I PKN 29/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 8 kwietnia 1998 r.

I PKN 29/98

Porozumienie stron zmieniające warunki płacy nie podlega ocenie według reguł określonych w art. 42 § 2 KP.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1998 r. sprawy z powództwa Małgorzaty K. przeciwko Zarządowi Regionu [...] NSZZ „Solidarność” w K. o wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 24 września 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w pkt II i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 31 stycznia

1997 r. [...], w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powódki Małgorzaty K.

kwotę 21.554,40 zł z ustawowymi odsetkami w ten sposób, że oddalił powództwo w

tym zakresie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 24 września 1997 r., w zaskarżonym kasacją pkt. II, oddalił apelację pozwanego Zarządu Regionu [...] NSZZ „Solidarność” w K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 31 stycznia 1997 r. [...],

zasądzającego w tej części na rzecz powódki Małgorzaty K. kwotę 21.554,40 zł z

ustawowymi odsetkami, tytułem wyrównania nie przedawnionego wynagrodzenia za

pracę, należnego powódce za okres od września 1992 r. do sierpnia 1995 r. Sąd

Apelacyjny uznał, że roszczenia powódki miały oparcie w postanowieniach płacowych uchwały nr 16/90 Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” z dnia 2 października

1990 r., rozwiniętych w informacji Skarbnika tego Związku z dnia 18 stycznia 1991 r.,

określających płace pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych w przedziale

dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w gospodarce narodowej. Takie regulacje płacowe uzyskały wiążący charakter z uwagi na wyraźne określenie w umowie o pracę powódki z dnia 1 lutego 1991 r., że jej wynagrodzenie w

kwocie 2.800.000 zł przed denominacją ustalone zostało na podstawie tej uchwały

Komisji Krajowej. Umówiona kwota odpowiadała ówczesnej podwójnej średniej płacy

z pięciu działów gospodarki narodowej, pomniejszonej o 15%.

Na tle takich ustaleń Sąd Apelacyjny przyjął umowne ukształtowanie poziomu

płacy powódki, które miało wiążący charakter stosownie do treści art. 13, 29 § 1 i 78

KP. W takich okolicznościach zmiana uzgodnionych wyznaczników płacowych wymagała wypowiedzenia warunków płacy zgodnie z art. 36 i 42 KP, których pozwany

Zarząd Regionu nie dochował, zawiadamiając powódkę o kolejnych obniżkach jej

wynagrodzenia krótkimi pismami, nie odpowiadającymi żadnym wymaganiom formalnym, zmierzającym do wprowadzenia skutecznych zmian warunków płacowych.

Skoro, pomimo zaleceń Komisji Krajowej z końca 1991 r. o potrzebie redukcji poziomu wynagrodzeń pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych, pozwany nie zachował wymagań skutecznego wypowiadania warunków wynagradzania powódce, to

na podstawie art. 45 § 1 KP była ona uprawniona do uzyskania wyrównania należnego jej wynagrodzenia za okres nie przedawniony.

W kasacji pozwany podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 42 § 2, 44 i 45 KP oraz niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, polegające na pominięciu przepisów art. 264 KP, ewentualnie art. 291 § 1

KP i domagał się orzeczenia kasatoryjnego, względnie reformatoryjnego i oddalenia

powództwa Małgorzaty K. Zdaniem skarżącego oparcie przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięcia na dyspozycjach art. 45 § 1 KP wskazywało, że Sąd ten uznał, iż miało

miejsce wypowiedzenie warunków płacy, które naruszało przepisy prawa pracy, w

związku z czym uzasadniony jest kasacyjny zarzut uchybienia materialnoprawnego

terminu do złożenia odwołania w terminie 7 dni od dokonywanych wypowiedzeń

zmieniających warunki płacowe powódki (art. 264 § 1 KP), co powinno prowadzić do

oddalenia powództwa. Natomiast gdyby uznać, że roszczenie powódki nie było

oparte na art. 45 § 1 KP, to Sąd drugiej instancji powinien zastosować reguły

przedawnienia roszczeń płacowych powódki z art. 291 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, które wyznaczają jej podstawy, ograniczające się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, co przesądziło miarodajność przyjętych przez

Sąd Apelacyjny ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę orzekania. Należało

podzielić kasacyjny zarzut błędnego zastosowania art. 45 § 1 KP, wskazanego przez

Sąd Apelacyjny jako materialnoprawna podstawa zasadności roszczeń płacowych

powódki. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd ten przyjął, że w

umowie o pracę powódki został uzgodniony poziom jej płacy, odpowiadający

podwójnej średniej z pięciu, a następnie z sześciu działów gospodarki narodowej,

który w żadnym z kolejnych pism (angażów) płacowych nie został zmieniony w drodze wypowiedzenia warunków płacy, spełniającego warunki określone w art. 36 i 42

KP. Krótkie pisma pracodawcy, które obniżały umownie określony poziom płacy powódki, nie spełniały elementarnych warunków formalnych przewidzianych w przepisach Kodeksu pracy dla uznania skutecznego dokonania wypowiedzenia zmieniającego. Pisma takie wręczane powódce nie były wypowiedzeniami zmieniającymi, a

zatem nie mogły wywołać skutków prawnych w zakresie obniżenia jej umownie

uzgodnionego poziomu wynagrodzenia.

Takie ustalenia faktyczne były prawidłowe zważywszy, że kolejne pisma podwyższające kwotowe wysokości wynagrodzenia powódki zawierały wprawdzie określenie nowych warunków płacowych oraz klauzulę o obowiązywaniu pozostałych warunków pracy bez zmian, co dałoby się połączyć z wypełnieniem kodeksowego obowiązku pisemnego dokonania wypowiedzenia warunków w ujęciu art. 42 § 2 KP,

gdyby nie fakt przyjmowania przez powódkę tych pism z określeniem dat obowiązywania zmienionych warunków płacowych, które nie odpowiadały zachowaniu okresów wypowiedzenia warunków płacy. Tymczasem dla skutecznego wypowiedzenia

zmieniającego warunki płacy wymagane jest nie tylko zachowanie warunków formalnych, określonych w przepisach art. 36 i 42 KP, ale równocześnie i przede

wszystkim jest to czynność prawna podlegająca wykładni oświadczeń woli według

reguł art. 65 KC w związku z art. 300 KP. W rozpoznawanej sprawie nie mogło być

żadnych wątpliwości, że treść pism kierowanych do powódki, które określały nowe

kwotowe stawki jej wynagrodzenia, z pozostawieniem bez zmiany pozostałych warunków pracy, w ogóle nie wskazywała na zamiar dokonywania zmian warunków wy-

nagradzania z zastosowaniem instytucji prawnej wypowiedzenia warunków płacy

(art. 42 KP).

Skoro zatem pisemne czynności prowadzące do zmiany warunków wynagradzania powódki nie były wypowiedzeniami zmieniającymi, to brak było podstaw faktycznych i prawnych do zastosowania wobec pozwanego pracodawcy sankcji z art.

45 § 1 KP. Ten powołany przez Sąd Apelacyjny przepis nie znajdował przecież odpowiedniego zastosowania do czynności prawnych nie będących wypowiedzeniami

warunków płacy (art. 42 §1 KP), niezależnie od niezachowania terminów zaskarżenia

nieuzasadnionych lub niezgodnych z prawem wypowiedzeń zmieniających (art. 264

§ 1 KP), pod rygorem oddalenia powództwa, wniesionego z uchybieniem przewidzianego w tym przepisie 7 dniowego terminu prawa materialnego. Ten zresztą

termin nie miał również w sprawie zastosowania, z uwagi na zmiany warunków płacowych powódki bez wykorzystania przez pozwanego instytucji wypowiedzenia

zmieniającego. W konsekwencji Sąd Najwyższy potwierdził zasadność zarzutu kasacji w zakresie błędnego zastosowania art. 45 § 1 KP, która w rozpoznawanej sprawie

nie mogła stanowić podstawy wyrokowania.

Równocześnie jednak z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że umówione wynagrodzenie powódki, zatrudnionej w strukturze związkowej

wyspecjalizowanej w problematyce prawno-ekonomicznej, było odnoszone do warunków wynagradzania pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych, określonych

w uchwałach Prezydium KK NSZZ „Solidarność”. W ocenie Sądu Najwyższego nie

było podstaw do uznania normatywnego waloru prawnego tych uchwał instrukcyjnych, wśród których uchwała z dnia 2 października 1990 r. Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” w sprawie powoływania Biur Konsultacyjno-Negocjacyjnych

zawierała jedynie wytyczne dotyczące ustalania liczbowej obsady etatowej oraz zakresu kształtowania średniej płacy dla pracowników tych biur, a uchwała zmieniająca

Nr 57/92 z dnia 25 lutego 1992 r. przenosiła na Zarządy Regionów ciężar całkowitego finansowania działalności BKN-ów, jedynie przy współpracy Komisji Krajowej finansującej płace pracowników tych struktur związkowych. Konsekwentnie rzecz ujmując - nie było również podstaw do kreowania normatywnego waloru postanowień

płacowych Regulaminu pracy i zasad wynagradzania pracowników Zarządu Regionu,

który odnosił wynagrodzenia grupy pracowników BKN-ów do wytycznych płacowych,

zawartych w sygnalizowanych uchwałach.

Równocześnie nawiązanie indywidualnych stosunków pracy i kształtowanie

wysokości wynagrodzeń tych pracowników należało do przewodniczących Zarządów

Regionów. W zawartej z powódką umowie o pracę wynagrodzenie zostało określone

kwotowo z odniesieniem do uchwały Nr 16/90, której ogólnie instrukcyjny charakter

nie pozwalał na kreowanie płacowych uprawnień podmiotowych powódki w zakresie

poziomu płac, oscylującego w przedziale dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia

w pięciu, następnie w sześciu podstawowych działach gospodarki narodowej.

Tymczasem wynagrodzenie powódki zostało w umowie o pracę określone kwotowo,

a następnie było okresowo podwyższane przez pozwanego pracodawcę,

podejmującego działania płacowe, uwarunkowane wielkością ogólnych środków,

przeznaczonych na wynagrodzenia pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych.

W związku z ograniczeniem dotacji amerykańskich związków zawodowych, z

których były finansowane płace pracowników BKN-ów, Skarbnik KK NSZZ Solidarność pismem z dnia 30 grudnia 1991 r. powiadomił o ograniczeniu o 54 % źródeł

finansowania płac tych pracowników, sygnalizując potrzebę ograniczenia poziomu

wynagrodzeń lub zwolnienie mniej przydatnych pracowników albo stosowanie obu

tych form równocześnie. W takich okolicznościach, które musiały być znane powódce, zatrudnionej na stanowisku eksperta w wyspecjalizowanej strukturze związkowej,

należało uznać, że pisma pozwanego pracodawcy, okresowo podwyższające

kwotowe wynagrodzenie, które były przez powódkę podpisywane bez zastrzeżeń,

stanowiły przyjmowane i akceptowane przez nią podwyżki ustalonego kwotowo wynagrodzenia za pracę. Takie regulacje płacowe podwyższające umówione wynagrodzenie pracownika nie wymagały zachowania trybu wypowiedzenia zmieniającego,

który nie jest potrzebny dla przeprowadzenia korzystnych zmian płacowych.

Nawet gdyby przyjąć, że dokonywane zmiany były niekorzystne dla powódki,

która przecież nigdy w czasie trwania zatrudnienia nie zakwestionowała żadnej z

pisemnych ofert nowych, kwotowo podwyższanych stawek wynagrodzenia, to w

ustalonych okolicznościach sprawy należało uznać, iż przyjmowanie do akceptującej

wiadomości takich zmian płacowych następowało w drodze porozumień zmieniających. Skutki prawne, wynikające z takich uzgodnień płacowych mogłyby być podważone wyłącznie z powołaniem się na wady oświadczeń woli powódki (art. 82-88 KC w

związku z art. 300 KP), co w sprawie nie miało miejsca.

Z powyższych ustaleń i konstatacji prawnych wynikał brak materialnych podstaw prawnych do uwzględnienia roszczeń płacowych powódki, przeto Sąd Najwyższy

wyrokował reformatoryjnie na podstawie art. 39315 KPC.