I PKN 226/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 9 lipca 1998 r.

I PKN 226/98

Wykładnia prawa dokonana przez Sąd Najwyższy w sprawie przekazanej

do ponownego rozpoznania (art. 39317 KPC) może stać się nieaktualną, jeżeli

nastąpiła zmiana stanu faktycznego.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN Jerzy Kwaśniewski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 1998 r. sprawy z powództwa

Krystyny W.-K. przeciwko Urzędowi Miasta K. w K. o ustalenie i zapłatę, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 30 grudnia 1996 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Krystyna W.-K. domagała się ustalenia, że łączy ją stosunek pracy w Urzędem

Miasta K. oraz zasądzenia wynagrodzenia.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Krakowa-Howej Huty wyrokiem z dnia 2 września 1996 r. zasądził na rzecz powódki kwotę 2742,24 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Sąd ten ustalił, że od 8 lipca 1994 r. powódka pełniła funkcję Przewodniczącej

Zarządu i Rady Dzielnicy [...] w K. równocześnie będąc członkiem Zarządu. Przewodniczący Rady Miasta K. nawiązał (z tym samym dniem) z powódką stosunek

pracy z wyboru. Podstawą była uchwała Rady Dzielnicy [...] w sprawie zatrudnienia

Przewodniczącego Zarządu Dzielnicy I, którą podjęto na podstawie § 18 ust. 1 Statutu tej Dzielnicy, stanowiącego załącznik do uchwały [...] Rady Miasta K. W myśl

tego postanowienia Przewodniczący Zarządu Dzielnicy mógł być pracownikiem sa-

morządowym zatrudnionym na podstawie wyboru. Pismem z 23 listopada 1995 r.

Prezydent Miasta K. rozwiązał stosunek pracy z wyboru (łączący Zarząd z powódką)

z dniem 27 listopada 1995 r., powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 10 października 1995 r., w którym stwierdzono niezgodność z prawem nawiązania stosunku pracy

z wyboru.

Sąd Rejonowy uznał, że nie zaszła żadna z okoliczności skutkujących wygaśnięcie mandatu (rozwiązanie zarządu, upływ kadencji, odwołanie przez radę), a

przyczyną rozwiązania stosunku pracy z wyboru jest tylko wygaśnięcie mandatu.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może stanowić podstawy do rozwiązania stosunku pracy.

Sąd Rejonowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym stosunek pracy z wyboru wykazuje podobieństwo do zatrudnienia na podstawie

umowy o pracę na czas określony. Prowadzi to do wniosku, że w razie niezgodnego

z prawem rozwiązania stosunku pracy z wyboru pracownikowi przysługują roszczenia

przewidziane w art. 59 Kodeksu pracy, czyli roszczenie o odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Powódce nie służy natomiast roszczenie o

ustalenie, że nadal pozostaje w stosunku pracy, gdyż nie ma interesu prawnego, o

którym mowa w art. 189 KPC, skoro służy jej roszczenie o świadczenie.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 21 listopada 1996 r. oddalił apelację powódki od tego wyroku. Sąd Wojewódzki podniósł, między innymi, że zatrudnienie powódki na podstawie wyboru było

wprawdzie zgodne ze statutem Dzielnicy [...], ale postanowienia tego statutu nie były

zgodne z art. 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Przeciwko możliwości zatrudnienia przewodniczącego jednostki pomocniczej, jaką jest dzielnica, przemawia zdaniem tego Sądu - art. 37b ustawy o samorządzie terytorialnym, który przewiduje

przyznanie tylko diet i kosztów podróży służbowej. Również ogólna zasada zawarta

w art. 19 ust. 3 ustawy o samorządzie terytorialnym, zawierająca zakaz łączenia

funkcji przewodniczącego organu uchwałodawczego z funkcją w organie wykonawczym, przemawia przeciwko możliwości łączenia tych funkcji w jednostce pomocniczej. Rozwiązanie stosunku pracy z powódką, choć z naruszeniem prawa i przez

nieuprawniony organ, było prawnie skuteczne. Powódce nie służy roszczenie o

przywrócenie do pracy ani o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Powódka wniosła kasację od tego wyroku, którą Sąd Najwyższy uwzględnił

wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1997 r., uchylając zaskarżony wyrok i przekazując

sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że strony łączył

umowny stosunek pracy (umowa o pracę na czas określony - czas kadencji). Stosunek ten został nieprawidłowo rozwiązany bez wypowiedzenia. W myśl art. 59 (stosowanego odpowiednio) powódce służyłoby wyłącznie roszczenie odszkodowawcze,

gdyby upłynął już termin, do którego umowa miała trwać lub gdy przywrócenie do

pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu tego

terminu. Sąd Najwyższy uznał, że okoliczności takie nie mają miejsca, ponieważ

czteroletnia kadencja rozpoczęła się w 1994 r., a strony - wbrew twierdzeniom strony

pozwanej - mogą pozostawać ze sobą w stosunku pracy.

Sąd Najwyższy wyraził pogląd o konieczności przywrócenia powódki do pracy

i orzeczenia o wynagrodzeniu za czas pozostawania bez pracy, przy uwzględnieniu

kwot otrzymanych przez nią w tym okresie z tytułu diet.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1997 r. oddalił apelację. Sąd

Wojewódzki ustalił, że 7 lipca 1997 r. Rada Dzielnicy I podjęła uchwałę o odwołaniu

Zarządu Dzielnicy [...], co powoduje niemożliwość przywrócenia powódki do pracy.

Sąd drugiej instancji ustalił również, że powódka otrzymała zasądzone na jej rzecz

odszkodowanie wraz z kosztami procesu. Wynagrodzenie, jakie otrzymywała z tytułu

zatrudnienia, określone w uchwale z dnia 29 sierpnia 1994 r. na kwotę 644 zł miesięcznie, było następnie sukcesywnie podwyższane. Po rozwiązaniu stosunku pracy

do odwołania z funkcji Przewodniczącej Rady Dzielnicy [...], powódka otrzymywała

diety. Kwoty diet przewyższają kwotę wynagrodzenia za pracę.

Od tego wyroku powódka wniosła kasację. Podniosła w niej zarzut naruszenia

prawa materialnego - art. 56 i 59 KP w związku z art. 31 ustawy o pracownikach samorządowych oraz art. 39317 KPC. W kasacji podniesiono, że Sąd Wojewódzki

związany był wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy. Winien był powództwo uwzględnić i przywrócić powódkę do pracy na poprzednio zajmowane stanowisko, zasądzając na jej rzecz wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy.

Powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione jako podstawy kasacji nie są słuszne. Istotnie, Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej

sprawie przez Sąd Najwyższy (art. 39317 zdanie pierwsze KPC). Sąd Wojewódzki,

któremu sprawa została przekazana, orzekał jednakże w zmienionym stanie faktycznym. „Związanie” z art. 39317 KPC nie ma miejsca, gdy po wyroku Sądu Najwyższego nastąpiła zmiana stanu faktycznego. Tak rozumiane było związanie wynikające z

dawnego art. 389 KPC (w brzmieniu sprzed nowelizacji Kodeksu z dnia 1 marca

1996 r.), dotyczące orzeczenia sądu rewizyjnego (por. np. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 8 listopada 1973 r., II CR 536/73, OSNCP 1975 z. 1, poz. 9). Takie też rozumienie zakresu związania wykładnią prawa przedstawioną przez Sąd Najwyższy

prezentowane jest w doktrynie na tle nowo wprowadzonych przepisów o kasacji (por.

T. Ereciński Apelacja i kasacja w procesie cywilnym , Warszawa 1996, s. 160-161).

W rozpoznawanej sprawie stracił aktualność pogląd Sądu Najwyższego o

braku przesłanek uzasadniających zasądzenie odszkodowania określonych w art. 59

KP stosowanym odpowiednio na podstawie art. 31 ustawy o pracownikach samorządowych. Wobec odwołania Zarządu Dzielnicy [...], którego przewodniczącą była powódka, upłynął okres, na który trwać miało zatrudnienie na podstawie umowy na

czas określony (w chwili orzekania przez Sąd Najwyższy upłynęła już też kadencja

rad). Nie został także naruszony art. 59 KP. Wybór roszczenia (o przywrócenie do

pracy lub o odszkodowanie) jest - zgodnie z treścią tego przepisu -ograniczony właśnie ze względu na upływ czasu, do którego umowa miała trwać, lub niewielki okres,

który pozostał do upływu tego terminu.

Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku prawidłowo uwzględnił to ograniczenie. Wobec powyższego nie został również naruszony art. 57 KP, gdyż nie orzeczono o przywróceniu do pracy. Kasacja podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 393 12

KPC.