I PKN 171/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 9 stycznia 2001 r.

I PKN 171/00

Od dnia ogłoszenia upadłości przestają pracodawcę obowiązywać przepisy ograniczające możliwość wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę, a

ogłoszenie upadłości jest wystarczającą przyczyną wypowiedzenia umowy o

pracę. Od tej chwili niedopuszczalną ingerencją w sprawy związane z procesem upadłościowym byłoby ze strony sądu pracy badanie stopnia zaawansowania postępowania upadłościowego i rozstrzyganie, w jakim momencie powinna nastąpić likwidacja określonej działalności, sprzedaż składników majątkowych, zwalnianie poszczególnych pracowników oraz jego kolejność.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga SkibińskaAdamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2001 r. sprawy z powództwa Mieczysława B. przeciwko Syndykowi K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w

K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 24 listopada 1999 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację;

2. oddalił wniosek strony pozwanej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Mieczysław B. wniósł pozew o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego dnia 8 lipca 1999 r. przez syndyka K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w K. Wyjaśnił, że jako radny Gminy B. podlegał szczególnej

ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę, a ponadto pismo zawierające

oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu zostało mu wręczone dnia 8 lipca 1999

r., chociaż wskazywało bieg okresu wypowiedzenia od 1 lipca 1999 r.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z dnia 21 września 1999 r.

oddalił powództwo. Ustalił, że w pozwanych Zakładach od 1994 r. toczy się postępowanie upadłościowe oraz są podejmowane działania zmierzające do likwidacji przedsiębiorstwa. W celu sprzedaży wyprodukowanych narzędzi syndyk zatrudnił kilku

pracowników, w tym od 1997 r. także powoda. Początkowo powód był zatrudniony na

stanowisku kierownika do spraw normowania i jakości produkcji. W dniu 3 lutego

1999 r. otrzymał wypowiedzenie warunków pracy, w którym na miejsce dotychczasowego stanowiska syndyk zaproponował mu stanowisko dozorcy Muzeum Techniki

w M. Od tego też dnia powód zaczął chorować i korzystał ze zwolnienia lekarskiego.

Wobec tego na stanowisku dozorcy została zatrudniona inna osoba (Lucjan Z.) na

czas określony, do 5 września 1999 r. Ponadto w charakterze dozorcy na czas określony do 10 października 1999 r. został zatrudniony Karol N. Do maja 1999 r. zostały

sprzedane nieruchomości stanowiące własność strony pozwanej, z wyjątkiem nieruchomości w M., której sprzedaż wymaga zatwierdzenia sędziego komisarza. Pozwane Zakłady nie prowadzą produkcji ani sprzedaży swoich wyrobów, wobec czego

syndyk masy upadłości wypowiedział pracownikom umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy.

Sąd Rejonowy ustalił ponadto, iż powód jest radnym Gminy B. Z tego względu

syndyk zwrócił się do Rady Gminy o zajęcie stanowiska w sprawie wypowiedzenia

powodowi umowy o pracę. Rada Gminy nie podjęła jednak uchwały, gdyż nie otrzymała wyjaśnień dotyczących sytuacji zwalnianych osób oraz sytuacji przedsiębiorstwa. Jednak zdaniem Sądu Rejonowego, okoliczność ta nie ma znaczenia. Wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nastąpiło bowiem na podstawie ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, której art. 5 wprowadził ograniczenie ochrony trwałości stosunku pracy przewidzianej w przepisach szczególnych, wyłączając tym samym stosowanie art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. W konkluzji Sąd Rejonowy stwierdził, że ogłoszona i zaawansowana likwidacja pracodawcy oraz zniesienie w takiej sytuacji szczególnej ochrony

pracowników przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunków pracy sprawiły, że

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uzasadnione i zgodne z prawem.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z

dnia 24 listopada 1999 r. oddalił apelację powoda opartą na zarzucie nienależytego

rozważenia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy, a mianowicie tych, że Rada Gminy B. nie wyraziła zgody na wypowiedzenie

powodowi, będącemu radnym tej Gminy, umowy o pracę oraz że po dokonaniu powodowi wypowiedzenia umowy syndyk zatrudnił osiem osób, co dobitnie świadczy o

możliwości dalszego zatrudniania powoda.

Sąd Okręgowy stwierdził, że wobec ogłoszenia upadłości K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w 1994 r. i sprzedaży całego majątku oraz rozpoczęcia w dniu 5

maja 1999 r. produkcji przez nowego właściciela, zarówno powód jak i inni pracownicy otrzymali wypowiedzenia umów o pracę z przyczyn ekonomicznych dotyczących

zakładu pracy. Decyzja ta była więc koniecznością, której nie mógł ubezskutecznić

fakt, że powód był radnym. W myśl bowiem art. 411 § 1 KP przepisy przewidujące

szczególną ochronę przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, między innymi pracowników będących radnymi, zostają wyłączone w razie ogłoszenia

upadłości pracodawcy.

Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, w której jako jej podstawę podał naruszenie art. 233 § 1 KPC wskutek pominięcia przez Sąd Okręgowy jego wyjaśnień świadczących o tym, że strona pozwana zatrudniła na stałe osoby spoza zakładu pracy oraz że stopień zaawansowania likwidacji nie wymagał zwolnienia skarżącego, gdyż prawdopodobnie potrwa ona do końca 2000 r. Poza tym powód zarzucił naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy wskutek ustalenia, że istniała uzasadniona przyczyna wypowiedzenia powodowi umowy o pracę ze względu na likwidację stanowiska dozorcy, chociaż stanowisko to do tej pory nie zostało zlikwidowane. Wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie na jej rzecz od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zakres postępowania dowodowego w sprawie zależał od faktów, które miały

istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (art. 227 KP). Z kolei istotność tych faktów

zależała od przedmiotu postępowania ocenianego z punktu widzenia prawa materialnego. W sprawie powoda, której przedmiotem było uznanie bezskuteczności wy-

powiedzenia umowy o pracę, a potem przywrócenie do pracy, istotne znaczenie

miało to, czy - jak tego wymaga art. 45 § 1 KP - istniała uzasadniona przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę oraz czy strona pozwana nie naruszyła przepisów o

wypowiadaniu umów o pracę, w tym także przepisów ustanawiających szczególną

ochronę stosunku pracy pracowników ze względu na pełnione przez nich funkcje

związkowe lub społeczne albo znajdujących się w określonej sytuacji życiowej.

Kwestie te zostały właściwie postawione przez Sądy obu instancji i trafnie

przez nie rozstrzygnięte. Sąd drugiej instancji ustalił w szczególności, że przyczyną

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę pismem z dnia 28 czerwca 1999 r. była

całkowita sprzedaż K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w K. w maju 1999 r.

Sprzedaż ta była następstwem ogłoszenia upadłości Zakładów w 1994 r. Mimo jednak ogłoszenia upadłości strona pozwana zatrudniała powoda tak długo, jak długo

było to możliwe - na różnych stanowiskach pracy (od dyrektora do spraw produkcji

do dozorcy Muzeum Techniki w M.). Ostatecznie, ze względu na sprzedaż całego

majątku i rozpoczęcie od dnia 5 maja 1999 r. produkcji przez nowego właściciela,

syndyk wypowiedział powodowi umowę o pracę.

Ogłoszenie upadłości pracodawcy, które jest następstwem braku środków finansowych między innymi na wynagrodzenia dla pracowników, jest uzasadnioną

przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę. Ogłoszenie upadłości znosi zarazem

ograniczenia w zakresie wypowiadania przez pracodawcę umów o pracę przewidziane w art. 38, art. 39 i art. 41 KP oraz w przepisach szczególnych dotyczących

ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umów o pracę. Wynika to wprost z treści art. 411 § 1 KP, który stanowi, że w razie ogłoszenia upadłości

lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, art. 39 i art. 41 ani przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub

rozwiązaniem umowy o pracę. Co więcej, według tego przepisu, zwolnienie pracodawcy z ograniczeń dotyczących wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę nie

zależy od etapu (zaawansowania) procesu likwidacyjnego, lecz wyłącznie od chwili,

w której nastąpiło ogłoszenie upadłości. Według bowiem art. 15 w związku z art. 8 §

2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 czerwca 1934 r. Prawo upadłościowe

(jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 114, poz. 1193 ze zm.), datą upadłości jest data

ogłoszenia postanowienia sądu. Skoro więc od chwili ogłoszenia upadłości przestają

pracodawcę obowiązywać przepisy ograniczające możliwość wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę, to tym samym fakt ogłoszenia upadłości staje się wystar-

czającą przyczyną wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, jeżeli okazał się

rzeczywistą jego przyczyną. Ponadto, skoro zasadność owej przyczyny powstaje w

chwili ogłoszenia upadłości pracodawcy i wskutek ogłoszenia upadłości, to niedopuszczalną ingerencją ze strony sądu pracy w sprawy związane z procesem upadłościowym byłoby badanie stopnia zaawansowania postępowania upadłościowego i

rozstrzyganie, w jakim momencie powinna nastąpić likwidacja określonej działalności, sprzedaż składników majątkowych i zwalnianie poszczególnych pracowników.

Co więcej, jeżeli z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy ustaje szczególna

ochrona pracowników przed wypowiadaniem i rozwiązywaniem umów o pracę –

właśnie dlatego, że ogłoszenie upadłości jest samo w sobie wystarczającą przyczyną

zniesienia tej ochrony – to tym samym ogłoszenie upadłości należy uznać za dostatecznie ważną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę, bez konieczności badania

stanu zatrudnienia, kolejności zwolnień, potrzeby zatrudnienia innych osób na czas

określony lub na innej podstawie niż umowa o pracę itp.

W świetle przedstawionego poglądu nie mogły odnieść skutku zarzuty skarżącego, sprowadzające się do twierdzenia, że Sąd Okręgowy powinien ustalić - czego

nie uczynił - w jakim etapie postępowania upadłościowego została powodowi wypowiedziana umowa o pracę, czy po jego zwolnieniu syndyk zatrudnił „na stałe osoby

spoza upadłego” - jak utrzymywał powód - oraz czy ostatnie stanowisko skarżącego,

tj. dozorcy Muzeum Techniki w M., zostało zlikwidowane czy nie. Bezskuteczność

powyższych zarzutów wynika również stąd, że Sąd Rejonowy poświęcił tym kwestiom wystarczająco dużo uwagi i ustalił, że wobec długotrwałego zwolnienia lekarskiego powoda syndyk masy upadłości zmuszony był zatrudnić na stanowisku dozorcy inną osobę, lecz zawarł z nią umowę o pracę na czas określony. Poza tym syndyk

zatrudnił na podstawie umowy zlecenia sześć osób na okres 14 dni w celu rozliczenia zarobków pracowników Muzeum Techniki w M. oraz przygotowania do archiwum

akt osobowych pracowników. Sąd Okręgowy nie miał potrzeby powtarzać tych ustaleń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skoro ocenił je jako trafne.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako niezasadną

(art. 39312 KPC).