I PKN 122/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 29 listopada 2000 r.

I PKN 122/00

Nieuwzględnienie żądania przywrócenia do pracy i zasądzenie na rzecz

pracownika odszkodowania na podstawie art. 45 § 2 KP powinno być poprzedzone dokonaniem przez sąd pracy ustaleń co do braku możliwości lub niecelowości przywrócenia do pracy.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2000 r. sprawy z powództwa Bogdana C. przeciwko „B.” Spółce z o.o. w P. o uchylenie kary nagany i

przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 14 września 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Płocku wyrokiem z 16 lutego 1999 r. [...] zasądził

od strony pozwanej „B.” Spółki z o.o. w P. na rzecz powoda Bogdana C. kwotę 5.427

złotych wraz z odsetkami tytułem odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie

umowy o pracę oraz uchylił karę nagany nałożoną na powoda przez pozwanego pracodawcę 19 lutego 1998 r.

Sąd Pracy ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej Spółce na podstawie

umowy o pracę na stanowisku inspektora budowlanego. Z racji zajmowanego stanowiska pełnił funkcję inspektora nadzoru z ramienia swojego pracodawcy jako inwestora (zamawiającego) przy realizacji robót polegających na ociepleniu budynku biurowego pozwanej Spółki. W dniu 19 lutego 1998 r. został ukarany karą nagany za

naruszenie obowiązków pracowniczych, w szczególności za to, że nie poinformował

przełożonych o konieczności ustalenia z wykonawcą robót wskaźników do kosztorysowania, przyjmując na własną odpowiedzialność ich wysokość, w wyniku czego

okazało się, że przyjęte przez niego wskaźniki są niekorzystne dla pracodawcy jako

zamawiającego, a bardzo korzystne dla wykonawcy. Ponadto jako przyczynę ukarania karą nagany wskazano to, że powód bez zgody kierownika działu technicznego

M.M. udzielił wykonawcy zaliczki na pokrycie kosztów prowadzonych robót w wysokości 140.000 zł. Powód złożył sprzeciw od kary nagany, jednak pracodawca sprzeciw odrzucił. Z tych samych względów, dla których ukarano powoda karą porządkową, wypowiedziano mu w dniu 4 marca 1998 r. umowę o pracę, wskazując jako przyczynę wypowiedzenia niewłaściwą dbałość o sprawy finansowe przedsiębiorstwa

oraz brak możliwości współpracy w grupie.

Sąd Rejonowy uchylił karę nagany nałożoną na powoda, uznając, że ukaranie

nastąpiło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 109 § 1 KP. Dokonując oceny

zebranego w sprawie materiału dowodowego – przede wszystkim podzielając wnioski opinii biegłego z zakresu budownictwa J.P. - Sąd uznał, że zarzuty stawiane powodowi przez pracodawcę, które stanowiły uzasadnienie wypowiedzenia umowy o

pracę, są bezpodstawne. Wypowiedzenie umowy o pracę było zatem nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 KP. Uwzględniając jednak „nastawienie wobec powoda

wskazujące, że po przywróceniu powoda do pracy nie byłoby możliwości współpracy

między dyrektorem a powodem, Sąd uznał, że przywrócenie powoda do pracy jest

niecelowe i na podstawie art. 45 § 2 KP zasądził odszkodowanie w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia”.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z 14 września 1999 r. [...] oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego.

Powód zaskarżył ten wyrok w części nie uwzględniającej jego roszczenia o przywrócenie do pracy, wnosił o jego zmianę i orzeczenie zgodnie z żądaniem. W apelacji

zakwestionował zastosowanie przez Sąd Rejonowy art. 45 § 2 KP, podnosząc, że

ewentualne przywrócenie go do pracy nie musi oznaczać współpracy z dotychczasowymi przełożonymi – Z.P. i M.M. - ponieważ osoby te nie pełnią już funkcji kierowniczych. Przywrócenie do pracy – zgodnie z żądaniem zgłoszonym w pozwie – stworzyłoby powodowi możliwość negocjowania z nowym właścicielem zakładu pracy warunków dalszego zatrudnienia lub rozwiązania umowy o pracę według zasad zwolnień grupowych z wykorzystaniem świadczeń z tzw. pakietu socjalnego.

Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji co do zasadności

„uruchomienia trybu art. 45 § 2 KP i zasądzenia odszkodowania” w miejsce żądanego przez powoda przywrócenia do pracy. Przyjęty przez Sąd Rejonowy jako przyczyna zasądzenia odszkodowania „brak możliwości jakiejkolwiek współpracy między

dyrektorem pozwanego zakładu pracy i powodem” został – w ocenie Sądu Okręgowego – potwierdzony „w pewnym sensie” w apelacji, w której wskazuje się z nazwiska Z.P. i M.M. jako dwóch przedstawicieli kierownictwa pozwanego, z którymi

trudno byłoby współpracować powodowi. „W świetle oświadczenia pełnomocnika

pozwanego (wbrew twierdzeniom apelacji) obydwaj wyżej wymienieni przedstawiciele kierownictwa pozwanego pracodawcy zmienili co prawda zajmowane stanowiska ale nadal piastują kierownicze funkcje. Tym samym argumenty powoda przedstawione w uzasadnieniu apelacji nie odpowiadają prawdzie.” W ocenie Sądu Okręgowego „całokształt materiału dowodowego wskazuje, iż dalsza współpraca powoda

z pozwanym pracodawcą byłaby niecelowa”.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją powód. Jako podstawy kasacji

skarżący wskazał: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 45 § 2 KP w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, 2) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 328 § 2

KPC, „wobec braku wskazania przez Sąd ustalonych faktów, które Sąd uznał za

udowodnione, dowodów na których się oparł uznając, iż w sprawie niniejszej istnieją

podstawy do zastosowania art. 45 § 2 KP, a także dlaczego odmówił wiarygodności i

mocy dowodowej zarzutom przedstawionym w apelacji powoda”. Skarżący wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i

uwzględnienie w całości powództwa (o przywrócenie do pracy), ewentualnie „o

uchylenie zaskarżonych orzeczeń i przekazanie Sądowi pierwszej instancji sprawy

do rozpoznania”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie. Podstawą oddalenia powództwa o przywrócenie do pracy i zasądzenia na rzecz powoda odszkodowania na podstawie art.

45 § 2 KP była ocena Sądu Rejonowego dotycząca niecelowości przywrócenia go do

pracy ze względu na „nastawienie wobec powoda wskazujące, że po przywróceniu

do pracy nie byłoby możliwości współpracy między dyrektorem a powodem”. Ocena

ta – wyrażona w końcowej części uzasadnienia wyroku Sądu Pracy [...] - nie została

odniesiona do konkretnych ustaleń faktycznych, w szczególności do tego, na czym

polega i z czego wynika „nastawienie wobec powoda”, o jakie „nastawienie” chodzi,

co (czyje zachowanie) było jego przyczyną, kto swoim zawinionym działaniem doprowadził do sytuacji, w której brak jest możliwości dalszej współpracy stron, a także

z którym (którymi) z przełożonych powoda nie istniałaby możliwość jego dalszej

współpracy w razie przywrócenia do pracy. W apelacji powód podniósł zarzuty odnoszące się do przedstawionej wcześniej oceny Sądu Pracy co do zastosowania art. 45

§ 2 KP, wskazując na to, że jego dotychczasowi przełożeni nie pełnią już funkcji kierowniczych, a zatem – jak należy się domyślać – nie musiałby po przywróceniu do

pracy współpracować z nimi. Sąd Okręgowy nie ustosunkował się we właściwy sposób do tej argumentacji powoda zawartej w apelacji, choć wymagała ona odpowiednich ustaleń faktycznych i oceny materialnoprawnej tych ustaleń. Powołanie się

przez Sąd Okręgowy na „oświadczenie pełnomocnika pozwanego” (nie wiadomo,

kiedy i w jakiej formie złożone, albowiem strona pozwana nie wniosła odpowiedzi na

apelację ani żadnego innego pisma procesowego w toku postępowania apelacyjnego

zawierającego ustosunkowanie się do zarzutów apelacji, protokół zaś rozprawy

apelacyjnej nie zawiera adnotacji co do treści oświadczeń pełnomocnika strony pozwanej składanych w czasie rozprawy odnoszących się do omawianej kwestii) nie

może zastąpić dowodu, zwłaszcza gdy sporny między stronami – a więc wymagający

dowodu (art. 227 KPC) - okazał się fakt braku możliwości dalszej ich współpracy i w

związku z tym niecelowości przywrócenia powoda do pracy.

Sąd drugiej instancji zaakceptował ocenę Sądu pierwszej instancji co do możliwości zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 45 § 2 KP, mimo że ocena ta nie

była oparta na ustaleniach faktycznych odnoszących się do przesłanek zastosowania

wskazanego przepisu (co do braku celowości przywrócenia powoda do pracy), a powód w apelacji wyraźnie kwestionował podstawy faktyczne takiej oceny. Nie sposób

zgodzić się z wywodem zawartym w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego co do

tego, że fakt braku możliwości jakiejkolwiek współpracy z dyrektorem pozwanego

zakładu pracy potwierdza sama apelacja, w której wskazuje się z nazwiska dwóch

przedstawicieli kierownictwa pozwanego, z którymi trudno byłoby współpracować

powodowi. Przede wszystkim z treści uzasadnienia apelacji nie można wyinterpretować przyznania przez powoda faktu braku możliwości jakiejkolwiek współpracy pomiędzy nim a dyrektorem, które mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia, że fakt ten

nie wymaga dowodu jako przyznany w rozumieniu art. 229 KPC. Ponadto nie wia-

domo, czy osoby wymienione przez powoda z nazwiska w apelacji były tym dyrektorem pozwanego zakładu pracy, o którym wspomniano w uzasadnieniu Sądu Rejonowego. Powołując się ogólnikowo na to, że „całokształt materiału dowodowego wskazuje, iż dalsza współpraca powoda z pozwanym pracodawcą byłaby niecelowa”, Sąd

Okręgowy nie wskazał, o jakie dowody w tym przypadku chodzi, skoro Sąd Rejonowy w istocie rzeczy nie prowadził na tę okoliczność postępowania dowodowego, a

jego ocena była arbitralna.

W tych okolicznościach uzasadniony okazał się zawarty w kasacji zarzut naruszenia art. 45 § 2 KP, albowiem w świetle dokonanych ustaleń faktycznych (a właściwie ich braku) ocena, że przywrócenie powoda do pracy byłoby niecelowe, jest

pochopna i przedwczesna, a przez to bezpodstawna.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC jest niesłuszny o tyle, o ile odnosi się do

braku wskazania przez Sąd Okręgowy, dlaczego „odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zarzutom przedstawionym w apelacji powoda”. Ocenie pod kątem wiarygodności i mocy dowodowej nie podlegają oświadczenia (zarzuty, argumenty) stron,

lecz dowody przeprowadzone w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (w tym np. dowód z przesłuchania stron). Pomijając wątpliwości

związane z tym, czy naruszenie art. 328 § 2 KPC, regulującego materię konstrukcji

uzasadnienia wyroku, może mieć kiedykolwiek istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 3931 pkt 2 KPC i w związku z tym stanowić skuteczną podstawę kasacyjną, stwierdzić należy – co zostało już wcześniej podniesione – że uzasadnienie

Sądu Okręgowego rzeczywiście nie zawiera wskazania ustalonych faktów, które Sąd

ten uznał za udowodnione, oraz dowodów, na których Sąd się oparł, uznając, że w

sprawie istnieją podstawy do zastosowania art. 45 § 2 KP.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na

podstawie art. 39313 § 1 KPC i art. 108 § 2 KPC w związku z art. 39319 KPC.