieniu rewizji strony pozwanej, wyrokiem z dnia 26 lipca 1996 r. [...] zmienił wyrok

Sądu Rejonowego i oddalił powództwo.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku nie dokonał wprost ustalenia faktów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Jednakże ocena

wiarygodności zeznań świadków i stron, a także treść wyroku wskazują, jaki stan

faktyczny został ustalony.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że szczególny charakter pracy powódki wymaga

wzajemnego zrozumienia i poszanowania w stosunkach podwładny-przełożony. Uznał,

że nie można odmówić Burmistrzowi prawa do zatrudniania na stanowisku osoby, z

którą najczęściej współpracuje, i do której ma pełne zaufanie, która nie podrywa jego

autorytetu i z którą współpraca układa się jak najlepiej.

Od tego wyroku kasację wniosła powódka, która zarzuciła naruszenie art. 328 §

2 i 390 § 1 KPC. Zdaniem powódki uzasadnienie wyroku Sądu Wojewódzkiego nie

spełnia jego ustawowych warunków, a zmiana wyroku Sądu pierwszej instancji nastąpiła, mimo że Sąd Wojewódzki nie dokonał ustaleń i nie wystąpiło jedynie naruszenie

prawa materialnego. Kasacja zawiera wniosek o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i

oddalenie rewizji strony pozwanej, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Powódka zarzuciła w szczególności, że Sąd Wojewódzki nie przeprowadzając

żadnego postępowania dowodowego inaczej ocenił zeznania świadków i stron.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2 KPC przez Sąd drugiej instancji nie jest

zasadny. Sąd ten rozpoznawał sprawę po wejściu w życie ustawy z dnia 1 marca 1996

r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta

Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu

postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189). Jednakże zgodnie z jej art. 11

ust. 2 stosował przepisy procedury cywilnej w brzmieniu sprzed tej nowelizacji. Do

postępowania rewizyjnego przepis art. 328 § 2 KPC stosował się odpowiednio poprzez

art. 393 § 1 KPC. Uzasadnienie sądu rewizyjnego powinno więc zawierać ustalenia

faktyczne i wskazanie dowodów, na których sąd się oparł, jedynie wówczas, gdyby sąd

drugiej instancji takie ustalenia poczynił. Tymczasem Sąd drugiej instancji wyraźnie

wskazał, że nie zmienia ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji, a jedynie inaczej

ocenia stan faktyczny pod względem prawnym. Formalnie więc nie miał obowiązku

wskazania podstawy faktycznej swojego rozstrzygnięcia, więc przepisu art. 328 § 2

KPC nie naruszył.

Słusznie natomiast kasacja zarzuca, że Sąd drugiej instancji w sposób pośredni

naruszył przepis art. 390 § 1 KPC. Przepis ten wskazywał, że sąd rewizyjny mógł

zmienić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy, jeżeli zachodziło jedynie

naruszenie prawa materialnego. Inaczej mówiąc, warunkiem takiego rozstrzygnięcia

było dokonanie z punktu widzenia prawa materialnego odmiennych ocen stanu faktycznego ustalonego przez sąd pierwszej instancji. W szczególności bezwzględnie

obowiązywać musiała w tym zakresie zasada wyrażona w przepisie art. 385 § 1 zdanie

pierwsze KPC stanowiąca, że sąd rewizyjny rozpoznaje sprawę na podstawie stanu

faktycznego ustalonego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. W sprawach

z zakresu prawa pracy zasada ta była w pełni aktualna, a wyjątki od niej w sposób

wyczerpujący zostały określone w art. 4774 KPC. Sąd drugiej instancji mógł

przeprowadzić dowody uzupełniające lub ponowić dowody przeprowadzone przez sąd

pierwszej instancji oraz dokonać na ich podstawie nowych ustaleń, jeżeli nie było

konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej

części. Jednakże sąd rewizyjny nie mógł dokonać ustaleń odmiennych od ustaleń sądu

pierwszej instancji, jeżeli byłyby one wyłącznie wynikiem innej oceny wiarygodności

zeznań świadków lub stron, chyba że ponownie przeprowadził dowód z zeznań tych

świadków lub stron (art. 4774 § 2 KPC). Inaczej mówiąc, przepis ten pozwalał sądowi

rewizyjnemu w sprawach z zakresu prawa pracy na odmienną ocenę wiarygodności

zeznań świadków i stron, ale pod warunkiem ponownego przeprowadzenia tych

dowodów.

Interpretując uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego należy przyjąć, że odmówił

on w całości wiarygodności zeznaniom świadków Sławomira R., Jerzego D., Jerzego

G., Stanisława G. i Anny B. oraz przesłuchanego w charakterze strony Witolda S. Czy

taka ocena tych dowodów była prawidłowa, nie jest przedmiotem analizy przy

rozpoznaniu kasacji. Natomiast stwierdzić należy, że Sąd Wojewódzki na podstawie

faktów przedstawionych w tych zeznaniach odmiennie prawnie ocenił zasadność

roszczenia. W istocie więc Sąd Wojewódzki ocenił roszczenie w świetle faktów

wynikających z zeznań, którym Sąd Rejonowy odmówił wiarygodności. Faktycznie więc

Sąd Wojewódzki, nie ponawiając dowodów, inaczej je ocenił pod względem ich

wiarygodności. Oznacza to naruszenie przepisów art. 4774 § 2 KPC i 385 § 1 KPC, a

pośrednio także wskazanego jako podstawa kasacji art. 390 § 1 KPC.

Kasacja w tym zakresie okazała się więc zasadna, co prowadzi zgodnie z art.

393 § 1 KPC do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd będzie stosował już przepisy znowelizowanego Kodeksu postępowania cywilnego. Powstaje wobec tego pytanie, czy

zmierzając do ponownej oceny wiarygodności zeznań świadków czy stron Sąd ten ma

obowiązek ponowić dowody przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji. Przepis art.

4774 KPC został bowiem skreślony, a art. 382 KPC (odpowiednik dawnego art. 385

KPC) stanowi obecnie, że sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału

dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu

apelacyjnym. Mimo tych zmian należy jednak przyjąć, że z zasady bezpośredniości

wynika, iż sąd apelacyjny, bez ponownego przeprowadzenia dowodów, nie może

dokonać nowych ustaleń odmiennych od ustaleń sądu pierwszej instancji, jeżeli byłyby

one wyłącznie wynikiem innej oceny wiarygodności zeznań świadków lub stron.

Biorąc to pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.