I PKN 22/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 20 listopada 1996 r.

I PKN 22/96

Kasacja nie zawierająca podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia ulega

odrzuceniu.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN:Józef Iwulski, Walerian

Sanetra (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 1996 r. sprawy z powództwa

Zenona C. przeciwko Zakładowi Konfekcyjnemu "T." w K. o zapłatę, na skutek kasacji

powoda od wyroku Sadu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi

z dnia 10 lipca 1996 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

o d r z u c i ć kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu oddalił powództwo Zenona C. skierowane przeciwko

Zakładowi Konfekcyjnemu "T." w K. Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz

wyrównania (podwyższenia) z tytułu "nagrody uznaniowej" za rok 1991 oraz prowizji od

zysku za rok 1991.

Rewizja powoda od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu ApelacyjnegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 10 lipca 1996 r. [...]. Od wyroku

Sądu Apelacyjnego w imieniu powoda została wniesiona kasacja. Jako jej podstawę

wskazano przepis "art. 393 pkt 2 KPC oraz art. 393 § 1 KPC". Można się domyślać, iż w

istocie idzie skarżącemu o przepis art. 3931 pkt 2 KPC, który przewiduje, iż kasację

można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć

istotny wpływ na wynik sprawy oraz o przepis art. 3932 § 1 KPC, stanowiący iż kasacja

powinna być wniesiona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym.

W ocenie Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie wniesiona

skarga kasacyjna nie odpowiada wymaganiom przewidzianym w art. 3933 KPC, w tej

części, w której przepis ten przewiduje powinność "przytoczenia podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia". Wynika z niego, że nie jest wystarczające ograniczenie się do

powołania się na przepis art. 3931 KPC, bez jednoczesnego wskazania jakie konkretne

przepisy prawa materialnego (gdy podstawą kasacji jest art. 3931 pkt 1 KPC) lub

przepisy postępowania (w razie wskazania jako podstawy kasacji art. 393 1 pkt 2 KPC)

zostały - zdaniem wnoszącego kasację - naruszone. Wymagania tego nie spełnia

zawarte w złożonej kasacji ogólnikowe stwierdzenie o braku należytego wyjaśnienia

jednego z elementów stanu faktycznego, czy też zawarta w niej opinia, że "jeśli chodzi

o zagadnienia związane z członkostwem powoda w Pracowniczej Radzie

Przedsiębiorstwa - to kwestia ta wymaga w pewnej mierze wiadomości specjalnych i

mogłaby być wyjaśniona przez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w zakresie

przepisów dotyczących związków zawodowych poszczególnych branż produkcyjnych".

Brak w kasacji przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia jest brakiem

istotnym, który sprawia, że musi ona zostać odrzucona. Na stanowisku takim stał Sąd

Najwyższy w okresie międzywojennym, co znalazło wyraz w szeregu jego orzeczeń, a

zwłaszcza w uchwale składu siedmiu sędziów, której tezy wpisano do księgi zasad

prawnych, z dnia 30 kwietnia 1938 r., C.III.319/37 (Zb.U. z 1938 r., poz. 303). Przyjęto

w niej, że skarga kasacyjna nie zawierająca wskazania podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia ulega odrzuceniu. Mając na uwadze wysokie podobieństwo w

ukształtowaniu instytucji kasacji w ramach nowelizacji z dnia 1 marca 1996 r. (ustawa o

zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej

- Prawo upadłościowe, Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych

innych ustaw Dz. U. Nr 43, poz. 189) do kasacji według przepisów z okresu

międzywojennego, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, pełną

aktualność zachowuje argumentacja przytoczona przez Sąd Najwyższy w jego uchwale

z dnia 30 kwietnia 1938 r. W szczególności podzielić należy zdanie, że jeżeli nie

wskazano podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia, skarga kasacyjna nie

odpowiada formalnym wymaganiom prawa, nie można wdawać się w rozpoznawanie

zasadności podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, gdyż zachodzi ich brak, nie można

z powodu ich braku osądzać czy są "usprawiedliwione", tzn. uzasadnione, wobec czego

nie można po ich rozpatrzeniu uwzględnić lub oddalić skargi kasacyjnej. Może zapaść

tylko orzeczenie stwierdzające, ze środek odwoławczy, jako nie odpowiadający

formalnym wymaganiom prawa ulega odrzuceniu. Jeżeli skarga kasacyjna nie

odpowiada wymaganiom w zakresie jej podstaw i ich uzasadnienia, a w szczególności,

gdy zawiera jedynie polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu merytorycznego i gdy

ustaleniom tego sądu przeciwstawia jedynie własne ustalenia faktyczne, to nie można

jej oddalić, lecz należy orzec o jej odrzuceniu. Odrzucenie takie nastąpić musi bez

wzywania strony do poprawienia lub uzupełnienia braku, albowiem niewskazanie

podstaw kasacyjnych i brak ich uzasadnienia stanowi wadę, która pozbawia dane

pismo istotnej cechy skargi kasacyjnej, a wobec tego poprawienie lub uzupełnienie

takiej "skargi kasacyjnej" w grę nie wchodzi. Postępowanie kasacyjne polega na

badaniu podstaw kasacyjnych, skoro zaś ich brak, to nie istnieje zasadniczy element

skargi kasacyjnej, nadający się do badania jej zasadności; taka skarga kasacyjna jest

czynnością procesową, nie nadającą się do rozwinięcia postępowania kasacyjnego.

Do poglądu, że stanowisko wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego w

okresie międzywojennym o konieczności odrzucenia kasacji, gdy brak jest w niej przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, powinno zostać zaakceptowane

także na tle nowych przepisów, które po dziesiątkach lat przywróciły kasację w

sprawach cywilnych w naszym porządku prawnym, zdaje się skłaniać T.Ereciński

(Apelacja i kasacja w procesie cywilnym, Warszawa 1996, s. 116 i nast.). Pisze on

jednak, że niezachowanie wymagań formalnych określonych w art. 3933 może być

uzupełnione w trybie art. 130 KPC (s. 120). Wyraźnie innego zdania jest natomiast

T.Wiśniewski (Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym,

Warszawa 1996, s. 141-143). Wychodzi on z założenia, że na gruncie obowiązującego

Kodeksu postępowania cywilnego można mówić o ogólnej zasadzie, że braki dotyczące

wymagań formalnych zaskarżenia mogą być usuwane i że sąd zobowiązany jest

wezwać wpierw skarżącego do uzupełnienia zaistniałych braków w wyznaczonym

terminie, dopiero zaś po bezskutecznym upływie tego terminu następuje z tej przyczyny

odrzucenie środka zaskarżenia.

Pogląd o istnieniu jakoby wspomnianej zasady jest dowolny (taka ogólna zasada

nie została nigdzie zapisana), a ponadto nie liczy się z kierunkiem zmian konkretnych

unormowań Kodeksu postępowania cywilnego, a nawet więcej, pewnej przebudowy

jego "filozofii", jaka znalazła wyraz w nowelizacji z dnia 1 marca 1996 r. Stąd też Sąd

Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie za błędne uznaje zapatrywanie, że również

brak lub wadliwe określenie podstawy kasacyjnej objęte są trybem postępowania sądu,

wynikającym z art. 3935 KPC. Natomiast za trafny Sąd Najwyższy w niniejszym składzie

uznaje ten kierunek rozumowania, który znalazł wyraz w orzeczeniu Sądu Najwyższego

z dnia 24 sierpnia 1965 r., III C 27/65 (OSPiKA 1966 poz. 94). Przyjęto w nim, iż nie jest

brakiem formalnym nieprzytoczenie w rewizji podstaw rewizji i ich uzasadnienia.

W myśl art. 3933 KPC kasacja powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia,

przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę

wyroku w całości lub w części, a w sprawach o roszczenia majątkowe - także wartość

przedmiotu zaskarżenia. Natomiast według art. 3935 KPC sąd drugiej instancji odrzuci

kasację wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak

również kasację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Pierwszy

z tych przepisów wyraźnie przeciwstawia sobie "wymagania przepisane dla pisma

procesowego" (między innymi) "przytoczeniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia".

Innymi słowy przytoczenie tych podstaw i ich uzasadnienie nie jest równoznaczne z

wymaganiami przepisanymi dla pisma procesowego, co prowadzi do wniosku, że brak

tej podstawy i uzasadnienia w skardze kasacyjnej nie mieści się w pojęciu

"niezachowania warunków formalnych pisma procesowego" w rozumieniu art. 130 KPC.

W konsekwencji nie ma w takim wypadku zastosowania przewidziana w nim zasada

nakładająca obowiązek wezwania do poprawienia lub uzupełnienia pisma

procesowego. Oznacza to także, że gdy w art. 3935 KPC mowa jest o odrzuceniu

kasacji, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie, to idzie jedynie o

tego typu braki, które zgodnie z art. 130 KPC i w granicach w nim określonych, mogą

być przedmiotem "wezwania do ich poprawienia lub uzupełnienia", a nie wszelkie

możliwe braki formalne (w szerokim tego słowa rozumieniu), w tym także tzw. braki

istotne skargi kasacyjnej. Kasacja, która nie zawiera wskazania podstaw kasacyjnych i

ich uzasadnienia i którą w związku z tym za uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30

kwietnia 1938 r. można określić jako pozór środka odwoławczego, nie mieści się w

kategorii kasacji zawierającej braki, mogące ulec korekcie przez ich uzupełnienie (art.

3935 KPC in fine), lecz powinna być kwalifikowana na tle art. 383 5 KPC jako przypadek

kasacji, która "z innych przyczyn jest niedopuszczalna" i w związku z tym podlega

odrzuceniu.

Ponieważ wniesiona w imieniu powoda Zenona C. skarga kasacyjna w ocenie

Sądu Najwyższego nie zawiera w swej treści przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia wobec tego zaszła konieczność jej odrzucenia, o czym orzeczono na

podstawie art. 3938 § 1 KPC w związku z art. 3935 i 3933 KPC.