I PKN 428/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 31 maja 2001 r.

I PKN 428/00

Przeniesienie w stan nieczynny nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego jest możliwe tylko w razie całkowitej likwidacji szkoły.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2001 r. sprawy z powództwa

Urszuli K.-C. przeciwko Szkole Podstawowej w W.M. o uznanie za bezskuteczne decyzji przeniesienia w stan nieczynny, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 29

lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 lutego 2000 r. oddalił apelację pozwanej Szkoły Podstawowej w W.M.

od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Wrocławia Śródmieścia z dnia 9 listopada 1999 r., uznającego za bezskuteczną decyzję pozwanej z dnia 21 czerwca

1999 r. o przeniesieniu w stan nieczynny powódki Urszuli K.-C. W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku nauczyciela języka polskiego od dnia 1 września 1990 r. do dnia 1 października 1995 r. na czas nie

określony, zaś w dniu 5 grudnia 1995 r. została nauczycielem mianowanym. Powódka ukończyła 10 semestrów studiów na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu

W., aktualnie pisze pracę magisterską, a w roku szkolnym 1996/97 ukończyła dwudziestopięcio godzinne metodyczne konwersatorium. W dniu 5 listopada 1998 r. powódka urodziła dziecko i korzystała z 3 miesięcznego urlopu macierzyńskiego. Pismem z dnia 31 marca 1999 r. pozwana udzieliła powódce urlopu wychowawczego

od dnia 6 kwietnia 1999 r. do dnia 25 czerwca 1999 r., następnie powódka pismem z

dnia 25 kwietnia 1999 r. zwróciła się do pozwanej o przedłużenie tego urlopu do

końca roku szkolnego 2000/2001, jednakże spotkała się z odmową z uwagi na

zmiany organizacyjne i niemożliwość jej dalszego zatrudnienia w pozwanej Szkole.

Decyzją z dnia 21 czerwca 1999 r., doręczoną powódce w dniu 24 czerwca 1999 r.,

pozwana przeniosła powódkę w stan nieczynny z dniem 1 września 1999 r., uzasadniając to zmniejszeniem liczby oddziałów szkolnych. Wyrokiem częściowym z dnia 12

sierpnia 1999 r. Sąd pierwszej instancji ustalił prawo powódki do urlopu wychowawczego od dnia 26 czerwca 1999 r. do dnia 31 sierpnia 2001 r. Na podstawie takich

ustaleń Sąd drugiej instancji przyjął, że uregulowanie zawarte w § 4 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych

(Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządzenie w sprawie

urlopów wychowawczych) odnosi się także do wygaśnięcia nauczycielskiego stosunku pracy z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania nauczyciela w stanie

nieczynnym. Przede wszystkim jednak decyzja pozwanej o przeniesieniu powódki w

stan nieczynny była sprzeczna z celem urlopu wychowawczego i stanowiła nadużycie prawa, skoro uniemożliwiała powódce jego wykorzystanie w okresie ustalonym w

wyroku z dnia 12 sierpnia 1999 r.

W kasacji pozwanej podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego: 1)

przez błędną wykładnię § 3 w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz.U. Nr 98, poz. 433 ze

zm.), przez przyjęcie, że inna nauczycielka (Iwona D.) nie ma kwalifikacji do nauczania języka polskiego; 2) przez niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela wskutek nieuwzględnienia „wskazań judykatury nakazującej Sądowi zbadanie

kryteriów stosownych przez pracodawcę przy ocenie doboru pracowników do zwolnienia ze szczególnym uwzględnieniem zasady niedyskryminacji”; 3) przez niewłaściwe zastosowanie § 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych - przez

„uznanie w drodze analogii, że zakaz wypowiedzenia i rozwiązania umowy o pracę w

okresie ochronnym obejmuje również przypadki wygaśnięcia umowy o pracę”; 4)

przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 KP, wynikające z uznania, że „postawienie

nauczyciela nie mającego kwalifikacji w stan nieczynny narusza wyrażone w tym

przepisie zasady”. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

art. 233 § 1 i 217 § 2 KPC w związku z art. 227 KPC poprzez przekroczenie swobod-

nej oceny dowodów i niedostateczne wyjaśnienie okoliczności spornych. Na tych

podstawach pozwana wniosła o „uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do

istoty sprawy oraz obciążenie powoda kosztami procesu”, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia

o kosztach postępowania. W ocenie skarżącej w chwili wyboru nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny powódka była jedyną nauczycielką nie mającą pełnych

kwalifikacji do nauczania języka polskiego, niezależnie od tego, że uzyskała ona nominację nauczycielską wskutek błędu dyrektora szkoły. Okoliczności te zadecydowały o uzasadnionym wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny. Taka

decyzja pozwanej podjęta w stosunku do powódki nie legitymującej się pełnymi wymaganymi kwalifikacjami nauczycielskimi nie stanowiła nadużycia prawa w rozumieniu art. 8 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kluczowym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie była dopuszczalność

przeniesienia nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego w stan nieczynny

w sytuacji, gdy prawo powódki do korzystania z dalszego urlopu wychowawczego od

26 czerwca 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem częściowym Sądu pierwszej instancji z dnia 12 sierpnia 1999 r. Sąd drugiej instancji trafnie wywiódł, że przeniesienie powódki w stan nieczynny wykluczałoby realizację prawomocnego wyroku częściowego ustalającego prawo powódki do dalszego urlopu wychowawczego (art. 366 KPC), uniemożliwiając jego wykorzystanie, co

byłoby sprzeczne z celem tego rodzaju urlopów. Pracownica ma prawo skorzystać z

pełnego wymiaru urlopu wychowawczego, co oznacza zakaz podejmowania czynności prawnych prowadzących do ustania stosunku pracy przed terminem upływu tego

urlopu, wynikający z zapewnienia wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy pracownicy korzystającej z urlopu wychowawczego. W czasie jego trwania obowiązuje

zakaz wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę w okresie od dnia złożenia

przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia

tego urlopu, chyba że zachodzą przyczyny określone w przepisach o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy lub uzasadniające rozwiązanie z pracownicą umowy o pracę bez wypowiedzenia z jej winy albo gdy pracownica zaprzestała sprawowania osobistej opieki

nad dzieckiem (§ 4 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych). Zakaz ten

należy odnieść do wszystkich czynności prowadzących do ustania stosunku pracy,

które niweczyłyby konstrukcję prawną i cel korzystania z urlopów wychowawczych,

które wynikają z ustawowo zagwarantowanej możliwości sprawowania osobistej

opieki nad dzieckiem w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez

dziecko 4 lat życia, z zachowaniem określonych uprawnień pracowniczych i z zakresu ubezpieczeń społecznych, bez ponoszenia ryzyka utraty tych uprawnień przed

upływem terminu końcowego przysługującego urlopu wychowawczego. Należy mieć

na uwadze, że - na gruncie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - czynność prawna polegająca na przeniesieniu nauczyciela w stan nieczynny jest alternatywą dla rozwiązania z nim stosunku pracy, co oznacza, że przewidziany w § 4 rozporządzenia w

sprawie urlopów wychowawczych zakaz rozwiązania umowy o pracę w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przekłada się odpowiednio na zakaz przeniesienia w stan nieczynny nauczycielki korzystającej z urlopu wychowawczego. Już wcześniej Sąd Najwyższy przyjął, że - w odniesieniu do nauczycieli korzystających z

prawa do szczególnych urlopów nauczycielskich - kompetencja dyrektora szkoły do

rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie obejmuje - z wyjątkiem sytuacji całkowitej likwidacji szkoły - nauczycieli mających roszczenie o udzielenie płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, wywodząc, iż racjonalnemu prawodawcy nie sposób przypisać zamiaru połączenia bezwzględnego obowiązku udzielenia

takiego urlopu z równoczesnym zezwoleniem na rozwiązanie stosunku pracy w trybie

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, chyba że zachodzi przypadek całkowitej likwidacji

szkoły (por. wyrok z dnia 19 września 1996 r., I PRN 70/96, OSNAPiUS 1997 r. nr 7,

poz. 113). W ocenie składu orzekającego stanowisko takie należy odnieść także do

niedopuszczalności przeniesienia w stan nieczynny powódki korzystającej z prawa

do urlopu wychowawczego, które zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem

częściowym Sądu pierwszej instancji. Decyzja pozwanej szkoły o przeniesieniu powódki w stan nieczynny w okresie korzystania z urlopu wychowawczego naruszała

zatem unormowanie zawarte w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, stanowiła nadużycie

przewidzianej w nim kompetencji przez dyrektora pozwanej szkoły (art. 8 KP), zważywszy na powagę rzeczy osądzonej prawomocnym wyrokiem ustalającym prawo

powódki do dalszego korzystania z tego urlopu do dnia 31 sierpnia 2001 r. (art. 366

KPC).

Powyższe pozwala wyrazić pogląd, że przeniesienie w stan nieczynny nau-

czycielki korzystającej z prawa do urlopu wychowawczego orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym jest możliwe tylko w razie całkowitej likwidacji szkoły. W

takich okolicznościach sprawy bez wpływu na jej rozstrzygnięcie było rozważanie

pozostałych kasacyjnych zarzutów dotyczących kwalifikacji zawodowych powódki i

pozostałych nauczycieli języka polskiego oraz kwestia uzasadnionego wyboru konkretnego nauczyciela do przeniesienia w stan nieczynny, które zawsze powinny być

przedmiotem oceny w dacie podejmowania takiej decyzji i która w odniesieniu do powódki może nastąpić po zakończeniu korzystania przez nią z urlopu wychowawczego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

KPC.