I PKN 393/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 października 1998 r.

I PKN 393/98

Dla uznania zasadności wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę na

skutek zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych nie jest wymagane uprzednie wprowadzenie zmian w regulaminie i schemacie organizacji zakładu pracy, jak również w regulaminie pracy, podlegającym z mocy art. 104 2 § 1

KP uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową.

Przewodniczący: SSN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 października 1998 r. sprawy z powództwa Teresy K. i Krystyny D. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w B. o

uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek kasacji powódki Teresy K. od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z

dnia 23 kwietnia 1998 r. [...]

o d d a l i ł k a s a c j ę.

Uzasadnienie

Teresa K. i Krystyna D. wystąpiły z osobnymi powództwami przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w B. o uznanie bezskuteczności dokonanych im w dniu 28

lutego 1997 r. wypowiedzeń umów o pracę.

Pozwany Zakład wniósł o oddalenie obu powództw. W odpowiedzi na pozwy

twierdził, że wypowiedzenie obu powódkom umów o pracę nastąpiło z przyczyn organizacyjno-ekonomicznych.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Białogardzie zarządził połączenie obu powództw

w celu łącznego ich rozpoznania [...]. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 1997 r. Sąd ten zasądził od pozwanego tytułem odszkodowania na rzecz Teresy K. kwotę 2.494,05 zł i

na rzecz Krystyny D. kwotę 1.700 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 5 grudnia 1997

r. do dnia zapłaty oraz na rzecz Teresy K. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd ustalił, że Teresa K. była zatrudniona w pozwanym zakładzie na czas nie

określony od 2 czerwca 1986 r., ostatnio na stanowisku starszego inspektora do

spraw ekonomicznych, a Krystyna D. pracowała od 25 września 1980 r., ostatnio na

stanowisku sprzątaczki pomieszczeń biurowych. Pozwany miał złą sytuację finansową, gdyż rok 1996 zamknął stratą w wysokości 260.000 zł, a pierwszy kwartał 1997 r.

stratą 180.000 zł. Pogorszenie tej sytuacji nastąpiło na skutek wprowadzenia pomiaru ciepła, zamrożenia cen umownych na energię oraz wycofania dotacji Skarbu

Państwa na energię cieplną i nieuzyskania dotacji z Zarządu Miasta B. W celu poprawy sytuacji ekonomiczno-finansowej zakładu dyrekcja podjęła decyzję o redukcji

niektórych etatów robotniczych i nierobotniczych.

W dniu 17 lutego 1997 r. dyrekcja pozwanego przedstawiła organizacjom

związkowym imienną listę pracowników przewidzianych do zwolnienia. Organizacje

związkowe nie zaakceptowały propozycji dyrektora i wyraziły pogląd, że poprawa

sytuacji ekonomicznej może nastąpić w wyniku usprawnienia działalności zakładu. W

związku z negatywną opinią związków zawodowych na temat zamierzonych zwolnień

dyrektor zwrócił się pismem z 25 lutego 1997 r. do Krajowego Związku Zawodowego

Ciepłowników w B. o opinię w sprawie planowanych zwolnień. Związek ten podzielił

zdanie zakładowych organizacji związkowych. W związku z planowaną redukcją

powódka Teresa K. zwróciła się do zakładowych organizacji związkowych w celu

wyjaśnienia nieporozumień między nią a przełożoną Lucyną L. Uznano, że konflikt

miał charakter osobisty, a zwolnienie powódki z pracy nie było odwetem za nieporozumienia. Zwolnienie z pracy Teresy K. zaplanowała główna księgowa z uwagi

na redukcję etatów w zakładzie pracy, co zmniejszało obciążenie działu płac. Stanowisko Krystyny D. zostało natomiast zlikwidowane, jej obowiązki przekazano palaczom. Umowy o pracę z powódkami zostały rozwiązane z dniem 31 maja 1997 r. Sąd

Rejonowy uznał, że rozwiązanie umów o pracę z powódkami nastąpiło z przyczyn

ekonomicznych zgodnie z art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr

4, poz. 19 ze zm.). Sąd Rejonowy stwierdził jednak, że wbrew art. 10 ust. 2 tej

ustawy i art. 38 Kodeksu pracy pozwany zakład nie wyczerpał trybu konsultacji ze

związkami zawodowymi, gdyż dyrektor pozwanego na posiedzeniu w dniu 17 lutego

1997 r. ustnie zawiadomił przedstawicieli organizacji związkowych o zamiarze wypowiedzenia umów o pracę powódkom i nie uczynił tego w formie pisemnej z podaniem przyczyn wypowiedzenia. W piśmie z 21 lutego 1997 r. przewodniczący Krajowego Związku Zawodowego Ciepłowników - Oddziału w B. Roman L. zgłosił umotywowane zastrzeżenie, kwestionując zasadność zamiaru wypowiedzenia umów powódkom o pracę. Pracodawca nie uwzględnił zgłoszonych przez zakładową organizację związkową zastrzeżeń i zwrócił się w piśmie z 25 lutego 1997 r. do Krajowego

Związku Zawodowego Ciepłowników w B., który w piśmie z 3 marca 1997 r. odmówił

zgody na wypowiedzenie powódkom umów o pracę. Pozwany zakład, nie czekając

na zajęcie stanowiska przez ogólnopolską organizację związkową i przed upływem 5

dni od daty zwrócenia się do tej organizacji, wypowiedział powódkom umowy o

pracę. W ocenie Sądu Rejonowego pozwany naruszył tryb konsultacji związkowej

przewidziany w art. 38 KP, co uzasadnia uznanie wypowiedzenia powódkom umów o

pracę za bezzasadne. Sąd ten zasądzając odszkodowanie na ich rzecz na podstawie

art. 45 § 2 KP uznał, że byłoby niemożliwe przywrócenie do pracy powódek na dotychczasowe stanowiska z uwagi na likwidację ich stanowisk pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1998 r. [...] oddalił apelację obu powódek i nie obciążył ich

kosztami postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki

stwierdził, że Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i wysunął

z niego trafne wnioski. W odniesieniu do apelacji Teresy K. Sąd Wojewódzki uznał,

że ocena zebranego materiału dowodowego nie pozostawia wątpliwości co do tego,

że nie konflikt osobisty powódki z żoną dyrektora był przyczyną wypowiedzenia jej

umowy o pracę, ale przyczyny ekonomiczne wywołane trudną sytuacją finansową

zakładu pracy, powodującą zmiany w organizacji pracy i redukcję zatrudnienia. Sąd

uznał, że zarzut Teresy K. o fikcyjności likwidacji jej stanowiska pracy nie znajduje

potwierdzenia w materiale dowodowym w sprawie. Jej stanowisko pracy zostało zlikwidowane, a jej obowiązki przekazano kasjerowi. Nie może to być przedmiotem kontroli sądów pracy, jak również celowość zmniejszenia zatrudnienia i kwestia wcześniejszych zmian organizacyjnych w regulaminie lub innym dokumencie dotyczącym

organizacji pracy w zakładzie. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego Sąd pierwszej instancji

nie przekroczył swych uprawnień wynikających z art. 217 § 2 KPC, odmawiając dopuszczenia dowodu z aktów prawnych dotyczących organizacji pracy pozwanego, a

w szczególności regulaminu organizacyjnego wraz ze schematem organizacyjnym i

regulaminem pracy według stanu na dzień 27 lutego 1997 r. Dotyczy to także odmowy przez Sąd dopuszczenia dowodu z zeznań świadka W., który zeznając bezstronnie miałby podważyć wiarygodność zeznań innych świadków. Zdaniem Sądu

Wojewódzkiego okoliczności sporne są dostatecznie wyjaśnione i nie budzą wątpliwości. Pracodawca nie dysponował innym wolnym stanowiskiem pracy, na którym

mógłby zatrudnić którąkolwiek z powódek. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wypowiedzenie powódce Teresie K. nie naruszało zasad współżycia społecznego. Powódka nie wykazała, że jej sytuacja osobista w sposób istotny różni się od sytuacji

pracowników o podobnej przydatności zawodowej, którym nie wypowiedziano umów

o pracę ze względu na zmniejszenie zatrudnienia. Argumentacja ta odnosi się również do wypowiedzenia umowy o pracę z powodu likwidacji stanowiska Krystyny D.,

która ze względu na wiek (51 lat) nie korzysta z wymienionej w art. 39 KP szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę.

Mając to na uwadze Sąd Wojewódzki uznał, że zaskarżony wyrok został wydany zgodnie z przepisami prawa i dlatego oddalił apelacje powódek jako niezasadne. Sąd na zasadzie art. 102 KPC nie obciążył powódek kosztami postępowania

apelacyjnego ze względu na niezawinioną przez nie utratę pracy i pogorszenie ich

sytuacji materialnej.

Powyższy wyrok zaskarżyła powódka Teresa K. w części oddalającej jej apelację. Skarżąca zarzuciła w kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię na skutek przyjęcia, że wypowiedzenie jej umowy o pracę nastąpiło z przyczyny likwidacji etatu, z zachowaniem procedury przewidzianej w przepisach art.

1042 i art. 1043 KP i po kompletnym zebraniu materiału dowodowego. Skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej jej apelację i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie z

uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego. Zdaniem powódki, przyczyną

rozwiązania z nią stosunku pracy był konflikt z żoną dyrektora zakładu, a nie przyczyny ekonomiczne i likwidacja etatu, które nie były zapisane w regulaminie organizacyjnym po uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową przed dokonaniem

wypowiedzenia. Wnosząca kasację uważa, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni art. 10 ust. 1 wymienionej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., uznając, iż decydujący jest moment podejmowania przez kierownika zakładu decyzji o zwalnianiu

pracownika, co bezpodstawnie wyłącza stosowanie art. 1042 i art. 1043 KP w sytuacji

kiedy zmieniony zostaje regulamin pracy poprzedzający reorganizację pracy, w tym

likwidację etatów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty kasacji nie są trafne. Przede wszystkim nieuzasadniony jest zarzut, że

nie został w pełni zebrany materiał dowodowy w sprawie. Twierdzenie to jest gołosłowne i nie powiązane z podstawą kasacji wymienioną w art. 3931 pkt 2 KPC, skoro

skarżąca nie dopatruje się naruszenia przez Sąd drugiej instancji przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zarzucie kasacji nie

przytoczono żadnego konkretnego przepisu postępowania, któremu Sąd ten uchybił.

W związku z tym brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń poczynionych przez

Sąd pierwszej instancji i przyjętych przez Sąd drugiej instancji za podstawę

rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji przy rozpatrywaniu pozostałych zarzutów kasacji musi być przyjęty ten stan faktyczny, który został ustalony w zaskarżonym wyroku w sposób wolny od uchybień procesowych i prawidłowy na podstawie zebranego materiału dowodowego. Z ustaleń tych wynika, że przyczyną wypowiedzenia

umowy o pracę powódce Teresie K. była trudna sytuacja ekonomiczna i finansowa

pozwanego zakładu. W istocie spowodowała ona redukcję zatrudnienia i likwidację

etatu zajmowanego przez powódkę. Na gruncie tego stanu faktycznego Sądy obu

instancji zasadnie uznały, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę było zgodne z

art. 1 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). W ocenie

Sądu Najwyższego nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego

polegający - zdaniem skarżącej - na niezachowaniu procedury przewidzianej w art.

1042 i art. 1043 KP. Przepisy prawne nie uzależniają wypowiedzenia umowy o pracę

od uprzedniego dokonania zmian w regulaminie organizacyjnym zakładu pracy. Wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi na skutek zmniejszenia zatrudnienia z

przyczyn ekonomicznych nie musi być poprzedzone zmianami w regulaminie i schemacie organizacyjnym zakładu pracy, jak również w regulaminie pracy, o którym

mowa w art. 104-1043 KP. Okoliczność, kiedy wprowadzono w tych dokumentach

zakładowych zmiany w organizacji pracy, nie ma istotnego znaczenia dla oceny

przyczyny i zasadności wypowiedzenia umowy o pracę. Skarżąca mylnie utożsamia

w kasacji regulamin organizacyjny z regulaminem pracy. Zmiany w regulaminie organizacyjnym nie muszą być uzgadniane ze związkami zawodowymi. Zgodnie z art.

1042 § 1 KP tylko regulamin pracy ustalony przez pracodawcę podlega uzgodnieniu z

zakładową organizacją związkową. Słusznie Sąd Wojewódzki przyjął, że ocena celowości i zasadności zmian w organizacji działania zakładu pracy ze względu na

trudności ekonomiczne, połączone z likwidacją niektórych etatów pracowniczych i

koniecznością zmniejszenia zatrudnienia, należy do pracodawcy i nie podlega kontroli sądowej. Sądy obu instancji zasadnie stwierdziły, że pracodawca, wypowiadając

powódce umowę o pracę, naruszył przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, określające w art. 38 KP tryb konsultacji wypowiadania ze związkami zawodowymi. Jednakże ze względu na likwidację etatu powódki Sądy te uznały, że w okolicznościach

sprawy nie było możliwe uwzględnienie żądania powódki co do przywrócenia do

pracy. Kasacja nie zawiera zarzutu naruszenia art. 45 § 2 KP i brak jest podstaw, ze

względu na treść art. 39311 KPC, do kwestionowania tego rozstrzygnięcia, skoro

apelacja powódki, domagającej się przywrócenia do pracy, została oddalona.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego na zasadzie art. 393 12 KPC

orzekł jak w sentencji.