I PKN 301/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 1 października 1997 r.

I PKN 301/97

W razie wątpliwości, czy nastąpiło przejęcie części zakładu pracy w rozumieniu art. 231 KP, istotną okolicznością jest także to, że w wyniku dokonanych

zmian organizacyjnych nie ma zapotrzebowania na pracę danego pracownika w

jego dotychczasowym miejscu i rozmiarze.

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Walerian Sanetra (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 października 1997 r. sprawy z powództwa Marioli F. przeciwko Szkole Podstawowej Nr 3 w T. i Szkole Podstawowej

Nr 5 w T. o przywrócenie do pracy lub zapłatę, na skutek kasacji powódki od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 21

lutego 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Mariola F. wniosła kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 21 lutego 1997 r. [...], którym

Sąd ten oddalił jej apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Turku z dnia

6 grudnia 1996 r. [...]. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o uznanie za bezskuteczne dokonanego jej przez pozwaną Szkołę Podstawową Nr 3 w T. rozwiązania

umowy o pracę. Oddalone zostało także żądanie o nakazanie stronie pozwanej zatrudnienia jej na stanowisku nauczyciela nauczania początkowego do czasu uprawomocnienia się wyroku.

W kasacji podniesiony został zarzut naruszenia art. 231 KP. Kwestionuje się w

niej przyjęty w zaskarżonym wyroku sposób wykładni art. 231 § 1 KP, a tym samym

także jego zastosowanie. Podnosi się w niej ponadto, że uzasadnienie wyroku Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych jest tak lakoniczne, że praktycznie nie pozwala na

podjęcie rzeczowej polemiki. Wynika z niego, że powódka była zatrudniona w Szkole

Podstawowej Nr 3 w T. jako nauczycielka nauczania początkowego. Korzystała z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego, jak również przebywała na zwolnieniu lekarskim w okresie od 4 maja 1993 r. do 14 stycznia 1994 r. W czasie jej nieobecności

nastąpiła reorganizacja Szkoły Podstawowej Nr 3 przez redukcję oddziałów z sześćdziesięciu do trzydziestu czterech, co związane było ze zmniejszeniem ilości uczniów

z 1938 do 920. Zmiany te były wynikiem uruchomienia z dniem 1 września 1993 r.

nowej Szkoły Podstawowej (Nr 5) w T., do której przeszła część uczniów oraz niektórzy nauczyciele ze Szkoły Podstawowej Nr 3. Decyzje o przejściu do nowej szkoły

podejmowali sami nauczyciele oraz rodzice uczniów. Sąd drugiej instancji uznał, że

Sąd Pracy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny sprawy. Uznał także, że nie

nasuwa zastrzeżeń zakwalifikowanie ustalonego stanu faktycznego jako nie mieszczącego się w dyspozycjach art. 231 KP, a więc że w związku ze zmniejszeniem

liczby uczniów w Szkole Podstawowej Nr 3 i powstaniem w tej samej miejscowości

(w T.) nowej szkoły (Nr 5) nie doszło do przejęcia części zakładu pracy w rozumieniu

art. 231 KP. Sąd Pracy rozstrzygnięcie swoje - w ocenie Sądu drugiej instancji - oparł

na szczegółowej analizie reorganizacji Szkoły Podstawowej Nr 3, a w szczególności

zmniejszenia liczby uczniów - oddziałów, a także nauczycieli, z którymi zawierano w

nowej szkole nr 5 nowe umowy o pracę (a więc rozwiązano poprzednie). Opisana

sytuacja skutkuje w pełni nawiązanie zupełnie nowego stosunku pracy z nowym pracodawcą, a tym samym przesądza o wyłączeniu stosowania art. 231 KP i wynikających z niego skutków prawnych. Okoliczność, że nie nastąpił podział majątku reorganizowanej szkoły, dodatkowo powyższe rozumowanie uzasadnia".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. Rozstrzygając sprawę Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych nie wziął bowiem pod uwagę, że skutek przewidziany w art. 23 1 KP, tj.

wejście w prawa i obowiązki objęte łączącym strony stosunkiem pracy przez nowy

podmiot, który przejmuje w całości lub w części zakład pracy, następuje w sposób

automatyczny (z mocy samego prawa) i niezależnie od tego, czy i jakie czynności

prawne dotyczące stosunku pracy są dokonywane przez strony. Strony, tj. w tym wypadku poprzedni pracodawca, nowy pracodawca i pracownik, nie mogą wyłączyć

skutku wynikającego z art. 231 KP; mogą jedynie rozwiązać poprzedni stosunek pracy (z poprzednim pracodawcą), bądź też rozwiązać go z nowym pracodawcą (oczywiście przy spełnieniu wymagań przewidzianych przez prawo). Dla oceny tego, czy

skutek taki następuje, bez znaczenia jest to, czy i jakie umowy o pracę są nawiązywane w nowym miejscu pracy (u pracodawcy, który przejął w części lub w całości

zakład pracy), wejście w prawa strony przez nowego pracodawcę odbywa się bowiem w sposób automatyczny (z mocy samego prawa). Zawierane z nim umowy mogą mieć jedynie takie znaczenie, że kształtują one w nowy sposób (doprecyzowują

warunki) istniejące już stosunki pracy. To, że takie umowy były zawierane z częścią

nauczycieli, którzy przeszli ze Szkoły Podstawowej Nr 3 do Szkoły Podstawowej Nr 5

nie ma więc żadnego znaczenia dla oceny, czy miało w istocie miejsce przejęcie

części zakładu pracy (Szkoły Podstawowej Nr 3) przez nowego pracodawcę (Szkołę

Podstawową Nr 5). Za istotne, z uwagi na charakter zakładu pracy - jakim jest szkoła

podstawowa - w którym dominują zadania pozaprodukcyjne i pozamajątkowe, gdyż

jego celem jest wychowywanie i kształcenie dzieci i młodzieży, nie może być uznane

to, że nowa szkoła nie była tworzona z wykorzystaniem majątku Szkoły Podstawowej

Nr 3. Rozstrzygające jest natomiast to, czy i w jakim zakresie zadania realizowane

przez jedną szkołę zostały przejęte przez drugą. Zadania te związane są zaś z

kształceniem dzieci i młodzieży, a to oznacza, że z przejęciem zakładu pracy lub jego

części, w przypadku takiego zakładu pracy jak szkoła, mamy do czynienia wtedy, gdy

zadania dydaktyczno-wychowawcze, wykonywane przez jedną szkołę stają się (są

realizowane) w części lub w całości zadaniami nowej (innej) szkoły. Jeżeli w części

są one przejmowane przez inną szkołę, to w rachubę wchodzi przejęcie części zakładu pracy w rozumieniu art. 231 KP. Ustalenie w takim wypadku, czy stosunek pracy

danego pracownika był związany z tą częścią zakładu pracy, która została przejęta

przez nowego pracodawcę, może napotykać na spore trudności, już chociażby z tego

powodu, iż stroną stosunku jest zakład pracy (pracodawca), a nie jego część. Z woli

ustawodawcy - która jest tu rozstrzygająca - "przejęcie" w rozumieniu art. 231 KP

następuje także wtedy, gdy dotyczy ono także części zakładu pracy. W przypadku

powódki istotną z tego punktu widzenia okolicznością jest to, że w szkole, w której

była zatrudniona, w następstwie zmniejszenia się liczby dzieci, które do niej uczęszczały, co spowodowane zostało utworzeniem w tym samym mieście nowej szkoły,

brak jest dla niej zatrudnienia. Oznacza to tym samym, że ta część zakładu pracy,

rozumianego jako zadanie, z którym powiązana jest określona grupa dzieci podlega-

jących nauczaniu, została przejęta przez inny zakład pracy (Szkołę Podstawową Nr 5

w T.). Skoro bowiem w dotychczasowym miejscu pracy powódki (Szkoła Podstawowa Nr 3) nie ma dla niej pracy, przy czym spowodowane to zostało zmniejszeniem

się liczby nauczanych w niej dzieci, co z kolei pozostaje w bezpośrednim związku z

utworzeniem nowej szkoły, to na zasadzie domniemania faktycznego należy przyjąć,

iż część Szkoły Podstawowej Nr 3, w której (w sensie faktycznym) była zatrudniona

powódka, przejęta została przez Szkołę Podstawową Nr 5. Przy stosowaniu art. 231

KP w razie wątpliwości, czy doszło do przejęcia części zakładu pracy - zwłaszcza

gdy jest to zakład realizujący cele i zadania publiczne - przez inny zakład pracy oraz

czy zatrudnienie pracownika łączy się z tą częścią zakładu, która została przejęta,

ważną wskazówką przemawiającą na rzecz twierdzenia, iż przejęta została ta część

zakładu pracy, w której był on zatrudniony, jest to, czy po dokonanych zmianach w

dalszym ciągu istnieje rzeczywiste zapotrzebowanie na jego dotychczasową pracę w

tym samym miejscu i rozmiarze.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 KPC oraz

art. 108 § 2 KPC w związku z art. 39319 KPC orzekł jak w sentencji.