I PKN 363/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2001 r.

I PKN 363/00

Miesięczny termin określony w art. 52 § 2 KP) rozpoczyna bieg od momentu, w którym pracodawca dowiedział się o spowodowaniu niedoboru, jeżeli

uznał to za okoliczność uzasadniającą zwolnienie.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie: SN Jerzy Kwaśniewski,

SA Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2001 r. sprawy z powództwa Agnieszki K. i Katarzyny Z. przeciwko Andrzejowi K. o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie, na skutek kasacji pozwanego od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 10 lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację,

zasądził od strony pozwanej na rzecz powódek Agnieszki K. kwotę 1500 zł i

Katarzyny Z. kwotę 225 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódki Agnieszka K. i Katarzyna Z. domagały się przywrócenia do pracy w

Przedsiębiorstwie Produkcyjno-Usługowo-Handlowym „G.” - Andrzej K. w P., zasądzenia od pozwanego wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz kosztów

procesu. Wyrokiem z dnia 8 października 1999 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Łodzi

przywrócił powódki do pracy u pozwanego oraz zasądził na ich rzecz odpowiednio

kwoty 5 887,50 zł i 827,20 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez

pracy. Sąd ustalił, że powódki zajmowały u pozwanego stanowiska sprzedawczyń na

podstawie umów o pracę zawartych na czas nieokreślony. W prowadzonym przez

powódki sklepie powstał niedobór w wysokości 16 011,37 zł. O jego wyrównanie pozwany wzywał powódki w grudniu 1998 r., a następnie w styczniu i lutym 1999 r. Od

miesiąca września 1998 r. powódki przebywały na zwolnieniu lekarskim i w związku z

upływem w dniu 25 marca 1999 r. okresu pobierania zasiłku chorobowego wystąpiły

z propozycją rozwiązania z nimi umowy o pracę w trybie art. 53 KP. Pismem z dnia 1

kwietnia 1999 r. pozwany rozwiązał z powódkami umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 KP, wskazując jako przyczyny zwolnienia nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy w dniach 26-30 marca 1999 r., spowodowanie niedoboru, nieuprzejmość wobec klientów oraz „najście na sklep” 30 września 1998 r. Sąd

ustalił ponadto, że w dniach 26-30 marca 1999 r. powódki przebywały na zwolnieniach lekarskich, o czym pracodawca został powiadomiony 10 i 12 kwietnia; powódki

przesłały bowiem zwolnienia lekarskie do ZUS, Oddział w C. W dniu zwolnienia z

pracy powódka Agnieszka K. była w 7 tygodniu ciąży.

Zdaniem Sądu w stosunku do przyczyn zwolnienia w postaci spowodowania

niedoboru, nieuprzejmości wobec klientów oraz „najścia na sklep” pozwany przekroczył przewidziany art. 52 § 2 KP termin 1 miesiąca od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Ponieważ w okresie 26-30 marca 1999

r. powódki korzystały ze zwolnienia lekarskiego, nie można postawić im zarzutu nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, a co najwyżej zarzut niepoinformowania

pracodawcy o przyczynie nieobecności, nie stanowiące jednak w okolicznościach

sprawy ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd

ten podzielił ustalenia faktyczne i argumentację prawną Sądu Rejonowego. W

związku z podniesionym w apelacji zarzutem naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 8

KP przez „przywrócenie powódkom władztwa nad mieniem pozwanego przez przywrócenie do pracy - mimo toczącego się przeciwko nim postępowania karnego o

przywłaszczenie mienia ... na szkodę pozwanego” Sąd drugiej instancji stwierdził, że

postępowanie karne prowadzone przeciwko powódkom zostało umorzone ze

względu na niepopełnienie zarzucanego im czynu.

W kasacji pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1.

art. 52 § 1 KP przez przyjęcie, że niezawiadomienie przez powódki pozwanego jako

pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy nie jest ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych, 2. art. 52 § 2 KP przez przyjęcie, że bieg

terminu należy liczyć od dnia, w którym pozwany powziął wiadomość o niedoborze, a

nie od dnia, w którym mógł stwierdzić, czy niedobór jest zawiniony przez powódki, 3.

art. 8 KP przez przyjęcie, że przepis ten nie ma zastosowania do przywrócenia

powódek do pracy, 4. § 2 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Pracy z dnia 15 maja

1996 r. w sprawie usprawiedliwiania nieobecności w pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281)

przez przyjęcie, że szczególnymi okolicznościami usprawiedliwiającymi niezawiadomienie przez powódki pozwanego jako pracodawcy o przyczynie nieobecności w

pracy jest przesłanie zwolnień lekarskich do ZUS-u, 5. „istotne uchybienia procesowe

mające wpływ na wynik sprawy a zwłaszcza przepisów art. 228, 231 i 233 KPC przez

przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów” w związku z zaniedbaniem ustalenia szczególnych okoliczności nie zawiadomienia pozwanego jako pracodawcy o

przyczynie nieobecności w pracy.

Skarżący domagał się „uchylenia wyroków obu instancji i przekazanie Sądowi

Rejonowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i skutkiem tego nie mogła zostać

uwzględniona. Nie jest zasadny zawarty w kasacji zarzut naruszenia art. 52 § 2 KP.

Przepis ten ustanawia miesięczny termin do rozwiązania umowy z winy pracownika

od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okolicznościach uzasadniających

rozwiązanie. Pozwany przyjął jako jedną z podstaw do zwolnienia bez wypowiedzenia na mocy art. 52 KP spowodowanie niedoboru, w związku z czym, zgodnie z regułą z art. 52 § 2 termin miesięczny zaczął biec od momentu, kiedy pozwany dowiedział się o powstaniu niedoboru, który uznał za okoliczność uzasadniającą zwolnienie. Najpóźniej był to moment, kiedy pracodawca zaczął domagać się od powódek

wyrównania niedoboru w listopadzie 1998 r. Bieg terminu nie zależy od tego, czy

okoliczność powołana jako podstawa zwolnienia usprawiedliwiała zastosowanie tego

sposobu rozwiązania umowy o pracę.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 52 § 1 KP. W pismach zwalniających jako podstawa zwolnienia została między innymi wymieniona nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy w dniach 26-30 marca 1999 r. Sądy obu instancji ustaliły, że w wymienionym okresie obie powódki korzystały ze zwolnienia lekarskiego.

Należy w związku z tym przyjąć, że powołana w piśmie zwalniającym przyczyna w

rzeczywistości nie występowała i nie mogła stanowić podstawy rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia. Stwierdzona zaświadczeniem lekarskim niezdolność do

pracy jest bowiem okolicznością usprawiedliwiającą nieobecność pracownika w

pracy. Sąd Rejonowy dodatkowo rozważał, czy niepowiadomienie przez powódki

pracodawcy o niemożliwości stawienia się do pracy stanowiło ciężkie naruszenie

podstawowych obowiązków pracowniczych, uzasadniające rozwiązanie umów bez

wypowiedzenia. Sąd ten doszedł do przekonania, że w okolicznościach sprawy niepowiadomienie niezwłocznie pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy stanowiło naruszenie podstawowego obowiązku pracowniczego, jednak nie można mu

przypisać cechy ciężkiego naruszenia tego obowiązku. Stanowisko to podzielił Sąd

Okręgowy.

Badanie przez Sądy obu instancji naruszenia przez powódki obowiązku niezwłocznego powiadomienia pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy (§ 2 ust.

2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom

zwolnień od pracy, Dz.U. Nr 60, poz. 281) w istocie oznaczało badanie przyczyny nie

wymienionej w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wskazanie w pisemnym oświadczeniu pracodawcy przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy na podstawie art. 52 KP przesądza o tym, że spór przed

sądem pracy toczy się tylko w granicach zarzutu skonkretyzowanego w pisemnym

oświadczeniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1980 r., I PRN 86/80,

Służba Pracownicza 1981 nr 8, s. 12). Sąd nie może badać innych przyczyn, które

również mogłyby uzasadniać tryb przewidziany art. 52 KP, a pracodawca jest pozbawiony możliwości powoływania się w toku sporu na takie inne przyczyny. Z powyższych względów zarzut kasacji, iż Sąd Okręgowy nietrafnie przyjął, że niezawiadomienie pozwanego o przyczynie nieobecności w pracy nie stanowi ciężkiego naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego - jest bezzasadny. Z tych samych

względów bezzasadny jest zarzut kasacji naruszenia § 2 ust. 1-3 powołanego wyżej

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r.

Przepis art. 8 KP, którego naruszenie również zarzuca skarżący, dotyczy nadużycia prawa. Jego celem jest uniemożliwienie skorzystania z przysługującego

prawa wówczas, gdy prowadziłoby to do sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub ze społeczno-gospodarczym jego przeznaczeniem. Z uzasadnienia kasacji wynika, że zarzut naruszenia art. 8 KP dotyczy orzeczenia przez Sąd Rejonowy

i podtrzymania przez Sąd Okręgowy orzeczenia o przywróceniu do pracy zamiast

odszkodowania (art. 56 KP). Wybór roszczenia w związku z wadliwym rozwiązaniem

umowy o pracę bez wypowiedzenia przysługuje pracownikowi. Ingerencja sądu ma

charakter wyjątkowy i może wynikać z uwzględnienia korzystania z prawa w granicach wyznaczonych art. 8 KP. Okoliczności sprawy nie dostarczyły żadnych podstaw

do odmowy ochrony prawnej roszczenia o przywrócenie do pracy. Sąd Okręgowy

trafnie podkreślił, że postępowanie karne w sprawie niedoboru zostało umorzone ze

względu na niepopełnienie przez powódki zarzucanego im czynu zagarnięcia mienia.

W związku z zarzutami kasacji dotyczącymi naruszenia przepisów prawa procesowego, należy stwierdzić, że po pierwsze, Sąd Najwyższy orzeka w granicach

kasacji, które wyznaczone są przez wskazane w nich podstawy, sprowadzające się

do zarzutu naruszenia konkretnych przepisów prawa procesowego (art. 393 11 w

związku z art. 3931 KPC). Po drugie, Sąd Najwyższy nie jest obowiązany rozważać,

jakie przepisy miał na myśli skarżący formułując zarzut „uchybień procesowych ... a

zwłaszcza przepisów ...”, w związku z czym granice kasacji wyznacza powołanie się

na naruszenie przepisów art. art. 228, 231 i 233 KPC. Z uzasadnienia kasacji wynika,

że zarzuty procesowe, dotyczące wymienionych przepisów, odnoszą się wyłącznie

do okoliczności związanych z niepowiadomieniem pracodawcy o przyczynie nieobecności w pracy. Wykraczają one tym samym poza przedmiot sporu, który wyznaczają przyczyny wskazane w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o

pracę bez wypowiedzenia.

Skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji (art. 39312 KPC).