I PKN 316/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 15 października 1999 r.

I PKN 316/99

Wyjaśnienie okoliczności spornych jako przyczyna pominięcia dowodu

(art. 217 § 2 KPC) ma miejsce, gdy zostały one już udowodnione zgodnie z

twierdzeniem strony zgłaszającej wniosek. Zgłaszanie dowodów może być natomiast ocenione jako zmierzające do zwłoki, wówczas gdy teza dowodowa jest

nieistotna dla rozstrzygnięcia lub proponowany środek jest nieprzydatny do jej

udowodnienia.

Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Józef Iwulski, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 października 1999 r. sprawy z powództwa Julianny R.-H. przeciwko Przedsiębiorstwu Zaopatrzenia Farmaceutycznego „C.” w Ł. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 18 listopada

1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Łodzi wyrokiem z dnia 31 marca 1998 r. oddalił

powództwo Julianny R.-H. przeciwko Przedsiębiorstwu Zaopatrzenia Farmaceutycznego „C.” w Ł. o przywrócenie do pracy.

Sąd ten ustalił, że powódka była zatrudniona u strony pozwanej od 1 marca

1978 r. do 31 października 1997 r., ostatnio na stanowisku starszego specjalisty do

spraw zakupu w Dziale Handlowym. Dnia 11 września 1997 r. powódka otrzymała

oświadczenie strony pozwanej o rozwiązaniu umowy o pracę z powodu zmian organizacyjnych, zmniejszenia zatrudnienia, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem skróconym do jednego miesiąca. Postępowanie prowadzone przez Komisję Rozjemczą

na wniosek powódki nie doprowadziło do zawarcia ugody. W pozwanym Przedsię-

biorstwie powódka zajmowała się prowadzeniem wstępnych rozmów z przedstawicielami firm kosmetycznych i farmaceutycznych dotyczących leków, paraleków i kosmetyków, a także utrzymywaniem odpowiedniej ilości tych środków, wyszukiwaniem

nowości rynkowych, „składaniem analiz” kierownikowi i dyrektorowi. Pierwszego

września 1997 r. nowym dyrektorem pozwanego został Janusz O. Jeszcze przed

formalnym objęciem stanowiska poinformował, że zamierza zredukować zbędne

etaty w celu poprawy wydajności pracy. Zarówno z protokołów kontroli wewnętrznej,

jak i sporządzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli wynikały nieprawidłowości dotyczące zakupu i sprzedaży kosmetyków i parafarmaceutyków. Zarzuty dotyczyły

przede wszystkim dokonywania zakupu bez zbytu zapasów magazynowych lub w

sytuacji zupełnego braku popytu na dany towar, zakupów środków z krótkimi terminami ważności i bez rozeznania rynku. W związku z powyższym kierownik Działu

Handlowego złożyła wniosek o likwidację etatu starszego specjalisty w tym Dziale

zajmowanego przez powódkę. Sprzedaż parafarmaceutyków i kosmetyków stanowi

około 7% obrotów i nie przynosiła zysków. Postanowiono rozłożyć obowiązki dotyczące zakupu tych środków między pozostałych pracowników Działu. Powódce zaproponowano zajmowanie się sprzedażą leków, na co nie wyraziła zgody. Kierownicy

innych działów również złożyli wnioski o likwidację pojedynczych etatów. Przed

zwolnieniem powódki w Dziale Handlowym w sekcji zakupów pracowało 9 osób,

obecnie pracuje 8. Od czerwca do grudnia 1997 r. zwolniono 81 osób z czego 15 – z

przyczyn dotyczących zakładu pracy. Stan zatrudnienia zmniejszył się o 40 osób, w

Dziale Handlowym zatrudniono 5 osób a zwolniono 4. W Dziale Handlowym została

zatrudniona 7 sierpnia 1997 r. Aleksandra W. Umowa z nią zawarta została na czas

określony do 6 lutego 1998 r., przedłużona następnie do 6 maja 1998 r. Nie zajmuje

się ona parafarmaceutykami, kosmetykami ani homeopatią. W pozwanym Przedsiębiorstwie przeprowadzono też inne zmiany organizacyjne. W sprawie zwolnienia

powódki związki zawodowe odmówiły zajęcia stanowiska, ponieważ powódka nie

była ich członkiem.

Sąd Rejonowy oddalił wnioski o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków:

Marka H. na okoliczność, czy zakład pracy dokonał zmniejszenia zatrudnienia i, czy

istniały przyczyny ekonomiczne zwolnienia powódki, Pawła K. na okoliczność, czy na

dzień 31 sierpnia 1997 r. w pozwanym Przedsiębiorstwie istniała konieczność

zmniejszenia zatrudnienia, Waldemara T. na okoliczność, czy jako dyrektor pozwanego do marca 1997 r. widział konieczność zmniejszenia zatrudnienia oraz zwolnie-

nia z pracy powódki, P.K. i W.T. również na okoliczności stanu ekonomicznego pozwanego i przydatności stanowiska, na którym zatrudniona był powódka. Sąd uznał,

że zeznania byłych dyrektorów „nie są miarodajne w niniejszej sprawie”. Za nieistotne Sąd Pracy uznał to, czy widzieli potrzeby zmian ekonomicznych i likwidacji stanowiska powódki. Marek H. jest mężem powódki, a zatem osobą zainteresowaną wynikiem postępowania. Świadek Aleksandra W. osoba niezainteresowana tym wynikiem, przesłuchana na wniosek pełnomocnika powódki potwierdziła fakt likwidacji

etatu powódki. Sąd odmówił wiary zeznaniom powódki co do faktu, że nie proponowano jej zajęcia się sprzedażą leków zamiast kosmetyków, parafarmaceutyków i

środków homeopatycznych. Sąd Rejonowy przywrócił powódce termin do wniesienia

pozwu po niepomyślnym zakończeniu postępowania w Komisji Rozjemczej, mimo

braku jej wniosku, a z uwagi na błędne jej pouczenie. Sąd Pracy uznał wypowiedzenie za spełniające wymogi formalne i za uzasadnione. Nie potwierdziły się – jego

zdaniem – twierdzenia powódki o szykanowaniu przez nowego dyrektora.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 18 listopada 1998 r. oddalił apelację powódki od omówionego wyroku. Oddalenie wniosków dowodowych zostało – zdaniem Sądu drugiej instancji - przekonująco

uzasadnione przez Sąd Rejonowy „i nie pozostaje w sprzeczności z regulacją przepisu art. 217 § 2 KPC”.

Likwidacja dotychczasowych i tworzenie nowych stanowisk pracy są wyłączną

domeną kierownika zakładu pracy i jako takie nie podlegają kontroli sądu pracy w

aspekcie ekonomicznego lub innego ich uzasadnienia. Realizowanie funkcji kierowniczych jest korzystaniem z przysługującego prawa i w żaden sposób nie może być

oceniane jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego rola organu rozpoznającego odwołanie pracownika od wypowiedzenia

umowy przez pracodawcę ogranicza się jedynie do ustalenia, czy zmiany organizacyjne faktycznie zostały przeprowadzone oraz czy wypowiedzenie umowy o pracę

jest prawidłowe pod względem formalnoprawnym. Sąd Rejonowy w sposób szczegółowy wypowiedział się w tych kwestiach i uzasadnił przekonująco dlaczego wybór

powódki do zwolnienia w ramach zmian organizacyjnych jest usprawiedliwiony.

Powódka wniosła kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut naruszenia art. 8

KP przez jego niezastosowanie „w sytuacji, w której materiał dowodowy zebrany w

sprawie przemawia za uznaniem, że wypowiedzenie umowy o pracę z powódką dokonane przez Dyrektora pozwanego Przedsiębiorstwa z powodu rzekomej koniecz-

ności zmniejszenia zatrudnienia i zmian organizacyjnych w dniu 11 września 1997 r.,

tj. w 11 dniu od objęcia przez niego stanowiska, bez przeprowadzenia narady i skonsultowania swojej decyzji z Tymczasowym Kierownikiem Przedsiębiorstwa było

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nie powinno korzystać z

ochrony”, a także zarzut naruszenia art. 217 § 1 i 473 KPC poprzez uznanie za zasadne oddalenia przez Sąd pierwszej instancji wniosków dowodowych złożonych

przez stronę powodową. W uzasadnieniu kasacji wskazano też na naruszenie art.

217 § 2 KPC. Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi, ewentualnie

o przywrócenie powódki do pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów

postępowania.

Zarzut naruszenia art. 473 KPC nie został w kasacji uzasadniony. Przepis ten

stanowi, że w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron. Dowód z przesłuchania stron był przeprowadzony w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, a odmowa przeprowadzenia dowodu z zeznań niektórych

świadków nie była uzasadniona ograniczeniami w przeprowadzeniu tego dowodu.

Nie wiadomo zatem, w czym powódka upatruje naruszenia tego przepisu.

Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 217 § 1 i 2 KPC. Ten zarzut też nie

został bliżej uzasadniony. W art. 217 § 1 KPC uregulowany został termin do przedstawienia faktów i dowodów (aż do zamknięcia rozprawy). Uzasadnienie zarzutu nie

wiąże się z treścią tego przepisu. Natomiast zgodnie z art. 217 § 2 KPC sąd pomija

środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub

jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. Przepis ten należy tłumaczyć łącznie z art. 227 KPC, w myśl którego przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Wynika stąd, że nie wszystkie okoliczności

podnoszone przez strony powinny być przedmiotem postępowania dowodowego.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia mogą być dowodzone przy pomocy odpowiednich

środków (art. 236 KPC). Wyjaśnienie okoliczności spornych, jako przyczyna pominię-

cia dowodu z art. 217 § 2 KPC, ma miejsce wówczas, gdy teza dowodowa została

wykazana zgodnie z twierdzeniem strony zgłaszającej dowód. Zgłaszanie dowodów

może być natomiast oceniane jako zmierzające do zwłoki wówczas, gdy teza jest

nieistotna dla rozstrzygnięcia lub proponowany środek dowodowy nie jest przydatny

dla jej udowodnienia. Zeznania świadka Marka H., męża powódki zajmującego poprzednio kierownicze stanowisko, mogły być uznane za nieodpowiedni środek dowodowy dla wykazania braku zmniejszenia zatrudnienia, nieistnienia przyczyn ekonomicznych zwolnienia powódki i likwidacji „etatu” powódki. Nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy były też poglądy byłych dyrektorów na potrzebę zmniejszenia zatrudnienia i zwolnienia powódki, a także ich ocena stanu ekonomicznego pozwanego

Przedsiębiorstwa. Istotne dla rozstrzygnięcia było natomiast to, czy rzeczywiście

miały miejsce zmiany organizacyjne, czy nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia i prawidłowość wyboru powódki jako pracownika przewidzianego do zwolnienia. W tej

sytuacji prawidłowo Sąd drugiej instancji zaakceptował pominięcie przez Sąd Rejonowy dowodów z zeznań byłych dyrektorów na wskazane przez powódkę okoliczności.

Nie doszło też do naruszenia art. 8 KP. Podniesione w kasacji okoliczności nie

świadczą o sprzeczności wypowiedzenia z zasadami współżycia społecznego, ani ze

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Na sprzeczność tę nie wskazuje

dokonanie wypowiedzenia w jedenastym dniu urzędowania nowego dyrektora ani

brak narady i konsultacji z tymczasowym kierownikiem. Nie wskazano w kasacji okoliczności, które uzasadniałyby twierdzenie o szykanowaniu powódki lub o jakichkolwiek pozamerytorycznych względach mających spowodować jej zwolnienie.

Kasację należało zatem oddalić jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw

(art. 39312 KPC).