I PKN 297/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 marca 2001 r.

I PKN 297/00

Pracownik odwołany ze stanowiska do czasu rozwiązania stosunku

pracy ma prawo do wynagrodzenia przysługującego mu przed odwołaniem (art.

70 § 2 KP). Wynagrodzenie to obejmuje również premię, gdyż w tym przypadku

art. 81 § 1 KP nie ma zastosowania.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2001 r. sprawy z powództwa

Andrzeja J. przeciwko Państwowemu Teatrowi Dramatycznemu [...] w B. i P. Urzędowi Wojewódzkiemu w B. o zapłatę , na skutek kasacji Państwowego Teatru Dramatycznego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 grudnia 1999 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Andrzej J., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa, wniósł o zasądzenie

kwoty 10.336 zł z odsetkami tytułem ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz kwoty 10.030 zł tytułem premii za okres od lipca do grudnia 1998 r.

Pozwany Wojewoda P. wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut

braku legitymacji biernej.

Pozwany Państwowy Teatr Dramatyczny [...] w B. ustosunkował się tylko do

części żądania, twierdząc, że powodowi nie przysługuje premia, bowiem od 17

czerwca 1998 r. został zwolniony z obowiązku wykonywania pracy przez Wojewodę

B. Sąd Okręgowy w Białymstoku-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 23 września 1999 r. zasądził na rzecz Andrzeja J. od Państwowego Tea-

tru Dramatycznego [...] w B. kwotę 10.336 zł, a w pozostałej części oddalił powództwo.

Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny. Andrzej J. został przez Wojewodę

B. powołany z dniem 1 września 1997 r. na stanowisko dyrektora naczelnego i artystycznego Teatru Dramatycznego [...] w B. Pismem z 17 czerwca 1999 r. Wojewoda

zwolnił powoda z obowiązku świadczenia pracy jako dyrektora, podkreślając, że nie

jest on obowiązany przychodzić do pracy. Następnie, po uzyskaniu opinii Zarządu

Głównego ZASP oraz zgody Ministra Kultury i Sztuki Wojewoda B., pismem z 30

lipca 1998 r. odwołał Andrzeja J. ze stanowiska z dniem 31 grudnia 1998 r. Pismo to

wraz z dołączoną do niego kartą urlopową wskazującą na korzystanie z urlopu wypoczynkowego od 3 sierpnia 1998 r. do 26 listopada 1998 r. doręczono powodowi 4

sierpnia 1998 r. W odpowiedzi na to, powód poinformował Wojewodę, że nie wyrażał

ani woli, ani zgody na wykorzystywanie urlopu, który nie był też objęty planem

urlopów na 1998 rok. Powód podkreślił, że w dalszym ciągu pozostaje w gotowości

do pracy. Stosunek pracy powoda ustał 31 grudnia 1998 r. Do czasu rozwiązania

stosunku pracy otrzymywał on wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatek funkcyjny i

stażowy. W okresie od sierpnia do grudnia 1998 r. nie otrzymywał natomiast miesięcznej premii regulaminowej przewidzianej w zakładowym regulaminie premiowania i nagradzania. Roszczenie o zapłatę premii Sąd pierwszej instancji uznał za niezasadne, gdyż w okresie nieświadczenia pracy powód zachował prawo tylko do wynagrodzenia wynikającego z jego osobistego zaszeregowania, bez dodatków i premii

(art. 81 § 1 KP). Za uzasadnione uznane zostało roszczenie o ekwiwalent za urlop

wypoczynkowy. Sąd Okręgowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5

lutego 1991 r. (I PR 407/90, OSNCP z 1993 r., z. 1-2, poz. 22 ), w którym

stwierdzono, że prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy powstaje, gdy pomimo nieświadczenia pracy i pobierania wynagrodzenia w okresie

wypowiedzenia, traktowanego przez pracodawcę jako faza równoczesnego korzystania z urlopu wypoczynkowego, pracownik pozostawał w gotowości do wykonywania pracy, a pracodawca go do niej nie dopuszczał. Wysokość ekwiwalentu Sąd

ustalił na podstawie opinii biegłego sądowego z zakresu księgowości.

Wyrok ten zaskarżył tylko powód, a Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z

dnia 29 grudnia 1999 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego (w punkcie II, oddalającym

powództwo) i zasądził od pozwanego Państwowego Teatru Dramatycznego [...] w B.

na rzecz powoda kwoty 1.850,80 zł, dwa razy po 2.160 zł, 1.728 zł i 2.131,20 zł z

odsetkami oraz oddalił powództwo w stosunku do P. Urzędu Wojewódzkiego w B.

Zasądzone kwoty stanowią premię za okres od sierpnia do grudnia 1998 r. W ocenie

Sądu Apelacyjnego rozstrzygnięcie w zakresie żądania zasądzenia premii nie powinno nastąpić na podstawie art. 81 § 1 KP, do którego odwołał się Sąd pierwszej instancji, lecz na podstawie regulaminu premiowania. Pozwany pozbawiając powoda

premii wskazał na § 5 regulaminu, zgodnie z którym „ premia indywidualna może

ulec zmniejszeniu, a nawet pracownik może być pozbawiony jej całkowicie, jeżeli

zachodzą przesłanki określone w § 6, 7, 8 oraz jeżeli pracownik niesumiennie i nierzetelnie wykonuje swoje obowiązki”. Pozwany wskazując ogólnie na § 5 regulaminu

nie sprecyzował, czy pozbawił powoda premii z uwagi na zaistnienie przesłanek z §

6, 7 i 8, czy z powodu niesumiennego i nienależytego wykonywania obowiązków.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, z akt sprawy zdaje się wynikać, że to nie przesłanki z

§ 6, 7 i 8 stanowiły podstawę pozbawienia powoda premii. Podstawą nie mogło być

też niesumienne i nierzetelne wykonywanie obowiązków, skoro powód w spornym

okresie nie pracował, a za cały okres wcześniejszy otrzymał premię. Premia była wypłacana co miesiąc razem z wynagrodzeniem, a zatem o jej przyznaniu decydowała

ocena pracownika za dany miesiąc. Sąd pierwszej instancji uznał, że nieświadczenie

pracy było przyczyną niewypłacenia premii. Sąd Apelacyjny natomiast doszedł do

przekonania, że regulamin nie stwarza takiej możliwości. Z przepisów regulaminu nie

można wyprowadzić wniosku, że nieodłącznym warunkiem wypłaty premii jest świadczenie pracy, gdyż tylko wówczas można ocenić, czy pracownik świadczy pracę sumiennie i rzetelnie. W § 6 przewidziano wypłatę premii w wielu przypadkach usprawiedliwionej nieobecności pracownika, przy czym z ust. 1 i 2 tego przepisu należy

wnosić, że mogą to być także nieobecności długotrwałe. Powód nie świadczył pracy

bez swojej winy, z przyczyn od niego niezależnych, z powodu przedwczesnej decyzji

Wojewody. „Dlatego w okresie nieświadczenia pracy powinien być traktowany w zakresie wszystkich uprawnień, w tym również prawa do premii wypłacanej co miesiąc,

będącej niemal składnikiem wynagrodzenia, tak jakby pracował.” Nie zaistniała sytuacja określona regulaminem, uzasadniająca pozbawienie powoda premii.

Pozwany Teatr wniósł kasację od tego wyroku w części zasądzającej od niego

kwotę 10.030 zł, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie przepisu art. 81 § 1 Kodeksu pracy statuującego zakres uprawnień pracownika do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej świadczenia, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, a także przez

błędną wykładnię przepisów § 3 i § 6 zakładowego regulaminu premiowania przez

przyjęcie, że nie jest nieodłącznym warunkiem uruchomienia premii fakt wykonywania (świadczenia) pracy. Zdaniem strony pozwanej, zakres uprawnień płacowych

pracownika, który nie świadczy pracy na skutek przeszkód doznanych ze strony pracodawcy, wyznaczony jest w przepisie art. 81 § 1 KP. Wynagrodzenie za ten okres

nie obejmuje dodatków do płacy zasadniczej, poza dodatkiem funkcyjnym. Treść § 3

w związku z § 5 i § 6 regulaminu w ocenie pozwanego przesądza o tym, że co do

zasady premię wypłaca się pracownikom wykonującym swoje obowiązki, co więcej,

wykonującym je sumiennie i rzetelnie. Nie może sumiennie i rzetelnie wykonywać

obowiązków pracownik, który nie świadczy pracy. Sytuacje, w których pracownik zachowuje prawo do premii mimo nieświadczenia pracy, określone zostały w § 6 ust. 2

jako wyjątek. Wyjątek ten nie może być traktowany jako reguła, tak jak to przyjął Sąd

Apelacyjny.

Kasacja zawiera wniosek o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie

apelacji powoda w stosunku do pozwanego Teatru, ewentualnie o uchylenie wyroku

w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. Sąd Apelacyjny nie dopuścił się obrazy przepisów

prawa materialnego stanowiących podstawy kasacji. Pominiętą przez stronę pozwaną zasadą jest prawo pracownika odwołanego ze stanowiska do wynagrodzenia w

wysokości takiej, jak przed odwołaniem, do czasu rozwiązania stosunku pracy (art.

70 § 2 KP). Wynagrodzenie w rozumieniu tego przepisu obejmuje również tak zwaną

premię regulaminową. O tym, czy premia stanowiła składnik wynagrodzenia decyduje jej charakter i rodzaj, a to wynika z postanowień regulaminu wynagradzania

(premiowania) dotyczących przesłanek nabycia do niej prawa.

Prawidłowo zatem postąpił Sąd Apelacyjny poszukując w regulaminie premiowania odpowiedzi na pytanie, czy powodowi przysługiwała premia miesięczna w

okresie wypowiedzenia (w rozumieniu art. 70 § 2 KP). Analiza przepisów regulaminu

dokonana przez ten Sąd nie budzi zastrzeżeń. Świadczenie nazywane premią miewa

różnorodny charakter. Samo nazwanie świadczenia premią o charakterze „zadaniowo - uznaniowym” (§ 3 ust. 2 regulaminu) nie przesądza o jego charakterze. Premia,

do której pracownik nabywa prawo, jeżeli nie zajdą wyjątkowe, określone w regula-

minie okoliczności, jest w istocie rzeczy składnikiem wynagrodzenia. Z porównania §

3 z § 6 regulaminu wynika wniosek taki, jaki przedstawił Sąd Apelacyjny, a nie taki,

jaki sugerowany jest w kasacji. Słusznie podkreślił Sąd, że regulamin nie zawiera

postanowienia o przysługiwaniu premii miesięcznej tylko w miesiącach, kiedy pracownik świadczy pracę. Wniosek taki nie wypływa z treści § 3, w myśl którego premie

są przyznawane pracownikom wykonującym swe obowiązki sumiennie i rzetelnie.

Porównanie tego postanowienia z § 5 (zgodnie z którym pracownik może być pozbawiony premii w całości lub w części, jeżeli niesumiennie albo nierzetelnie wykonuje swe obowiązki) wyraźnie świadczy o tym, że są to przepisy określające tak

zwane reduktory, czyli okoliczności, w których premia wyjątkowo nie przysługuje. Nie

wynika z nich zasada przysługiwania premii tylko za miesiące rzeczywistego świadczenia pracy. Przeczy temu treść § 6, w którym uregulowano wysokość premii za

czas nieobecności w pracy z powodu choroby, urlopu bezpłatnego i wypoczynkowego, ćwiczeń wojskowych, szkoleń itd. W takich przypadkach premia należy się w całości lub w części. Przepis § 6 regulaminu nie dotyczy powoda, gdyż nie można powiedzieć, że był on nieobecny w pracy. Powód nie świadczył pracy, ponieważ był w

spornym okresie pracownikiem odwołanym i pozostawał w okresie tak zwanego wypowiedzenia (art. 70 § 2 KP). Pracownik w takiej sytuacji z reguły nie świadczy pracy

na dotychczasowym stanowisku (świadczenie pracy na innym stanowisku uregulowane jest w art. 71 KP, co jednak nie ma związku z rozpoznawaną sprawą). Mimo

tego pracownik odwołany ze stanowiska ma zgodnie z art. 70 § 2 KP, prawo do

wynagrodzenia takiego, jakie przysługiwało mu przed odwołaniem. Przepis ten

wyłącza zatem w odniesieniu do pracownika odwołanego regulację z art. 81 § 1 KP.

Ten ostatni przepis nie miał wobec tego zastosowania również z tej przyczyny.

Kasacja, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała zatem oddaleniu (art. 39312 KPC).