I PKN 249/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 14 lutego 2001 r.

I PKN 249/00

Z art. 2416 KP nie wynika zakaz dokonywania przez sąd wykładni postanowień układu zbiorowego pracy.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie:

SN Józef Iwulski, SA Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2001 r. sprawy z powództwa

Feliksa H. przeciwko Fabryce Elementów Wyposażenia Budownictwa „M.-Z.” S.A. w

Z. o nagrodę jubileuszową, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1999

r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Złotowie wyrokiem z dnia 9 września 1999 r. oddalił powództwo Feliksa H. przeciwko Fabryce Elementów Wyposażenia Budownictwa „M.-Z.” S.A. w Z. o zasądzenie nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy.

Sąd ten ustalił, że powód pracował w pozwanym zakładzie pracy od 1 kwietnia

1975 r. do 10 września 1987 r. Ponownie został zatrudniony 4 czerwca 1996 r. i pracuje do chwili obecnej. W Fabryce obowiązywał od 2 czerwca 1995 r. zakładowy

układ zbiorowy pracy zawierający przepisy o nagrodach jubileuszowych. 31 sierpnia

1996 r. został zawarty protokół dodatkowy do tego układu, zgodnie z którym okres

zatrudnienia wymagany do nabycia uprawnień do nagrody jubileuszowej traktowany

jest tak samo jak zatrudnienie w jednostkach gospodarki uspołecznionej, jednakże

pracownik nabywa prawo do nagrody pod warunkiem przepracowania w pozwanym

zakładzie 3 lat przed dniem nabycia uprawnień do jej otrzymania. Intencją ustalenia

takiej normy była stabilizacja zatrudnienia, a ponadto uniemożliwienie nowo zatrudnionym pracownikom korzystania w sposób automatyczny z dobrodziejstw układu.

Zdaniem Sądu Pracy trzyletniego okresu zatrudnienia nie można odnieść do okresów

wcześniejszego zatrudnienia. Powód przed dniem nabycia prawa do nagrody, to jest

przed 11 czerwca 1998 r., nie miał wymaganego okresu trzyletniej pracy w pozwanym zakładzie.

Powód wniósł apelację od tego wyroku. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 grudnia 1999 r. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 5769 zł tytułem nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd drugiej instancji powołał się na następującą treść przepisu zakładowego układu zbiorowego

pracy: „Pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej pod warunkiem przepracowania w Fabryce 3 lat przed dniem nabycia uprawnień do nabycia nagrody.” Zdaniem tego Sądu brak jest podstaw do nadawania cytowanemu przepisowi treści,

zgodnie z którą chodziłoby o 3 lata przepracowane nieprzerwanie i bezpośrednio

przed dniem nabycia prawa do nagrody. Powołując się na konieczność ścisłej interpretacji przepisów płacowych, Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że takie rozumienie

analizowanego przepisu, jakie zostało przedstawione w wyroku Sądu pierwszej instancji musiałoby zostać wyartykułowane jednoznacznie i wyraźnie. Nie ma podstaw

do zwężania treści przepisu wbrew jego literalnemu brzmieniu przy zastosowaniu

wykładni funkcjonalnej. Ponadto podniesiono, że powód przepracował w pozwanym

zakładzie 14 lat, a przerwa w zatrudnieniu była wynikiem zmiany pracodawcy w drodze porozumienia stron i zakładów pracy. Powód nie powinien być zatem traktowany

jak nowy pracownik, który jeszcze niczego nie zrobił dla zakładu, a już miałby korzystać z dobrodziejstw układu zbiorowego pracy.

Strona pozwana wniosła kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2416 KP, polegającą na przyjęciu, że „do wyjaśnień postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy jest sąd, a

nie strony takiego układu”. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że Sąd Okręgowy,

dokonując wykładni układu, pominął stanowisko przedstawicieli związków zawodowych, sygnatariuszy układu, którzy wyjaśnili cel wprowadzenia interpretowanego

przepisu. Dokonane wyjaśnienia wiążą nie tylko strony układu, ale i sądy. Kasacja

zawiera wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Z treści art. 2416 KP nie wynika w żadnym razie

zakaz dokonywania przez sąd wykładni postanowień układu zbiorowego pracy.

Zgodnie z tym przepisem treść postanowień układu wyjaśniają wspólnie jego strony

(§ 1). Paragraf drugi tego przepisu dotyczy związania wyjaśnieniami stron, które zawarły porozumienie o stosowaniu tego układu. Określenie sposobu (trybu) dokonywania wyjaśnień treści układu należy do tak zwanych obligacyjnych postanowień

układu (art. 2411 pkt 3 KP). Gdy w układzie ustalony został tryb dokonywania wyjaśnień i strony korzystając z tej możliwości zinterpretują wspólnie jego postanowienie,

jest to dla nich wiążące. Wyjaśnienie nie ma takiej samej mocy jak układ, gdyż nie

ma postaci protokołu dodatkowego. Układ zbiorowy pracy jest źródłem prawa pracy,

co wynika z art. 9 § 1 KP. Sąd jest bez wątpienia uprawniony do wykładania prawa

mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Ograniczenia w dokonywaniu

samodzielnej wykładni muszą wynikać z wyraźnego przepisu ustawy. Przykładem

takiego przepisu jest art. 386 § 6 KPC, zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w

uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jak i sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Związanie sądu wyjaśnieniami układu zbiorowego nie wynika z art. 2416 KP. Treści tego przepisu nie można interpretować jako przyznania

stronom układu monopolu na wykładanie jego postanowień. Istotne znaczenie tej

normy prawnej sprowadza się do pozbawienia znaczenia wyjaśnień treści układu

dokonywanych przez jedną tylko jego stronę. Wyjaśnienia mają być dokonywane

przez strony wspólnie. W przepisie art. 2416 KP nie ma mowy o tym, że wyłącznie

strony układu są uprawnione do dokonywania wyjaśnień. Natomiast kompetencja

sądu w tym zakresie stanowi konsekwencję uznania układu za źródło prawa. Gdy

strony układu dokonają wspólnie wyjaśnienia jego treści, sąd powinien wziąć to pod

uwagę przy rozpoznawaniu sprawy. Strony zakładowego układu zbiorowego pracy,

którego postanowienia spowodowały kontrowersje w niniejszej sprawie, nie dokonały

wspólnego wyjaśnienia jego treści na podstawie art. 2416 KP. Wyjaśnień takich nie

mogą zastąpić zeznania świadków, ani w innej formie przedstawione stanowisko

strony układu, chociaż i one nie są oczywiście pozbawione znaczenia. Prawidłowość

wykorzystania materiału dowodowego nie mogła być przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, gdyż nie został podniesiony w kasacji odpowiedni zarzut. W tej sytuacji

ocena jedynej podstawy kasacji - zarzutu błędnej wykładni art. 2416 KP - mogła zostać dokonana tylko w oparciu o ustalony w sprawie stan faktyczny. Ta podstawa

kasacji okazała się nieusprawiedliwiona. Kasacja podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 39312 KPC.