I PKN 150/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 28 maja 1998 r.

I PKN 150/98

Do oceny zasadności roszczenia o jednorazowe odszkodowanie z tytułu

choroby zawodowej, powstałego po wejściu w życie ustawy z dnia 28 czerwca

1995 r. o zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 87, poz. 435), ma zastosowanie przepis art. 6

ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.) w

brzmieniu nadanym przez nowelę z dnia 28 czerwca 1995 r.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Adam Józefowicz, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Henryka M. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w S.

o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 18 grudnia 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Powód Henryk M. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Siedlcach z dnia 18 grudnia 1997 r. [...], którym

Sąd ten oddalił jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Łukowie z

dnia 18 czerwca 1997 r. [...].

W pozwie skierowanym przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych powód domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 11.533,50 zł

wraz z ustawowymi odsetkami poczynając od dnia 20 listopada 1996 r. do dnia zapłaty, tytułem jednorazowego odszkodowania należnego w następstwie uszczerbku

na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji

wynika, iż stosunek pracy z powodem uległ rozwiązaniu z dniem 29 lutego 1992 r. na

skutek wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, tj. Zakład Mechanizacji

Rolnictwa w R. Po tej dacie powód nie podjął zatrudnienia albowiem początkowo

przebywał na zwolnieniu lekarskim, a następnie uzyskał prawo do renty inwalidzkiej.

Postanowieniem z dnia 11 września 1992 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Gospodarczy w

Siedlcach ogłosił upadłość Zakładu Naprawczego Mechanizacji Rolnictwa w R., zaś

postanowieniem z dnia 30 grudnia 1996 r. stwierdził zakończenie postępowania

upadłościowego. Decyzją z dnia 27 września 1996 r. Państwowy Terenowy Inspektor

Sanitarny w Ł. stwierdził u powoda istnienie choroby zawodowej, a Obwodowa Komisja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 5 listopada

1996 r. stwierdziła u powoda 55% uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą

zawodową.

Zdaniem Sądu Rejonowego uprawnienie powoda do jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej powstało dopiero z chwilą uprawomocnienia się

orzeczenia OKiZ ustalającego uszczerbek na zdrowiu. W tym czasie nie istniał już

pracodawca powoda, który jako uspołeczniony zakład pracy byłby zobowiązany do

wypłaty odszkodowania i z tego względu roszczenie skierowane zostało przeciwko

pozwanemu Funduszowi. Ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze

zm.) wprowadzając ochronę roszczeń pracowniczych jednocześnie wyznaczyła

granice czasowe dla zaspokojenia określonych w niej roszczeń przez wskazanie dnia

poprzedzającego wystąpienie niewypłacalności pracodawcy i następującego po tym

dniu. Zgodnie z jej art. 2a za dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy uważa

się między innymi datę postanowienia Sądu o ogłoszeniu upadłości (w rozpoznawanej sprawie jest to dzień 11 września 1992 r.). W myśl zaś jej art. 6 ust. 2

pkt 1 i ust. 3, jednorazowe odszkodowanie pieniężne z tytułu choroby zawodowej

podlega zaspokojeniu, jeżeli uprawnienie do tego świadczenia powstało w okresie 3

miesięcy poprzedzających powstanie niewypłacalności pracodawcy, (a więc między

11 czerwca 1992 r. a 11 września 1992 r.), albo w okresie poprzedzającym ustanie

stosunku pracy przypadającym w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, lub następującym po tym dniu

(a więc w okresie od 11 listopada 1991 r. do 29 lutego 1992 r.). Uprawnienie powoda

do odszkodowania nie powstało w żadnym z wymienionych okresów i z tego względu

zdaniem Sądu Pracy nie jest możliwe jego zaspokojenie.

Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych podkreślił w pierwszej kolejności, że ustawa z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy określając zasady i zakres

ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, stanowi

jednocześnie w art. 25, że znajduje ona zastosowanie do świadczeń objętych przepisem art. 6, do których uprawnienie powstało po upływie trzech miesięcy od dnia

wejścia w życie ustawy, tj. od 1 kwietnia 1994 r. Prawo do odszkodowania z tytułu

choroby zawodowej będącego przedmiotem żądania pozwu, powstaje z momentem

spełnienia się przesłanek jego nabycia, a więc (również) po prawomocnym ustaleniu

uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1984 r. , III PZP 29/84,

OSNCP 1985 z. 1, poz. 21). W rozpoznawanej sprawie orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Ł. z dnia 5 listopada 1996 r.

[...], ustalające procentowy uszczerbek na zdrowiu, stało się prawomocne z dniem 20

listopada 1996 r. i w tej dacie powstało prawo do jednorazowego odszkodowania, co

jest równoznaczne z jego wymagalnością. W tym świetle nie budzi wątpliwości, że

dochodzone roszczenie powstało w terminie określonym w art. 25 ustawy z dnia 29

grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Nie jest to jednak jedyny warunek konieczny dla zaspokojenia spornego

roszczenia ze środków Funduszu.

W kasacji podniesiony został zarzut, iż zaskarżony wyrok narusza art. 6 ust. 3

i art. 25 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy, przez przyjęcie, że uprawnienie do jednorazowego

świadczenia, które dochodzi powód, zależy łącznie od spełnienia dwóch przesłanek,

tj. powstania niewypłacalności pracodawcy w terminach określonych ustawą i

uprawomocnienia się orzeczenia o stopniu uszczerbku na zdrowiu. Ponadto kasacja

zarzuca, iż naruszony został art. 5 i 4771 KPC „przez nie udzielenie powodowi wskazówek co do czynności procesowej” oraz „uznanie iż wprowadzenie powoda w błąd

jakiego dopuścili się przedstawiciele pozwanego nie wpływa na prawidłowość wyroku

wydanego przez Sąd pierwszej instancji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego została oddalona. Stawiając w niej zarzut naruszenia art. 6 ust. 3 i art. 25 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych nie wyjaśnia się w jej uzasadnieniu z jakich powodów błędne jest stanowisko Sądu przyjęte w zaskarżonym wyroku, że uprawnienie do jednorazowego odszkodowania zależy zarówno od tego, by niewypłacalność pracodawcy „wystąpiła w

określonych terminach” oraz, by również doszło do „uprawomocnienia się orzeczenia

o stopniu uszczerbku na zdrowiu”. W istocie więc z uzasadnienia kasacji nie wynika

dlaczego należy uznać, iż w zaskarżonym wyroku doszło do błędnego zinterpretowania i zastosowania art. 6 ust. 3 i art. 25 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, podobnie jak i Sąd pierwszej instancji, przyjął ten sposób wykładni przepisu art.

6 ust. 3 i art. 25 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, w związku ze zmianami

wprowadzonymi przez ustawę z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr

87, poz. 435), który został ustalony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia

1996 r., II PR 2/96. Między innymi sformułowano w nim pogląd, że przepisy ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy mają zastosowanie do niezaspokojonych roszczeń o jednorazowe odszkodowanie przysługujące na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i

chorób zawodowych, o ile prawo do nich powstało po dniu 31 marca 1994 r. i jeżeli

faktycznie zaprzestanie działalności przez pracodawcę miało miejsce również po tej

dacie. Jeżeli niewypłacalność pracodawcy powstała przed dniem wejścia w życie

ustawy, to nie istniała możliwość skorzystania przez pracowników z zaspokojenia nie

zrealizowanych roszczeń, nawet jeżeli uprawnienie do świadczeń powstało w terminie określonym w art. 25 ustawy z 23 grudnia 1993 r. Z chwilą wejścia w życie

ustawy z dnia 28 czerwca 1995 r. zmianie uległa redakcja art. 6 ustawy o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, a to oznacza, że

przepis ten w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych roszczeń, które stają się

wymagalne po tej chwili. Na stanowisku takim stanął Sąd Najwyższy także w wyroku

z dnia 8 grudnia 1997 r., I PKN 424/97 (nie publikowany), przyjmując jednocześnie

(podobnie jak w wyroku z 17 grudnia 1996 r., a także w uchwale z 17 października

1984 r.), że uprawnienie do jednorazowego odszkodowania powstaje (roszczenie

staje się wymagalne) w dacie orzeczenia (ostatecznego) Komisji Lekarskiej do

Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia. W ocenie składu orzekającego w niniejszej spra-

wie wykładnia przyjęta we wcześniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego, a tym

samym także w zaskarżonym wyroku, jest prawidłowa. Skoro roszczenie powoda

powstało dopiero z momentem wydania orzeczenia (ostatecznego) przez Obwodową

Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, a jednocześnie weszły w

życie zmiany dokonane w art. 6 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy przez ustawę nowelizującą z 28 czerwca 1995 r. , to

wobec tego przy ocenie roszczenia powoda słusznie zastosowano przepis art. 6 ust.

3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy

w jego nowym brzmieniu. Wynika zaś z niego, że jednorazowe odszkodowanie podlega zaspokojeniu ze środków Funduszu, jeżeli uprawnienie do tego świadczenia

powstało w okresie 3 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności

pracodawcy albo w okresie poprzedzającym ustanie stosunku pracy przypadającym

w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających dzień wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub następującym po tym dniu. Wymagania przewidzianego w

tym przepisie roszczenie powoda bez wątpienia nie spełnia, jeżeli uwzględnić, że

stało się ono wymagalne (powstało) 5 listopada 1996 r. zaś niewypłacalność pracodawcy „wystąpiła” 11 września 1992 r. Jest to wystarczający wzgląd dla przyjęcia

twierdzenia, iż powód nie spełniał warunków przewidzianych w ustawie (art. 6 ust. 3)

o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, niezależnie od tego, czy z art. 25 tej ustawy oraz innych jej przepisów wynika ogólna reguła,

iż ma ona zastosowanie tylko w tych przypadkach, w których niewypłacalność pracodawcy powstała w terminie określonym w tym przepisie, co kwestionuje się w kasacji. Podkreślić przy tym należy, że kasacja pośrednio przyjmuje, iż do roszczenia

powoda ma zastosowanie art. 6 ust. 3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w

razie niewypłacalności pracodawcy w nowym brzmieniu oraz, że „decydującym powinien być moment ustalenia uszczerbku na zdrowiu albowiem dopiero wówczas

można podjąć dalsze czynności mające na celu realizację swoich uprawnień”, co

oznacza, iż w istocie przyjmuje się w niej za prawidłowy pogląd, w myśl którego

roszczenie o jednorazowe odszkodowanie powstaje dopiero po ustaleniu stopnia

uszczerbku na zdrowiu. W tym stanie rzeczy niezrozumiały jest jej zarzut, iż w zaskarżonym wyroku doszło do naruszenia art. 6 ust. 3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Za bezzasadny należy uznać

także zarzut naruszenia art. 25 tej ustawy, między innymi z powodów wskazanych w

wyroku Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1996 r., co jednak o tyle jest mniej istotne, iż

z jej art. 6 ust. 3 wynika, że prawo powoda do otrzymania świadczenia z Funduszu

jest wykluczone.

Bezzasadne są także zarzuty naruszenia art. 5 KPC i art. 477 1 KPC. W uzasadnieniu kasacji brak jest bliższego wyjaśnienia na czym naruszenie to polegało.

Można przypuszczać, iż pozostają one w związku z podnoszonym już wcześniej (w

apelacji) zarzutem wprowadzenia powoda w błąd przez przedstawiciela Wojewódzkiego Urzędu Pracy jako reprezentanta Funduszu. Sąd drugiej instancji słusznie w

związku z tą kwestią stwierdził, że pozew dotyczył wypłaty jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej na podstawie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Natomiast sugerowana przez powoda odpowiedzialność jest odpowiedzialnością o innym charakterze; ewentualne

roszczenia mogą być dochodzone w odrębnym procesie na podstawie przepisów

prawa cywilnego. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do twierdzenia, że naruszony

został przepis przewidujący udzielanie przez sąd stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych

czynności i skutkach zaniedbań (art. 5 KC). Gdy idzie o zarzut naruszenia art. 477 1

KPC, to zachodzi sprzeczność między tym, co mogłoby wynikać z powołania się na

ten artykuł, a wyjaśnieniem kasacji, jakie temu zarzutowi towarzyszy. Można przypuszczać, iż skarżącemu idzie o paragraf pierwszy art. 4771 KPC, tj. że sąd powinien

orzec ponad (lub obok) żądania powoda, ale jest to wątpliwe gdy zważyć, że według

słów kasacji naruszenie tego przepisu nastąpiło „przez uznanie iż wprowadzenie

powoda w błąd jakiego dopuścili się przedstawiciele pozwanego nie wpływa na prawidłowość wyroku wydanego przez Sąd I instancji, co skutkowało odstąpieniem od

wyjaśnienia tej kwestii”. W tym stanie rzeczy - niezależnie od tego, że zdaniem Sądu

Najwyższego w rozpoznawanej sprawie nie ma żadnych podstaw do wysuwania zarzutu, iż naruszony został art. 4771 § 1 KPC z uwagi na okoliczność, iż wyjaśnienie

istoty pretensji powoda nie przystaje w żadnej mierze do treści art. 477 1 KPC, powołanie się na ten przepis w kasacji nie mogło stać się przedmiotem merytorycznej

analizy.

Z powyższych względów na podstawie art. 39312 KPC Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji.