I PKN 28/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 8 kwietnia 1998 r.

I PKN 28/98

Porozumienie o przejęciu prowadzenia publicznych szkół podstawowych

przez gminę, zawarte z kuratorium oświaty, nie może wyłączyć stosowania art.

231 KP w odniesieniu do pracowników wykonujących obsługę administracyjnogospodarczą i finansowo-księgową przejętych szkół.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1998 r. sprawy z powództwa Anny L. przeciwko Urzędowi Gminy i Miasta w Ż., Szkole Podstawowej [...] w Ż. i

Kuratorium Oświaty w P. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z

dnia 4 lipca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu RejonowegoSądu Pracy w Kutnie z dnia 8 kwietnia 1997 r. [...] oraz przekazał sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Anna L. wystąpiła z powództwem przeciwko Urzędowi Gminy i Miasta w Ż. o

przywrócenie do pracy.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o przypozwanie do sprawy Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] w Ż. i Kuratorium Oświaty w P. Wezwani do udziału

w sprawie: Szkoła Podstawowa [...] w Ż. i Kuratorium Oświaty w P. wnieśli o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kutnie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 1997 r. [...] oddalił powództwo. Sąd ustalił, że Anna L. była zatrudniona w Miejsko-Gminnym Zes-

pole Ekonomiczno-Administracyjnym dla szkół w Ż. od 1 października 1978 r. do

dnia 28 lutego 1991 r. na stanowisku starszego inspektora d/s planowania i funduszu

płac. Od 1 marca 1991 r. do 30 listopada 1996 r. pracowała w Zespole Jednostek

Budżetowych w Ż. (który był następcą prawnym wymienionego Miejsko-Gminnego

Zespołu Ekonomiczno-Administracyjnego) na stanowisku starszego specjalisty do

spraw funduszu płac. W dniu 29 grudnia 1995 r. zostało zawarte porozumienie

między pozwanym i wezwanymi do udziału w sprawie o przejęciu przez Miasto i

Gminę Ż. do prowadzenia (jako zadanie własne) publicznych szkół podstawowych na

podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz.

425 ze zm.). Kuratorium Oświaty w P. przekazało pozwanemu Miastu i Gminie w Ż.

prowadzenie jako zadanie własne szkół podstawowych. Pozwany przejął nauczycieli

i pracowników obsługowo-administracyjnych według stanu na dzień 31 grudnia 1995

r. W aneksie do porozumienia z 1 stycznia 1996 r. Zarząd Miasta i Gminy zobowiązał

się do nawiązania stosunku pracy z pracownikami Zespołu Jednostek Budżetowych

po rozwiązaniu przez Zespół umów o pracę. Zobowiązania pieniężne (z mocy

aneksu nr 2 do porozumienia), wynikające ze stosunku pracy Anny L. przejęło

Kuratorium Oświaty w P. Na polecenie Kuratorium Oświaty w P. dyrektor Szkoły

Podstawowej [...] w Ż., któremu podlegał Zespół Jednostek Budżetowych wypowiedział powódce umowę o pracę po uprzednim wystąpieniu do związków zawodowych

z zawiadomieniem o zamiarze rozwiązania z powódką umowy o pracę. Związki zawodowe nie zajęły stanowiska w sprawie. Wypowiedzenie umowy o pracę było doręczone powódce 28 października 1996 r. Na podstawie art. 36 1 KP skrócono okres

wypowiedzenia do 1 miesiąca. Po likwidacji Zespołu Jednostek Budżetowych wypłacono powódce odprawę w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia zgodnie z

ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Kuratorium Oświaty zrefundowało Urzędowi Miasta i Gminy wynagrodzenie i odprawę należne powódce.

Powódka odmówiła przyjęcia propozycji zatrudnienia jej w Spółce „M.M.”, a po

powrocie ze zwolnienia lekarskiego (które trwało od 30 kwietnia do 26 października

1996 r.), nie było możliwości zatrudnienia jej w Urzędzie Miasta i Gminy w Ż.

Zdaniem Sądu Rejonowego nie budzi wątpliwości, że w świetle art. 3 KP pracodawcą powódki był dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w Ż., który nawiązał z nią

stosunek pracy, dokonywał zmian w zakresie jej warunków pracy i płacy, a po likwidacji Zespołu Jednostek Budżetowych wręczył jej wypowiedzenie umowy o pracę.

W pierwszym aneksie do wymienionego porozumienia z dnia 29 grudnia 1995

r. Urząd Miasta i Gminy w Ż. zobowiązał się do nawiązania z powódką umowy o

pracę, ale w następnym aneksie obowiązek ten anulowano. Powódka nie zgłosiła

roszczeń z tytułu niedotrzymania obietnicy jej zatrudnienia w Urzędzie Miasta i

Gminy, lecz wniosła pozew o przywrócenie do pracy w tym Urzędzie, gdzie nie ma

możliwości jej zatrudnienia.

Zdaniem Sądu Rejonowego, powódka otrzymała wszystkie świadczenia związane z likwidacją w Ż. Zespołu Jednostek Budżetowych przy Szkole Podstawowej

[...]. Gmina przejęła tylko prowadzenie szkół podstawowych, a nie Zespołów Jednostek Budżetowych (art. 104 ustawy o systemie oświaty). Dlatego powództwo oddalił.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 4 lipca 1997 r. [...], oddalił apelację powódki od powyższego wyroku

Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kutnie z dnia 8 kwietnia 1997 r. W uzasadnieniu

wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd Rejonowy poczynił trafne ustalenia co do

tego, iż dyrektor pozwanej szkoły nawiązał stosunek pracy z powódką i dokonywał

zmian jej warunków pracy i płacy. Wprawdzie decyzję o przekształceniu MiejskoGminnego Zespołu Ekonomiczno-Administracyjnego Szkół w Ż. w Zespół Jednostek

Budżetowych podjął w dniu 15 listopada 1990 r. Kurator Oświaty i Wychowania w P.,

ale z decyzji tej jednoznacznie wynika, że Zespół ten był bezpośrednio podporządkowany dyrektorowi pozwanej Szkoły i był jednostką organizacyjną Szkoły. Sąd Wojewódzki uznał, że skoro pozwana Szkoła była pracodawcą powódki w rozumieniu

art. 3 KP, to z tego tytułu jest ona biernie legitymowana, niezależnie od tego kto i w

jakim zakresie sprawował nadzór nad szkołą. Ponadto nie ma znaczenia prawnego w

sprawie okoliczność, że w zakresie działania Zespołu była obsługa szkół z terenu

miasta i gminy. Wprawdzie Urząd Miasta i Gminy przejął w drodze porozumienia

prowadzenie szkoły stosownie do przepisów ustawy o systemie oświaty, to jednak zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie ma zastosowania art. 231 KP, gdyż zmiana organu prowadzącego szkoły nie może być utożsamiana ze zmianą pracodawcy powódki. Zakładem pracy dla powódki pozostawała nadal szkoła, bowiem jej dyrektor

reprezentujący szkołę uprawniony był do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu

powódce umowy o pracę. Bez znaczenia jest fakt, z czyjej inicjatywy takie oświadczenie złożył.

Jeśli chodzi o ocenę, czy wypowiedzenie było uzasadnione w rozumieniu art.

45 KP, to - zdaniem Sądu drugiej instancji - ustalenia Sądu Rejonowego, aczkolwiek

są wyrażone ogólnikowo, to jednak są trafne, gdyż likwidacja Zespołu Jednostek Budżetowych była jedyną przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę. W

związku z tym Sąd Wojewódzki uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę było uzasadnione i dokonane zostało z zachowaniem wymagań formalnych, w tym trybu konsultacji zamiaru wypowiedzenia ze związkami zawodowymi, zgodnie z art. 38 KP.

Skoro pracodawcą powódki była szkoła, to ani pozwany Urząd, ani Kuratorium w P.

nie są legitymowane w sprawie przywrócenia powódki do pracy. Nie znajduje też

uzasadnienia w materiale dowodowym twierdzenie powódki, iż doszło do zobowiązania Urzędu do nawiązania z nią stosunku pracy. Dłuższa choroba powódki utrudniła jej zatrudnienie w Urzędzie, gdyż decyzje dotyczące zatrudnienia podejmowano

niezwłocznie i nie było możliwe oczekiwanie na powrót powódki do pracy. Powódka

nie była stroną porozumienia i nie może z jego treści wywodzić żądania objętego

pozwem.

Pełnomocnik powódki wniosła kasację od powyższego wyroku, któremu zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3, art. 31 oraz art. 231 KP na skutek przyjęcia, że pracodawcą powódki

po 1 stycznia 1996 r. była nadal Szkoła Podstawowa [...] w Ż. pomimo przekazania

przez kuratora szkół podstawowych Miastu i Gminie Ż. Z równoczesną likwidacją,

stanowiącego część szkoły Zakładu Jednostek Budżetowych - zdaniem skarżącej nastąpiło przejęcie części zakładu pracy w związku z przejęciem zadań i pracowników tego Zakładu przez Urząd Miasta i Gminy w Ż. Po 1 stycznia 1996 r. dyrektor

Szkoły Podstawowej [...] w Ż. nie otrzymał od Burmistrza Miasta i Gminy upoważnienia do działania w jego imieniu w sprawach z zakresu pracy tych pracowników.

Ponadto skarżąca zarzuciła w kasacji naruszenie art. 38 § 1 KP przez przyjęcie, że pracodawca nie był obowiązany bezpośrednio przed dokonaniem wypowiedzenia umowy o pracę w dniu 28 października 1996 r., ponowić konsultacji ze

związkami zawodowymi pomimo pism skierowanych do organizacji związkowych w

dniu 25 kwietnia 1996 r., informujących o zamiarze rozwiązania umowy o pracę z powódką z dniem 31 maja 1996 r. Skarżąca uważa, że należało ponownie wyczerpać

tryb konsultacji wypowiedzenia umowy ze związkami zawodowymi.

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go

wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Rejonowemu z uwzględnieniem należnych powódce kosztów procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega uwzględnieniu, pomimo iż nie wszystkie jej zarzuty są zasadne. Trafny jest w szczególności zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art.

3, art. 31 i art. 231 § 2 KP. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji skorygowanych przez

Sąd drugiej instancji wynika, że powódka była zatrudniona najpierw w MiejskoGminnym Zespole Ekonomiczno-Administracyjnym Szkół w Ż., a po jego przekształceniu przez Kuratora Oświaty i Wychowania w P. decyzją z dnia 15 listopada 1990 r.

w Zespół Jednostek Budżetowych, pracowała w tym Zespole do 30 listopada 1996 r.

Sądy obu instancji przyjęły, że Zespół ten z mocy wymienionej decyzji był bezpośrednio podporządkowany dyrektorowi Szkoły Podstawowej [...] w Ż. W związku z

tym Sąd Wojewódzki uznał, że Zespół ten był jednostką organizacyjną szkoły, która

była pracodawcą powódki w rozumieniu art. 3 KP i z tego tytułu szkoła ta jest biernie

legitymowana w sprawie. Otóż wniosek ten budzi wątpliwości. Jeżeli Zespół, w którym powódka pracowała, działał na podstawie zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 11 sierpnia 1984 r. w sprawie powoływania i zasad działania szkół

oraz scentralizowanych służb ekonomiczno-administracyjnych szkół w resorcie

oświaty i wychowania (Dz.Urz. Min. Oświaty i Wychowania Nr 11, poz. 63 ze zm.), to

zarzut kasacji wadliwego określenia Szkoły [...] w Ż. jako zakładu pracy powódki należy uznać za trafny. Z § 1 ust. 2 tego zarządzenia wynika, że z upoważnienia organu bezpośrednio nadzorującego szkoły może być scentralizowana w jednej ze szkół

obsługa administracyjno-gospodarcza i finansowo-księgowa szkół. W związku z tym

dyrektor Szkoły Podstawowej [...] w Ż. działał w stosunku do pracowników z upoważnienia zawartego w § 1 ust. 2 decyzji z dnia 15 listopada 1990 r. Kuratora Oświaty i

Wychowania w P., który nadzorował i finansował działalność Zespołu z kredytów

budżetowych planowanych na działalność szkół (§ 6 wymienionego zarządzenia), do

dnia przejęcia szkół przez Miasto i Gminę Ż., to jest do 1 stycznia 1996 r. Brak jest

ustaleń Sądu na jakiej podstawie i z czyjego upoważnienia działał dyrektor Szkoły

Podstawowej [...] w Ż. po przejęciu szkół przez Gminę, podejmując czynności

prawne dotyczące rozwiązania stosunku pracy z Anną L. w dniu 28 października

1996 r. [...]. Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił też, dlaczego uznał te czynności

dyrektora za skutkujące rozwiązanie z powódką umowy o pracę.

Sądy obu instancji poczyniły ustalenia w oparciu o dołączoną do akt kopię

Porozumienia z dnia 29 grudnia 1995 r., z mocy którego zgodnie z art. 104 ust. 1

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425 ze zm.)

Miasto i Gmina Ż. przejęła prowadzenie (jako zadanie własne) publicznych szkół

podstawowych, znajdujących się w obrębie Miasta (Gminy) Ż., podległych do daty

przejęcia Kuratorium Oświaty w P., ale nie wyprowadziły z tych ustaleń prawidłowych

wniosków, wynikających z art. 231 § 1 i 2 KP. Z § 2 tego Porozumienia wynika, że

Zarząd Miasta i Gminy Ż. przejął nauczycieli oraz pracowników administracyjno-obsługowych szkół podstawowych według stanu na dzień 31 grudnia 1995 r., z tym że

przejęcie pracowników Z.J.B. uregulowano odrębnymi porozumieniami. Z aneksu nr

4 do Porozumienia wynika, że zobowiązania pieniężne wynikające z umowy o pracę

Anny L. za okres od 1 stycznia 1996 r. do dnia rozwiązania stosunku pracy będą

pokryte ze środków Gminy i Miasta Ż. a Kuratorium Oświaty w P. wydatki te zrefunduje. Sąd Wojewódzki nie zwrócił uwagi na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone

w wyroku z dnia 20 maja 1993 r., I PRN 40/93 i I PRN 41/93 (OSNCP 1994 z. 4, poz.

89), w którym stwierdzono, że „przekształcenia stosunku pracy po stronie podmiotowej, z mocy art. 231 § 1 KP następują w sposób automatyczny w wyniku przejęcia

zakładu pracy w całości lub części przez inny zakład, a więc w następstwie decyzji i

faktów, które są równoważne z takim przejęciem i przekształcenia te są niezależne

od tego czy i jakiego rodzaju decyzja została podjęta co do „przekazania” pracowników. Miasto i Gmina Ż. przejęła prowadzenie szkół jako zadanie własne wraz z pracownikami szkół i obsługi. Zdaniem Sądu Najwyższego nastąpiło także przejęcie

przez Gminę zadań administracyjno-gospodarczych i finansowo-księgowych w odniesieniu do szkół, które wykonywali pracownicy Zespołu Jednostek Budżetowych, w

tym powódka. Porozumienie o przejęciu prowadzenia publicznych szkół podstawowych przez gminę nie może wyłączyć stosowania art. 231 KP w odniesieniu do części

pracowników spełniających zadania obsługi administracyjno-gospodarczej i finansowo-księgowej przejętych szkół. Gmina wraz z przejęciem prowadzenia szkół

wchodzi z mocy samego prawa w dotychczasowe stosunki pracy z pracownikami

tych szkół i jednostkami organizacyjnymi obsługującymi przejęte szkoły, niezależnie

od tego, jak ta kwestia została uregulowana między przekazującym szkoły Kuratorium Oświaty i przejmującą prowadzenie szkół podstawowych Gminą w porozumie-

niu, stanowiącym podstawę przejęcia szkół. Zlikwidowanie odrębności zespołu obsługi po przejęciu szkół i przekształceniu organizacji wykonywania zadań obsługi szkół

nie niweczy przejęcia przez gminę tej części zakładu pracy, w której pracownicy

obsługi szkół byli zatrudnieni.

Sąd Wojewódzki ustalił, że „po przejęciu przez pozwany Urząd szkół podstawowych z dniem 1 stycznia 1996 r. pracownicy Z.J.B. pracowali do 31 marca 1996 r.

przy opracowywaniu bilansu i rozliczeniu dokumentacji i otrzymywali wynagrodzenie

z Urzędu Gminy”, a więc kontynuowali dotychczasowe stosunki pracy. Z tego faktu

wynika, że gmina zatrudniała pracowników Z.J.B. po przejęciu prowadzenia szkół, co

wskazuje na ustanie więzi tych pracowników z dotychczasowym pracodawcą. Potwierdza to refundacja wydatków Gminy z tego tytułu przez Kuratorium Oświaty w P.

[...]. Powyższych kwestii Sądy obu instancji nie rozważyły przy ocenie legitymacji

biernej pozwanego Urzędu Miasta i Gminy w Ż. oraz Kuratorium Oświaty w P. z

punktu widzenia art. 231 § 2 KP. Z tego względu kasacja wymaga uwzględnienia,

pomimo iż zarzut naruszenia art. 38 § 1 KP jest nieuzasadniony, gdyż powtórna

konsultacja zamiaru wypowiedzenia powódce umowy o pracę z tej samej przyczyny

po długotrwałej chorobie nie była potrzebna.

Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy na zasadzie art. 393 13 § 1 KPC

orzekł, jak w sentencji.