I PKN 30/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 września 2000 r.

I PKN 30/00

1. Nie może być uwzględniona kasacja nie kwestionująca zastosowania

przez sąd drugiej instancji wszystkich przepisów, które według jego ustaleń

zostały naruszone przy wypowiedzeniu umowy o pracę.

2. Motywy zastrzeżeń zgłoszonych przez zakładową organizację związkową (art. 38 § 2 KP) nie muszą odnosić się do podanej przez pracodawcę

przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę (art. 38 § 1 KP).

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Walerian

Sanetra (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2000 r. sprawy z powództwa Elżbiety S. przeciwko Specjalnemu Ośrodkowi Szkolno-Wychowawczemu

w N. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę, na skutek kasacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 października 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę

200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W imieniu pozwanego Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w N.

wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 października 1999 r. [...], którym

zmieniono wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Choszcznie z dnia 7 lipca 1999 r.

[...] i przywrócono powódkę Elżbietę S. do pracy u strony pozwanej na dotychczasowych warunkach.

Sąd Pracy oddalając powództwo Elżbiety S. oparł się na ustaleniu, iż powódka

pracowała w pozwanym Ośrodku od 15 lat jako wychowawca internatu mając ukończone studium pedagogiczne. Studia uniwersyteckie ukończyła w 1999 r. uzyskując

tytuł magistra pedagogiki specjalnej. Sąd ten relacjonując zeznania przesłuchanych

w sprawie świadków B., M., B. i dyrektora pozwanego Ośrodka ustalił, że powódka

nie współpracowała z drugą wychowawczynią opiekującą się grupą dziewcząt, innej

wychowawczyni nie udzieliła pomocy we wprowadzeniu w sprawy grupy, stosowała

reżym i miała nadmierne wymagania wobec wychowanków, co wywoływało u nich

strach, a jednocześnie wysługiwała się starszymi wychowankami w opiece nad młodszymi. Nagłośniła niesprawdzoną relację wychowanki o jej rzekomych kontaktach

seksualnych z innym wychowankiem, „co odbiło się na chłopcu”. Mimo zwolnienia

lekarskiego (od 1 września 1998 r. do 1 kwietnia 1999 r.) powódka brała udział w radzie pedagogicznej, pozostając w opozycji do innych nauczycieli, a w szczególności

wobec dyrektora, nie potrafiła współpracować z gronem pedagogicznym i rodzicami

wychowanków. Streszczając zeznania świadków K. i Ko. oraz samej powódki Sąd

Pracy ustalił, że współpraca z powódką układała się wzorowo, że była ona pracownikiem chwalonym, stawianym za wzór, sumiennym, wrażliwym i oddanym dzieciom,

które wdrażała do obowiązków związanych z higieną, wykorzystując spontaniczną

chęć starszych dzieci do pomocy młodszym wychowankom. To ona ujawniła fakty

bicia dzieci przez nauczycieli zaprzyjaźnionych z dyrektorem. Na radach pedagogicznych podnosiła problemy niewygodne dla dyrektora, co doprowadziło do wypowiedzenia . Szykanowanie powódki wiąże się też z faktem działalności męża powódki w Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz z pismami kierowanymi przez nią i jej

męża do różnych instytucji w sprawie bicia dzieci. Oceniając wiarygodność dowodów

Sąd Pracy przymiotem tym obdarzył zeznania świadków zawnioskowanych przez

stronę pozwaną, stwierdzając, iż świadek Ko. nie jest wiarygodna bowiem także

otrzymała wypowiedzenie, zaś świadek K. faktycznie z powódką nie pracował. Sąd

Pracy stwierdził, że powódka nie uzyskała mianowania z mocy prawa bowiem posiadała kwalifikacje uprawniające ją do nauczania w szkole podstawowej, a nie w takiej

placówce jaką jest pozwany Ośrodek. Właściwe kwalifikacje uzyskała dopiero z momentem ukończenia studiów. Oznacza to, iż jej stosunek pracy nie jest stosunkiem z

mianowania, a jego źródłem jest umowa o pracę. Bezpodstawny okazał się przy tym

zarzut naruszenia zasad konsultacji zamiaru wypowiedzenia ze związkami zawodowymi. Skoro w pozwanym Ośrodku działa jedynie ognisko ZNP, które zgodnie ze

statutem tego związku nie jest zakładową organizacją związkową, strona pozwaną

nie miała obowiązku konsultacji zamiaru wypowiedzenia z organizacją związkową

(art. 28 ust. 1 pkt 2 statutu ZNP, art. 232 KP). Oceniając wypowiedzenie jako meryto-

rycznie uzasadnione Sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona pozwana prawidłowo oceniła pracę powódki, uznając ją za osobę konfliktową, nie umiejącą współpracować z innymi wychowawcami, mającą złe podejście do wychowanków narażające

ich na stresy wskutek nadmiernych wymagań i pedanterii.

Rozpoznając apelację powódki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił,

że zakładową (międzyzakładową) organizacją związkową w rozumieniu przepisów

prawa pracy i ustawy o związkach zawodowych jest oddział ZNP, którego władzą

wykonawczą jest zarząd. Jego zdaniem, Sąd Pracy zasadnie przyjął, iż powódka nie

jest nauczycielem mianowanym, gdyż nie można uznać, by mianowanie uzyskała z

mocy prawa. Wobec tego, że Karta Nauczyciela nie precyzuje wymogów formalnych

wypowiedzenia umowy o pracę nauczycielowi, a także trybu konsultacji związkowej,

mają w tym zakresie zastosowania przepisy Kodeksu pracy, między innymi art. 30 §

3 i 4 KP oraz art. 38 KP. Przewidziany w art. 30 § 4 KP obowiązek wskazania przyczyny wypowiedzenia oznacza konieczność wskazania rzeczywistej i skonkretyzowanej przyczyny rozwiązania umowy za wypowiedzeniem. Sąd Pracy całkowicie pominął w swym rozstrzygnięciu okoliczność, iż podana w piśmie z dnia 8 kwietnia

przyczyna: "fakty naruszania przez pracownika obowiązków pracowniczych”, nie

spełnia wymogów art. 30 § 4 KP. W tym zakresie Sąd drugiej instancji wskazał, że w

wyroku z dnia 1 października 1997 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż podanie w

piśmie wypowiadającym umowę o pracę zarzutu niewywiązywania się z obowiązków

nie jest wystarczającym wskazaniem przyczyny wypowiedzenia umowy (I PKN

315/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 427). Również w wyroku z dnia 7 kwietnia 1999

r., I PKN 645/98 (OSNAPiUS nr 21/99 – wkładka) Sąd Najwyższy stwierdził, iż naruszeniem art. 30 § 4 KP jest zarówno niewskazanie przyczyny wypowiedzenia

umowy, jak i ujęcie jej w sposób zbyt ogólnikowy. Wymóg skonkretyzowania przyczyny wypowiedzenia w rozpoznawanej sprawie nie został więc dochowany, co jest

równoznaczne ze stwierdzeniem naruszenia wymaganego trybu postępowania, tj.

art. 30 § 4 KP, prowadzącym do zastosowania art. 45 § 1 KP.

W zakresie zarzutu związanego z naruszeniem trybu konsultacji Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że pozbawiony podstaw prawnych jest pogląd,

iż skoro art. 232 KP nakłada na pracodawcę obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia tylko z zakładową organizacją związkową (a za taką w świetle statutu nie

można uznać działającego w pozwanym Ośrodku ogniska ZNP), to dyrektor pozwanego Ośrodka nie miał obowiązku konsultacji z oddziałem ZNP, czyli ze strukturą

międzyzakładową. Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U.

Nr 55, poz. 234 ze zm.) w art. 34 uregulowała kompetencje międzyzakładowej organizacji związkowej w sprawach pracowniczych, zrównując ją z zakładową organizacją związkową. Analiza statutu ZNP wskazuje, że struktura tego związku jako najniższe ogniwo wymienia ognisko, zaś przymiotem zakładowej (międzyzakładowej) organizacji związkowej w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy i ustawy o związkach

zawodowych obdarzony został oddział, którego organem wykonawczym jest zarząd

(art. 16 ust.1 i 2 oraz art. 23 ust. 1 statutu). Najwyższym organem wykonawczym

ZNP jest Zarząd Główny posiadający uprawnienia ogólnokrajowej organizacji związkowej w rozumieniu przepisów prawa pracy (art. 23 ust. 1 i art. 40 ust. 1 i 2 statutu).

Gdy w zakładzie pracy działa jedynie najniższa struktura ZNP, tj. ognisko, kierownika

zakładu pracy obciąża obowiązek „konsultacji” (art. 38 KP) ze strukturą związkową

usytuowaną poza zakładem pracy, tj. zarządem oddziału (jako swoistego rodzaju

organizacją międzyzakładową), a w razie jego umotywowanych zastrzeżeń zgłoszonych w wymaganym terminie, obowiązek zwrócenia się do Zarządu Głównego ZNP

jako ogólnokrajowej organizacji związkowej w rozumieniu art. 38 § 3 i 4 KP. Zdaniem

Sądu drugiej instancji, pogląd Sądu Pracy, że w sytuacji działania u strony pozwanej

jedynie ogniska brak było obowiązku konsultacji, jest nieuprawniony. Godziłby on w

obowiązujące przepisy, a w praktyce prowadziłoby do pozbawienia ochrony związkowej członków ZNP zatrudnionych w małych placówkach oświatowych i naruszał

zasadę powszechności konsultacji w stosunku do pracowników zrzeszonych w

związku zawodowym (art. 7 ust. 2 i art. 30 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych).

W rozpoznawanej sprawie bezsporne było, iż powódka jest członkiem ZNP. Dyrektor

strony pozwanej na rozprawie apelacyjnej stwierdził, że zamiar wypowiedzenia jej

umowy o pracę konsultował z ogniskiem i była to jedyna konsultacja jakiej dokonał.

Stoi to w sprzeczności z pismem Zarządu Oddziału z dnia 26 marca 1999 r., który w

odpowiedzi na pismo dyrektora z dnia 24 marca 1999 r. sprzeciwia się zamiarowi

wypowiedzenia powódce umowy o pracę. Treść tego pisma wskazuje, że konsultacja

była prowadzona nie z ogniskiem, ale z oddziałem. Dyrektor pozwanego Ośrodka

zwracając się do Zarządu Oddziału wyczerpał tryb konsultacji pierwszego stopnia.

Nie został natomiast „wdrożony” tryb przewidziany w art. 38 § 3 KP. Odpowiedź Zarządu Oddziału wyrażała bowiem zarówno sprzeciw wobec planowanej decyzji jak i

zawierała uzasadnienie spełniające wymóg „umotywowanych zastrzeżeń”. Dyrektor

zobowiązany był więc do wystąpienia o zajęcie stanowiska przez Zarząd Główny

ZNP. Uchybienie w zakresie konsultacji zamiaru wypowiedzenia, podobnie jak i

uchybienie w zakresie niesprecyzowania jego przyczyny, stanowi podstawę do orzeczenia o przywróceniu powódki do pracy.

W skardze kasacyjnej zaskarżonemu nią wyrokowi postawiono zarzut błędnej

wykładni art. 38 § 2 i 3 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została uwzględniona gdyż nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd drugiej instancji orzeczenie swoje oparł na stwierdzeniu, że dokonane powódce wypowiedzenie umowy o prace dotknięte było dwoma wadami, a

mianowicie brak było w oświadczeniu woli strony pozwanej należytego sprecyzowania przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, przez co naruszało ono art. 30 § 4 KP,

a ponadto strona pozwana nie przeprowadziła tzw. konsultacji z właściwymi organami związków zawodowych zgodnie z wymaganiami wynikającymi z art. 38 § 2 i 3 KP.

Każde z tych uchybień samo w sobie uzasadnia uwzględnienie roszczeń przewidzianych w art. 45 KP, gdyż stanowią one każde z osobna naruszenie przepisów o wypowiadaniu umów o pracę. Skarga kasacyjna ogranicza się do zakwestionowania

wyroku Sądu drugiej instancji tylko z tego powodu, iż Sąd ten niewłaściwie zinterpretował art. 38 § 2 i 3 KP i w następstwie tego – choć tego w kasacji wyraźnie się

nie stwierdza – przepisy te wadliwie zastosował. Oznacza to zaś, że skarga ta już

tylko z tego powodu nie mogła zostać uwzględniona. Jeżeli według ustaleń zawartych w zaskarżonym kasacją wyroku wypowiedzenie dotknięte jest kilkoma wadami,

stanowiącymi naruszenie kilku przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, a kasacja

ogranicza się do zakwestionowania zastosowania przez sąd drugiej instancji tylko

niektórych z nich (nie kwestionuje zastosowania ich wszystkich), to nie może zostać

ona uwzględniona. W kasacji nie zakwestionowano ustalenia Sądu drugiej instancji,

że przyczyna wypowiedzenia podana w oświadczeniu woli strony pozwanej była zbyt

ogólnikowa i tym samym złożone powódce wypowiedzenie umowy o pracę naruszało

art. 30 § 4 KP. To zaś oznacza, że wyrok Sądu drugiej instancji już tylko z tego powodu musi być uznany za odpowiadający prawu. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem

sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), które wyznaczone są głównie przez

sposób ujęcia w niej podstaw kasacyjnych (przez które pojmuje się konkretne przepisy prawa, zastosowanie których jest podważane w kasacji) oraz ich uzasadnienie

(art. 3933 KPC). Niezależnie od tego należy stwierdzić, że kasacyjny zarzut naruszenia art. 38 § 2 i 3 KP, sprowadzający się do tego – co wynika z uzasadnienia kasacji

– że Sąd drugiej instancji zbyt rozciągliwie pojmuje występujący w art. 38 § 2 KP

zwrot „umotywowane zastrzeżenia”, w ocenie Sądu Najwyższego nie jest uprawniony. W myśl tego przepisu zastrzeżenia organu związkowego mają być umotywowane, co należy rozumieć w ten sposób, iż organ ten powinien wyjaśnić, dlaczego zgłasza zastrzeżenia wobec zamierzonego przez pracodawcę wypowiedzenia umowy o

pracę. Ustawa nie określa bliżej, co należy pojmować przez „umotywowanie”, a to

oznacza, iż pozostawia w tym zakresie margines swobody organowi związkowemu,

co do wagi, słuszności, prawdziwości, ogólności, logiczności, zakresu i sposobu

przedstawienia motywów zgłoszonych zastrzeżeń. Stąd też Sąd Najwyższy nie podziela oceny wnoszącego kasację, że wypowiedź Zarządu Oddziału: „zdaniem Zarządu Oddziału ZNP podjęte przez Pana Dyrektora działania są kolejnym przejawem

dyskryminowania i zastraszania pracownika ZNP”, nie spełnia ustawowego wymagania „umotywowanych zastrzeżeń”. Motyw zgłoszonego zastrzeżenia wobec zamierzonego wypowiedzenia umowy o pracę powódce jest bowiem w stanowisku Zarządu

Oddziału wyraźnie sformułowany. Z art. 38 § 2 KP nie wynika zaś, by motywy zgłoszonych zastrzeżeń musiały korespondować z przyczyną podaną przez pracodawcę,

jako uzasadniającą zamierzone przez niego wypowiedzenie umowy o pracę. Motywy

zastrzeżeń wobec wypowiedzenia mogą bowiem dotyczyć różnych okoliczności

związanych z wypowiedzeniem umowy o pracę, w tym także takich, jak sprzeczność

– w ocenie organu związkowego – zamierzonego wypowiedzenia z przepisami o wypowiadaniu umów o pracę (np. z przepisem przewidującym w danym przypadku

szczególną ochronę przed wypowiedzeniem).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł

jak w sentencji wyroku.