I PKN 101/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 13 maja 1998 r.

I PKN 101/98

Przejęcie części zakładu pracy w trybie art. 231 § 1 KP w okresie wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę powoduje, że nowy pracodawca

wstępując z mocy prawa w uprawnienia i obowiązki poprzedniego pracodawcy

jest związany wypowiedzeniem umowy o pracę, jeżeli nie dokona czynności

zmierzających do jego cofnięcia przed datą rozwiązania stosunku pracy.

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie: SN Adam

Józefowicz (sprawozdawca), SA Alina Krusz-Stankiewicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 1998 r. sprawy z powództwa

Marka M., Andrzeja W. i Stanisława K. przeciwko Zakładowi Energetyki Cieplnej w K.

o nawiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 22 października 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi WojewódzkiemuSądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z dnia 21 maja 1997 r. [...]

zobowiązał Zakład Energetyki Cieplnej w K. do nawiązania stosunku pracy z Markiem M., Andrzejem W. i Stanisławem K. w terminie 1 tygodnia od uprawomocnienia

się orzeczenia, a w pozostałej części dotyczącej wynagrodzenia za pracę oddalił

powództwo. Sąd ustalił, że powodowie Marek M., Andrzej W. i Stanisław K. byli pracownikami Zakładu Metalurgicznego „Z.” w K. w upadłości, zatrudnionymi w charakterze elektromonterów. Zgodnie z § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży z dnia 24

lipca 1996 r. kupujący Zarząd Miasta i Gminy w K. zobowiązał się przejąć w trybie

art. 23 KP wszystkich pracowników, zatrudnionych na czas nie określony według

stanu zatrudnienia na dzień 15 czerwca 1996 r. W wykazie pracowników Zakładu

Elektrociepłowni z 15 września 1996 r., przekazanych do Urzędu Miasta na podstawie art. 231 KP byli wymienieni powodowie. Z wykazu tego wynika, że byli oni zatrudnieni w nastawni głównej E-2 na stanowiskach elektromonterów dyżurnych. Do

ich obowiązków należała kontrola urządzeń elektrycznych wszystkich obiektów na

terenie całego Zakładu pracy, w tym obsługa zespołu urządzeń służących do przesyłania i rozdzielania energii elektrycznej do zespołów maszyn, odbiorników, oświetlenia wewnętrznego i zewnętrznego. Kierownikiem Zakładów Elektrociepłowni był

Grzegorz S., a bezpośrednim przełożonym powodów mistrz Andrzej R. W nastawni

głównej brak było zaplecza socjalnego. Andrzej R. miał swoje biuro na wydziale mechanicznym, a siedziba pozwanych znajdowała się w rozdzielni RP 15, w której mieli

swój warsztat pracy, półki na ubrania i stołówkę. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany

przejął w październiku 1996 r. nastawnię główną, która zgodnie ze schematem organizacyjnym z dnia 1 marca 1996 r. [...] wchodziła w skład Elektrociepłowni. Powodowie znajdowali się w analogicznej sytuacji, jak Andrzej R. Wszyscy mieli zaplecze

poza nastawnią główną E-2. Andrzej R. został przejęty przez pozwany zakład w trybie art. 231 KP, a z powodami z niezrozumiałych względów odmówiono nawiązania

stosunku pracy. Wprawdzie w wykazie przejmowanych pracowników przez Urząd

Miasta i Gminy w K., sporządzonym według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r. przez

Grzegorza S. brak było nazwisk powodów [...]. Wykaz ten miał charakter projektu dla

dyrektora i podlegał uzupełnieniu. Dlatego wykaz ten nie stanowi dowodu

przesądzającego, że powodowie nie byli pracownikami Elektrociepłowni, gdyż byli oni

pracownikami nastawni głównej E-2, a nie rozdzielni RP 15, gdzie mieli tylko swoją

siedzibę. Na podstawie wykazu środków trwałych przejętych w całości przez

nabywcę Sąd Rejonowy ustalił, że nastawnia główna E-2 była przejęta przez pozwany zakład. Sąd zwrócił uwagę na brak konsekwencji pozwanego w zakresie wypłaty odpraw pieniężnych na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.). Pomijając nieprawidłowości wypłaty odpraw pieniężnych pracownikom przejmowanego zakładu pracy, których zatrudnia, pozwany powołuje się na fakt

wypłaty odpraw powodom, którym odmawia zatrudnienia. Sąd Rejonowy uznał, że

umowa o pracę uległa rozwiązaniu w dniu 30 września 1996 r. Z uwagi na to, że sto-

sunek pracy ze Stanisławem K. nie został nawiązany, nie przysługuje mu wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, którego domagał się w pozwie. Sąd Rejonowy uznał, że pracownicy nastawni, w tym powodowie, podlegają przejęciu przez

pozwanego na podstawie art. 231 KP. Bez znaczenia jest okoliczność, że budynek

RP-15, w którym powodowie mieli siedzibę nie został przejęty przez stronę pozwaną.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach po rozpoznaniu apelacji pozwanego Zakładu Energetyki Cieplnej od powyższego wyroku

Sądu pierwszej instancji, wyrokiem z dnia 22 października 1997 r. [...] oddalił apelację. Sąd Wojewódzki stwierdził, że Sąd pierwszej instancji wyciągnął prawidłowe

wnioski z zebranego materiału dowodowego i wydał trafny wyrok. Na skutek przejęcia zakładu pracy, nastąpiła zmiana podmiotowa po stronie pracodawcy (wejście w

prawa i obowiązki dotychczasowego pracodawcy przy zachowaniu istniejących stosunków pracy) w sposób automatyczny i niezależny od woli dotychczasowego i nowego pracodawcy. Pozwany zobowiązał się zgodnie z § 5 umowy przedwstępnej do

przejęcia w trybie art. 231 KP wszystkich pracowników zatrudnionych na czas nie

określony w Elektrociepłowni na dzień 15 czerwca 1996 r. Pozwany przejął na własność część majątku Zakładu Metalurgicznego „Z.” w upadłości w K., tj. Elektrociepłownię i Nastawnię Główną, będącą organizacyjnie częścią składową Elektrociepłowni. Przejęcie Nastawni, w której pracowali powodowie nastąpiło w październiku

1996 r. Nie został przejęty budynek RP-15, w którym powodowie mieli swą siedzibę.

Przejęty został zatem faktycznie zarówno majątek Elektrociepłowni, jak i Nastawni.

Logiczny i zgodny z art. 231 KP jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - wniosek, że

nastąpiło skuteczne przejęcie pracowników, w tym powodów, przez nowego pracodawcę. Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu apelacji, że powodowie byli pracownikami rozdzielni RP-15 i powinni być przejęci przez nabywcę Oddziału Stalowni.

Ponadto uznał, że zbędne było dopuszczenie przez Sąd dowodu z zeznań nabywcy

Odlewni oraz budynku rozdzielni RP-15. Sąd Wojewódzki uznał, że pomimo błędnej

redakcji sentencji, zobowiązującej stronę pozwaną do zawarcia z powodami umów o

pracę w sytuacji, gdy z mocy art. 231 KP są oni jej pracownikami z mocy prawa, nie

jest celowe uwzględnienie apelacji z tego powodu.

Od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego strona pozwana wniosła kasację, w której zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 23 1 § 1, art.

45 § 1 i art. 264 § 1 i 3 KP przez błędną ich wykładnię, a także niewłaściwe zastosowanie prowadzące do nawiązania umów o pracę. Ponadto w kasacji zarzucono

naruszenie przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 3 KPC i pominięcie dowodu z

ustalenia ilości przejętych pracowników przez nabywcę Zakładu Odlewniczego, w

tym miejsca pracy powodów w placówce RP-15 i sporządzonego wykazu pracowników z tej części zbytego zakładu pracy oraz naruszenie przepisów art. 224 i 227

KPC. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżony wyrok narusza prawo materialne (art. 231 § 1 KP). Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, które Sąd Wojewódzki

przyjął za podstawę faktyczną swojego orzeczenia wynika, że przed datą przejścia

zakładu pracy na innego pracodawcę, poprzedni zakład pracy powodów (Zakład

Metalurgiczny „Z.” w K. w upadłości) rozwiązał z nimi umowy o pracę po upływie

trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z dniem 30 września 1996 r. Ponadto wyroki Sądów obu instancji opierają się na stwierdzeniu, że pozwany Zakład Energetyki

Cieplnej w K. faktycznie przejął w październiku 1996 r. elektrociepłownię wraz z nastawnią główną, w której powodowie pracowali przed rozwiązaniem umowy o pracę.

Z art. 231 § 1 i 3 KP wynika, że na skutek przejęcia zakładu pracy lub jego części

następuje zmiana podmiotu zatrudniającego w stosunkach pracy istniejących w

chwili przejęcia i nie dotyczy byłych pracowników, z którymi poprzedni pracodawca

skutecznie rozwiązał umowy o pracę. Powodowie nie kwestionowali rozwiązania

umów o pracę i pobrali odprawy pieniężne. Przyjmując, że istotne znaczenie ma data

nabycia aktem notarialnym części zakładu pracy od poprzedniego pracodawcy w

dniu 5 września 1996 r., to nowy pracodawca wstępując z mocy prawa w uprawnienia i obowiązki poprzedniego pracodawcy jest związany wypowiedzeniem umowy o

pracę, jeżeli nie dokona czynności prawnych zmierzających do jego cofnięcia przed

datą rozwiązania stosunku pracy. W ustalonej w sprawie sytuacji powodów, nie ma

więc zastosowania przepis art. 231 § 1 KP. Sąd Wojewódzki naruszył zatem art. 231

§ 1 KP przez to, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy przyjął przepis ten, jako

podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia. Ponadto wskutek niewłaściwego

zastosowania wymienionego przepisu powstała sprzeczność między sentencją wyroku Sądu pierwszej instancji, zobowiązującym stronę pozwaną do nawiązania z powodami stosunku pracy bez wskazania podstaw prawnych, a uzasadnieniami wyro-

ków Sądów obu instancji, z których wynikałby obowiązek pozwanego przywrócenia

powodów do pracy, gdyby istniały ich stosunki pracy w dacie przejęcia przez niego

części zakładu pracy. Odnosiłoby się to do przypadku niezgodnej z prawem odmowy

ich zatrudnienia przez pracodawcę lub niezgodnego z prawem rozwiązania umów o

pracę, co w sprawie niniejszej nie wchodzi w rachubę. W związku z tym skarżący

niewłaściwie zarzucił w kasacji naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 45 § 1 i art.

264 § 1 i 3 KP w sytuacji, gdy rozwiązanie z powodami stosunku pracy jest ustaloną

przez Sąd i bezsporną między stronami okolicznością w sprawie. Z tego względu

powodowie domagali się w swych pozwach nawiązania stosunku pracy. Jako

podstawę swych roszczeń powodowie wskazali § 5 przedwstępnej umowy sprzedaży

z dnia 24 lipca 1996 r., zawartej między pracodawcą powodów, a nabywcą części

mienia zakładu pracy. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaaprobowanych przez

Sąd drugiej instancji, wynika, że nabywca pozwanego zakładu pracy Zarząd Miasta i

Gminy w K. zobowiązał się przejąć pracowników zatrudnionych na czas nie

określony według stanu na dzień 15 czerwca 1996 r., kiedy to powodowie byli pracownikami przejętej części zakładu pracy. Sądy obu instancji nie rozpoznały roszczeń powodów na tej przytoczonej w pozwach podstawie faktycznej, która wymagała

wyjaśnienia innych aspektów prawnych tak skonstruowanego powództwa - jak

wstępnie wydaje się - opartego na przepisach art. 389, art. 393 § 1 i art. 353 § 2 KC

w związku z art. 300 KP. Jednakże powodowie powinni przedtem dokładniej określić

podstawę swych roszczeń. Dopiero wtedy Sąd mógłby rozważyć, czy zobowiązanie

zawarte w tej umowie może być potraktowane, jako przyrzeczenie spełnienia świadczenia przez nabywcę pozwanego zakładu na rzecz ogólnikowo skonkretyzowanych

osób trzecich, które znajdą się w określonej w umowie sytuacji.

Z tego punktu widzenia rozpatrując kasację Sąd Najwyższy stwierdził, że

orzekając na podstawie materiału zebranego w pierwszej instancji, Sąd Wojewódzki

nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co

usprawiedliwia zarzut kasacji naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 229

KPC. Rozpatrując sprawę zgodnie z art. 39311 KPC w granicach kasacji, Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że nastąpiło w sprawie wskazane wyżej naruszenie

prawa. Ponadto brak jest w sprawie niezbędnych ustaleń przyjętych przez Sąd drugiej instancji, które stosownie do art. 39315 KPC umożliwiałyby Sądowi Najwyższemu

wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Dlatego Sąd Najwyższy uwzględniając kasację na zasadzie art. 39313 § 1 KPC orzekł, jak w sentencji.