I PKN 246/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 10 września 1997 r.

I PKN 246/97

Dyskryminacją w rozumieniu art. 113 KP jest bezprawne pozbawienie lub

ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierównomierne traktowanie

pracowników ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, narodowość, rasę,

przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne oraz przynależność związkową, a także

przyznanie z tych względów niektórym pracownikom mniejszych praw niż te, z których

korzystają inni pracownicy, znajdujący się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej.

Przewodniczący Prezes SN: Jan Wasilewski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz

(sprawozdawca), Kazimierz Jaśkowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 września 1997 r. sprawy z powództwa

Jana Ś. przeciwko KGHM Polska Miedź Spółka Akcyjna-Oddział Zakłady Górnicze "P.-S."

w P. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu WojewódzkiegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 6 marca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Powód Jan Ś. wystąpił z powództwem przeciwko KGHM Polska Miedź, Spółka

Akcyjna, Oddział Zakłady Górnicze "P.-S." w P. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia

umowy o pracę, dokonanego przez stronę pozwaną po nabyciu przez niego uprawnień do

wcześniejszej emerytury górniczej.

Pozwana Spółka wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lubinie wyrokiem z dnia 8 listopada 1996 r. oddalił

powództwo. Sąd ustalił, że powód ma 46 lat i jest z zawodu ślusarzem mechanikiem maszyn

i urządzeń górniczych. Wypowiedzenie umowy o pracę otrzymał 20 października 1995 r. po

przepracowaniu 29 lat. W zawiadomieniu zakładowego organu związkowego o zamiarze

rozwiązania umowy o pracę, zakład pracy podał jako przyczynę nabycie uprawnień

emerytalnych po przepracowaniu 25 lat pod ziemią. Ponadto Sąd ustalił, że w pozwanej

Spółce następuje restrukturyzacja zakładów z corocznym obniżeniem stanu zatrudnienia.

Wypowiedzenie otrzymało 85 osób, w tym 34 pracowników dozoru i 51 pracowników

produkcyjnych. W 1995 r. zostało zatrudnionych 26 absolwentów szkół wyższych stypendystów i 28 absolwentów szkół górniczych. Zakład pracy postanowił wypowiedzieć

umowę o pracę, mając na uwadze tę okoliczność, że po ustaniu zatrudnienia powód będzie

miał zabezpieczenie w postaci emerytury. Nabycie przez powoda uprawnień emerytalnych na

podstawie art. 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich

rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154) - zdaniem Sądu Rejonowego - mogło stanowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu art. 45 KP.

Brak wniosku pracownika o przejście na emeryturę górniczą nie mógł skutecznie

powstrzymać pracodawcy od wypowiedzenia umowy o pracę. Wobec tego, że strona

pozwana nie naruszyła wymagań formalnych przy wypowiedzeniu powodowi umowy o

pracę, Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jako pozbawione uzasadnionych podstaw podlega

oddaleniu.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z

dnia 6 marca 1997 r. [...] oddalił apelację powoda Jana Ś. i nie obciążył go kosztami

postępowania za II instancję. W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że

ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji są prawidłowe i znajdują oparcie w

zebranym materiale dowodowym, z którego Sąd ten wyprowadził trafne wnioski. Dokonane

przez stronę pozwaną wypowiedzenie umowy o pracę ze względu na nabycie przez powoda

uprawnień emerytalnych jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uzasadnionym

wypowiedzeniem, nie naruszającym zasad współżycia społecznego i nie stanowiącym

szykany wobec powoda. Z tego względu Sąd Wojewódzki oddalił apelację powoda, jako

nieuzasadnioną.

Pełnomocnik powoda będący adwokatem wniósł kasację od powyższego wyroku

Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej apelację. Wnoszący kasację zarzucił naruszenie

prawa materialnego, to jest art. 10 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników przez

błędne uznanie, iż pracodawca uprawniony jest do wypowiedzenia umowy o pracę

pracownikowi, który nie ma 50 lat życia i przepracował pod ziemią ponad 25 lat w sytuacji,

gdy ten nie wyraża zgody na przejście na emeryturę. Ponadto zarzucił naruszenie art. 8 KP

przez nierozważenie z urzędu, czy wypowiedzenie nie jest sprzeczne ze społecznogospodarczym przeznaczeniem prawa i zasadami współżycia społecznego. Skarżący wskazał

też jako podstawę kasacji art. 113 KP zarzucając, że Sąd uznał, iż wypowiedzenie umowy o

pracę pracownikowi, który nie ukończył 46 lat nie jest w stosunkach pracy dyskryminacją ze

względu na wiek. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie powoda

do pracy na ostatnio zajmowanym stanowisku oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego za wszystkie instancje w kwocie 225 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji i uznanych przez

Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku za prawidłowe wynika, że w pozwanej Spółce

dokonywana jest restrukturyzacja zakładów, w związku z którą z przyczyn ekonomicznoorganizacyjnych nastąpiła konieczność zmniejszenia stanu zatrudnienia pracowników. Na

skutek tych zmian pracodawca był obowiązany do wytypowania pracowników

przewidzianych do zwolnienia z pracy. Działając w tych ramach pozwany zakład

przeanalizował sytuację osobistą pracowników i do zwolnienia wytypował tych, którzy po

rozwiązaniu umowy o pracę będą mieli zapewnione środki utrzymania w postaci uprawnień

emerytalnych lub inne źródła zabezpieczenia materialnego. Zdaniem Sądu Najwyższego

należy uznać, że w sytuacji zmian organizacyjno-ekonomicznych pozwany zakład pracy

przyjął humanitarne i słuszne kryterium wyboru pracowników do zwolnienia z pracy, nie

pozbawiając pracy i środków utrzymania tych, którzy nie mają żadnego zabezpieczenia

materialnego. Z ustaleń Sądów obu instancji wynika, że pracodawca nie analizował sytuacji

pracowników ze względu na płeć, wiek, przydatność lub zdolność do pracy, albo inne

indywidualne cechy, o których mowa w art. 113 KP. Z tego wynika, że przy wyborze

pracowników do zwolnienia z pracy w pozwanym zakładzie nie wchodziła w rachubę

dyskryminacja określonych osób.

W rozumieniu art. 113 KP dyskryminacją jest bezprawne pozbawienie lub ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierówe traktowanie pracowników ze

względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, narodowość, rasę, przekonania zwłaszcza

polityczne lub religijne oraz przynależność związkową, a także przyznanie z tych względów

niektórym pracownikom mniejszych praw niż te, z których korzystają inni pracownicy

znajdujący się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Oceniając z tego punktu widzenia

rozwiązanie z powodem stosunku pracy, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się w działaniu

pozwanego pracodawcy naruszenia zakazu dyskryminacji w odniesieniu do powoda ze

względu na jego wiek, nie ograniczający jego zdolności do pracy i przydatności zawodowej.

Jednakże te okoliczności nie stanowiły podstawę rozwiązania z powodem stosunku pracy.

Należy zgodzić się z wnoszącym kasację, że przepis art. 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1995 r. Nr 30, poz.

154) przyznający prawo do górniczej emerytury bez względu na wiek i zajmowane

stanowisko górnikom, którzy wykonywali pracę pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu

pracy co najmniej przez 25 lat, określa przywilej, a nie obowiązek skorzystania z

wcześniejszych uprawnień emerytalnych. Wymienione prawo podmiotowe górników do

przejścia w stan emerytalny wcześniej nie zamyka ich aktywności zawodowej, z której mogą

korzystać dalej według swego uznania w innym zakładzie pracy. Uprawnienia do wcześniejszej emerytury powoda nie były jednak w niniejszej sprawie podstawą rozwiązania z

powodem stosunku pracy, lecz tylko jednym z kryteriów typowania pracowników do

zwolnienia z pracy. Sąd Najwyższy uznał, że w świetle ustalonych okoliczności sprawy

zarzut naruszenia art. 113 KP jest bezzasadny. Nieusprawiedliwiony jest także zarzut

naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 8 KP wskutek nierozważenia, czy wypowiedzenie

umowy o pracę powodowi nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z

uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd drugiej instancji miał na uwadze także ten

aspekt sprawy. Sąd ten uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uzasadnione

i nie naruszało zasad współżycia społecznego i nie stanowiło szykany. W tej kwestii na

uwagę zasługuje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone już w nie publikowanym

dotychczas wyroku z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 46/96. Sąd Najwyższy uznał co do

zasady, iż w razie ekonomicznej konieczności zmniejszenia zatrudnienia, wybór zwolnionego

pracownika może być sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, czyli zasadami

godziwego postępowania pracodawcy, jeśli jego sytuacja osobista jest znacznie gorsza niż

pozostałych pracowników. Wymagałoby to jednak wykazania, że jego sytuacja osobista

istotnie różni się od sytuacji pracowników o podobnej przydatności zawodowej, którym nie

wypowiedziano umów o pracę w związku ze zmniejszeniem zatrudnienia. Jednakże tych

okoliczności powód nie wykazał w sprawie. W tej sytuacji Sądy obu instancji trafnie przyjęły

zasadność wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu art. 45 KP i niesprzeczności z

zasadami współżycia społecznego.

W tym świetle okazuje się, że kasacja powoda nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Dlatego Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39312 KPC orzekł, jak w sentencji.

Notka

Powołany w uzasadnieniu wyrok z dnia 19 grudnia 1996 r., I PKN 46/96, został opublikowany w

OSNAPiUS 1997 nr 15 poz. 273.