I PKN 28/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 5 grudnia 1996 r.

I PKN 28/96

W razie stwierdzenia nieważności postępowania Sąd Najwyższy uchyla

zaskarżone orzeczenie, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością

i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał to orzeczenie (art. 39313 i 386 § 2 KPC w związku z art. 39319 KPC). Jeżeli sąd, który

wydał uchylone orzeczenie jest funkcjonalnie niewłaściwy, to powinien sprawę

przekazać sądowi właściwemu (art. 200 § 1 w związku z art. 202 KPC).

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędzia SN: Józef Iwulski,

Sędzia SA: Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia

1996 r. sprawy z powództwa Beaty G. przeciwko Dziecięcemu Szpitalowi Klinicznemu w

B. o wznowienie postępowania, na skutek kasacji powoda od postanowienia Sądu

Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 5 września 1996 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Białymstoku i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 lipca 1993 r. [...] oddalił

powództwo Beaty G. przeciwko Dziecięcemu Szpitalowi Klinicznemu w B. o odszkodowanie przyjmując, że powódka cierpi na chorobę psychiczną, która nie pozostaje w

związku przyczynowym z pracą i nie może być uznana za chorobę zawodową. Sąd

Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 22 grudnia 1993 r. [...] oddalił rewizję powódki. W skardze z dnia 22 sierpnia 1996 r. o wznowienie postępowania w tej sprawie

powódka powoływała się na uzyskanie opinii specjalisty z zakresu psychiatrii, która

wyklucza istnienie u niej choroby psychicznej. Nadto twierdziła, że Sądy rozpoznające

sprawę nie przeprowadziły szczegółowych badań jej schorzeń kardiologicznych.

Powódka wskazując na to, że skarga została wniesiona w terminie, żądała wznowienia

postępowania w sprawie ustalenia u niej choroby zawodowej i zasądzenia na jej rzecz

kwoty 18 tysięcy złotych.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 5 września 1996 r. [...]

wydanym na posiedzeniu niejawnym odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W

uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że wyrokiem z dnia 20

lipca 1993 r. Sąd Wojewódzki w Białymstoku oddalił powództwo Beaty G. przeciwko

Dziecięcemu Szpitalowi Klinicznemu w B. o zasądzenie kwoty 180 mln starych złotych

odszkodowania z tytułu choroby, na którą powódka, według jej twierdzeń, miała zapaść

z powodu złych warunków pracy, a zwłaszcza niespokojnej atmosfery w pracy i zbyt

dużego obciążenia obowiązkami zawodowymi. Sąd Wojewódzki ustalił, że Terenowy

Inspektor Sanitarny w B. odmówił uznania dolegliwości powódki za chorobę zawodową.

Sąd ten, weryfikując twierdzenia powódki, że cierpi ona z powodu rozstroju nerwowego,

uzyskał zaświadczenie Specjalistycznej Spółdzielni Lekarskiej AA.M.@ o leczeniu

powódki z powodu objawów psychozy schizoaktywnej, natomiast z opinii biegłego

lekarza psychiatry wynikało, że powódka cierpi od 1981 r. na schizofrenię, która nie

pozostawała i nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym z warunkami zatrudnienia powódki. W postępowaniu rewizyjnym w tej sprawie również Sąd Apelacyjny w

Białymstoku uzyskał dowód z opinii kolejnego biegłego lekarza psychiatry, który

podzielił stanowisko zawarte w pierwszej opinii psychiatrycznej.

Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania Sąd Apelacyjny zwrócił dalej

uwagę, że w związku z toczącym się przed Sądem Metropolitarnym w Białymstoku

procesem o unieważnienie małżeństwa, powódka kilkakrotnie w okresie od dnia 5

lutego 1996 r. do czerwca 1996 r. zgłaszała się do Ambulatorium Wspierania Rozwoju

Kliniki Psychiatrycznej Akademii Medycznej w W., w którym była dwukrotnie diagnozowana przez lekarza prof. Z. B. Po pierwszej wizycie lekarz ten wydał powódce

zaświadczenie z dnia 26 lutego 1996 r., stwierdzające m.in., że powódka jest

Aosobą b. miłą, sympatyczną@, a ustalenia co do jej stanu zdrowia wymagałyby Aprzeprowadzenia odpowiednich badań lub obserwacji w trybie nie ambulatoryjnym@. Natomiast w piśmie z dnia 20 czerwca 1996 r., skierowanym do Sądu Metropolitarnego w B.,

prof. Z. B. podał między innymi: A w trakcie przeprowadzonych rozmów (wywiadu) oraz

badania ambulatoryjnego Beaty G., podczas Jej dwu kolejnych wizyt w dniach 26 lutego

i 13 maja br. nie stwierdziłem u niej objawów choroby psychicznej@. Oceniając te fakty

Sąd Apelacyjny zauważył, że ocena stanu psychicznego zawarta w tym ostatnim piśmie

stanowiła nieuprawnioną diagnozę psychiatryczną, której nie poprzedziły zalecane, w

zaświadczeniu wydanym przez tego samego lekarza w dniu 26 lutego 1996 r.,

uzupełniające badania lub obserwacje w trybie nie ambulatoryjnym. Nawet gdyby

powódka nie cierpiała na schorzenie psychiczne, to należałoby wywieść logicznie, że

odpadło uzasadnienie żądania przez nią odszkodowania od pozwanego Szpitala.

Przede wszystkim Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że w przypadku powódki jako

podstawa wznowienia mógł wchodzić w rachubę przepis art. 403 § 2 KPC. W tym

zakresie Sąd ten uwzględnił ustaloną judykaturę Sądu Najwyższego, który w uchwale

Składu Siedmiu Sędziów z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68 (OSNCP 1969 poz.

208), uznał, że środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie

stanowi przewidzianej w art. 403 KPC podstawy wznowienia postępowania. Jeszcze

wyraźniej wypowiedział się w tej kwestii Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22

kwietnia 1975 r., III PZ 4/77 (OSNCP 1976 poz. 38), stwierdzając, że uzyskanie - po

uprawomocnieniu się wyroku - specjalistycznego świadectwa lekarskiego, które zawiera

ocenę stanu zdrowia odmienną od wyrażonej przez biegłych w poprzednio

zakończonym postępowaniu sądowym, nie stanowi środka dowodowego określonego w

art. 403 § 2 KPC. Wreszcie Sąd Apelacyjny wskazał na orzeczenie Sądu Najwyższego

z dnia 29 stycznia 1968 r., I CZ 122/69 (OSNCP 1968 poz. 154), z którego wynika, że

samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie

oznacza, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Konieczne jest

zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę. Takie

badanie przeprowadzone przez Sąd Apelacyjny na posiedzeniu niejawnym wykazało,

że skarga powódki nie zawiera ustawowej podstawy wznowienia, dlatego skarga

podlegała odrzuceniu z mocy art. 410 § 1 in fine KPC. Incydentalnie Sąd ten zauważył,

że nie ma uzasadnienia powoływanie się przez skarżącą na nieuwzględnienie

istniejących u niej schorzeń kardiologicznych. Wprawdzie pełnomocnik powódki na

rozprawie w dniu 22 grudnia 1993 r. złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii

biegłego kardiologa, ale nie został on uwzględniony. W konsekwencji powódka nie

może utrzymywać, że obecnie ujawniły się okoliczności lub dowód, z których nie mogła

skorzystać w poprzednim postępowaniu.

W kasacji powódka podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, a w

szczególności niezastosowanie art. 403 § 2 KPC Aw okolicznościach bezspornych,

które upoważniały do wznowienia postępowania@, oraz domagała się uchylenia zakwestionowanego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na

rozprawie. W uzasadnieniu kasacji stwierdziła, że opinia prof. B. nie powstała po zakończeniu postępowania w sprawie, a zawarte w niej wywody sprowadzają się do tego, że

podstawowa okoliczność, która wpłynęła na oddalenie powództwa, a więc choroba

psychiczna powódki, nie związana z pracą, nie istniała w dacie prawomocnego

rozstrzygnięcia sprawy. Równocześnie wnioski dowodowe pełnomocnika powódki w

przedmiocie ustalenia jej stanu zdrowia przez kardiologów pozostały Abez jakichkolwiek

decyzji Sądu@.

Pozwany wniósł o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona z uwagi na nieważność postępowania w sprawie przed

Sądem Apelacyjnym, co Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod rozwagę (art. 393 11 zdanie

pierwsze KPC). Przede wszystkim umknęła uwadze Sądu Apelacyjnego legislacyjna

zmiana art. 405 KPC dotycząca właściwości sądu rozpoznającego skargę o wznowienie

postępowania. Od wejścia w życie ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu

postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189), tj. od dnia 1 lipca 1996 r., do wznowienia

postępowania z innych przyczyn niż nieważność postępowania właściwy jest sąd, który

ostatnio orzekał co do istoty sprawy. Należy wskazać, że sąd drugiej instancji orzeka co

do istoty sprawy tylko wtedy, gdy wydaje orzeczenie reformatoryjne, tj. gdy zmienia

zaskarżony wyrok, albowiem tylko wówczas na podstawie wyraźnych dyspozycji

normatywnych art. 386 § 1 KPC orzeka co do istoty sprawy. Z powołanego przepisu

wynika a contrario, iż w przypadkach wydania innych wyroków niż reformatoryjne sądem, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy, będzie sąd pierwszej instancji.

Dlatego, wobec złożenia przez powódkę skargi o wznowienie postępowania w dniu 22

sierpnia 1996 r. do Sądu Wojewódzkiego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Białymstoku, ten właśnie Sąd jako sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy, był

właściwy do rozpoznania złożonej skargi o wznowienie postępowania. Tymczasem Sąd

ten wydał postanowienie z dnia 27 sierpnia 1996 r. [...] o przekazaniu skargi powódki do

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Białymstoku, który rozstrzygnął sprawę

postanowieniem z dnia 5 września 1996 r. Tym samym powódka została pozbawiona

jednej instancji sądowej, skoro bez wątpienia złożoną skargę powinien rozpoznać Sąd

Wojewódzki. Nadto Sąd Apelacyjny rozpoznał skargę merytorycznie na posiedzeniu

niejawnym, przez co naruszył dyspozycje art. 410 § 1 KPC, które zezwalają sądowi na

badanie poza rozprawą, tj. na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie wymogów formalnych

skargi o wznowienie postępowania, ograniczających się w szczególności do

zweryfikowania kwestii wniesienia skargi w terminie (art. 407 KPC) oraz wskazania

formalnej kodeksowej podstawy wznowienia postępowania (art. 401 lub 403 KPC). Na

posiedzeniu niejawnym nie wolno sądowi badać istnienia wskazanej w skardze

podstawy wznowienia postępowania, albowiem badanie prawdziwości i weryfikowanie

zasadności przytoczonej w skardze podstawy wznowienia wymaga wyznaczenia

rozprawy, w której strona powodowa może brać udział i prezentować swoje racje na

poparcie złożonej skargi. W rozpoznawanej sprawie powódka została pozbawiona

możności obrony swoich praw z powodu rozpoznania skargi o wznowienie

postępowania na posiedzeniu niejawnym zamiast na rozprawie, dlatego zachodziła

nieważność postępowania przed Sądem Apelacyjnym (art. 379 pkt. 5 KPC), którą Sąd

Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu (art. 39311 KPC). Stwierdzenie nieważności

postępowania jest niezależne od wpływu tej wady, niweczącej walor prawny

dotychczasowego postępowania, na wynik sprawy. Odpada zatem potrzeba, a nawet

możliwość wykazywania związku przyczynowego między nieważnością postępowania a

wynikiem sprawy, co bezwzględnie powoduje, że Sąd Najwyższy nie powinien i nie

może w ogóle przystępować do merytorycznej kontroli kasacyjnej zakwestionowanego

postanowienia. W razie stwierdzenia nieważności postępowania Sąd Najwyższy uchyla

zaskarżone orzeczenie, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i

przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania (art. 393 13 i 386 § 2 KPC w związku z

art. 39319 KPC).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. Sąd Najwyższy uznał, że ramy proceduralnej regulacji normatywnej art. 39313 KPC nie dają

kompetencji do przekazania skargi o wznowienie postępowania - według znowelizowanej reguły art. 405 zdanie drugie KPC - do rozpoznania sądowi, który orzekł co do istoty

sprawy, tak aby powódka nie była przy ponownym rozpoznaniu bezzasadnie

pozbawiona jednej instancji sądowej. Wskazaną zmianę właściwości funkcjonalnej w

zakresie skargi o wznowienie postępowania uwzględni Sąd Apelacyjny i przekaże

sprawę do rozpoznania właściwemu Sądowi (art. 200 § 1 w związku z art. 202 KPC).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy na rozprawie poddać weryfikacji wskazaną

podstawę wznowienia postępowania.