I PKN 100/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 20 lipca 2001 r.

I PKN 100/01

W sprawie z powództwa nauczyciela o ustalenie, że jego umowny stosunek pracy przekształcił się w stosunek pracy z mianowania, wartość przedmiotu zaskarżenia - decydującą o dopuszczalności kasacji (art. 3921 § 1 KPC) określa się według reguł przewidzianych w art. 231 KPC.

Sędzia SN: Katarzyna Gonera.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca

2001 r. sprawy z powództwa Hanny W. przeciwko Szkole Podstawowej Specjalnej

przy Sanatorium Rehabilitacyjnym dla Dzieci „P.” w Z.Ś. o uznanie mianowania, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Świdnicy z dnia 7 września 2000 r. [...]

o d r z u c ił kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy wyrokiem z

7 września 2000 r. oddalił apelację powódki Haliny W. od wyroku Sądu RejonowegoSądu Pracy w Wałbrzychu z 22 lutego 2000 r., którym oddalone zostało jej powództwo przeciwko pozwanej Szkole Podstawowej Specjalnej przy Sanatorium Rehabilitacyjnym dla Dzieci „P.” w Z.Ś. o ustalenie, że z mocy prawa stała się nauczycielem

mianowanym. Sąd Rejonowy ponadto umorzył postępowanie w przedmiocie uznania

przeniesienia powódki w stan nieczynny za bezzasadne, w związku z cofnięciem pozwu w tej części, lecz tego rozstrzygnięcia powódka nie skarżyła.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego „oraz poprzedzającego go wyroku

Sądu Rejonowego w Wałbrzychu” złożył w imieniu powódki jej pełnomocnik, wnosząc o zmianę zaskarżonych wyroków oraz uwzględnienie powództwa przez ustalenie, że powódka nabyła mianowanie z mocy prawa lub o uchylenie zaskarżonych

wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej in-

stancji. Jako podstawy kasacji wskazano: 1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 10 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm., w brzmieniu obowiązującym do 6 sierpnia 1996 r.) oraz

art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela

(Dz.U. Nr 87, poz. 396), 2) naruszenie zasad postępowania - art. 213 § 2 KPC, 3)

niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i inne

uchybienia procesowe, które miały wpływ na wynik sprawy. Wartość przedmiotu

zaskarżenia oznaczono na kwotę 5.043,30 zł wyliczoną za okres trzymiesięcznego

wynagrodzenia powódki po 1.681,10 zł za każdy miesiąc.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżony wyrok został wydany 7 września 2000 r., a zatem do złożenia i

rozpoznania kasacji mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego

w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i

egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2000 r.

Zgodnie z art. 3921 § 1 KPC kasacja nie przysługuje w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy

złotych. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z żądaniem, którego przedmiotem jest prawo majątkowe, chodzi bowiem o ustalenie rodzaju (charakteru) zatrudnienia powódki na stanowisku nauczyciela, w szczególności o ustalenie, że jej

umowny stosunek pracy przekształcił się z mocy prawa w stosunek pracy z mianowania. Ocena dopuszczalności kasacji powinna być zatem dokonana również z

punktu widzenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Skarżąca oznaczyła w kasacji tę

wartość na kwotę niższą niż dziesięć tysięcy złotych. Nie wpływa to jednak na ocenę

dopuszczalności kasacji, ponieważ jest to oznaczenie błędne. Sąd, do którego wniesiono kasację, jest zobowiązany do kontroli jej dopuszczalności, w związku z czym

może (na podstawie art. 25 § 1 KPC w związku z art. 3921 § 1 KPC) z urzędu sprawdzić podaną wartość przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienie SN z dnia 2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98, OSNAPiUS 1999 nr 8, poz. 291). Sąd Okręgowy nie dokonał

formalnego sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia, jednak nadanie biegu

kasacji (przedstawienie kasacji Sądowi Najwyższemu) - zamiast jej odrzucenia ze

względu na ewentualną niedopuszczalność z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 3921 § 1 KPC - oznacza w istocie, że Sąd ten uznał, iż wartość przedmiotu zaskarżenia została wskazana przez powódkę w sposób niewadliwy, nie mogła

być zatem podstawą oceny dopuszczalności kasacji. Prawidłowo oznaczona wartość

przedmiotu zaskarżenia - stosownie do reguł wynikających z art. 231 KPC - prowadzić musi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie kasacja jest dopuszczalna ze

względu na tę wartość, ponieważ jest ona wyższa niż dziesięć tysięcy złotych, skoro

miesięczne wynagrodzenie powódki, stanowiące podstawę ustalenia tej wartości,

wynosiło 1.681,10 zł.

Kasacja jest jednak niedopuszczalna z innych przyczyn, z powodu których została ostatecznie odrzucona przez Sąd Najwyższy.

Zgodnie z art. 393 § 1 KPC w nowym brzmieniu, Sąd Najwyższy, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w § 2, może odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, nie istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów albo gdy kasacja jest oczywiście bezzasadna,

zaś stosownie do przepisu art. 3933 § 1 KPC, kasacja - obok oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia lub zmiany - powinna zawierać także przedstawienie

okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie (art. 3933 § 1 pkt 3 KPC). Ten nowy

wymóg wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy przyjęcia kasacji do rozpoznania (art. 393 KPC w związku z art. 3937 § 1

KPC). Właśnie z uwagi na ten nowy sposób zakończenia postępowania kasacyjnego,

kolidujący z intencją strony skarżącej, nadano obowiązkowi z art. 3933 § 1 pkt 3 KPC

walor zrównany z obowiązkiem przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia

(art. 3933 § 1 pkt 2 KPC).

Już na tle poprzednio obowiązującego stanu normatywnego (art. 393 3 KPC)

orzecznictwo odróżniało wymogi formalne kasacji przewidziane dla wszystkich pism

procesowych od szczególnych wymagań odnoszących się tylko do tego środka odwoławczego, decydujących o jego charakterze. Niespełnienie tych drugich wymagań

(co do oznaczenia zaskarżonego orzeczenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia oraz wniosku kasacyjnego) nie podlegało sanacji i powodowało odrzucenie a limine takiej kasacji jako niedopuszczalnej (por. orzeczenia Sądu Najwyższe-

go: z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSNC 1997 z. 8, poz. 114; z dnia 7

kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 z. 6-7, poz. 96; z dnia 3 kwietnia 1997 r.,

I PKN 57/97, OSNAPiUS nr 24, poz. 495; z dnia 16 października 1997 r., II CKN

404/97, OSNC 1998 z. 4, poz. 59; z dnia 21 marca 2000 r., II CKN 711/00, OSNC

2000 z. 7-8, poz. 115).

Po nowelizacji, przedstawiona dwoistość wymagań stawianych kasacji znalazła wyraźne potwierdzenie normatywne w art. 3933 KPC. Mianowicie, w paragrafie

pierwszym tego przepisu skatalogowane zostały wymagania dotyczące tylko kasacji

jako szczególnego środka odwoławczego, z podkreśleniem ich rangi, natomiast paragraf drugi objął wymagania stawiane kasacji jako pismu procesowemu (art. 126 128 KPC), podlegające uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla pism procesowych

(art. 130 § 1 KPC), tyle że pod rygorem odrzucenia, a nie zwrotu pisma. Z przedstawionych przyczyn nie może być wątpliwości co do tego, że niedomogi przy kreowaniu istotnych cech kasacji, określonych w art. 3933 § 1 KPC, nie podlegają uzupełnieniu, a kasacja dotknięta takim nieusuwalnym brakiem podlega odrzuceniu.

Nie jest spełnieniem wymogu z art. 3933 § 1 pkt 3 KPC odwołanie się przez

skarżącego do uzasadnienia podstaw kasacyjnych, bez wyraźnego przedstawienia

okoliczności wskazanych w art. 393 KPC (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 z. 3, poz. 52). Nie są to bowiem obowiązki tożsame, co wynika z jednoznacznej treści ustawy (art. 393 3 § 1 pkt

2 i 3 KPC), wskazującej na odmienny przedmiot regulacji. Jakkolwiek argumentacja

strony skarżącej może się w obu sytuacjach częściowo pokrywać, to przyjęcie kasacji do rozpoznania następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, gdyż tylko one decydują o wyniku przedsądu.

Zważywszy, że wstępne badanie kasacji odbywa się przed jej rozpoznaniem,

a więc przed podjęciem oceny, czy przytoczone w kasacji podstawy są usprawiedliwione (art. 39311 - art. 39313 KPC), należy dojść do wniosku, iż Sąd Najwyższy powinien dysponować także tymi argumentami strony skarżącej, które - jej zdaniem uzasadniają przyjęcie kasacji do rozpoznania. Bez tych argumentów, nawiązujących

wprost do treści art. 393 KPC, kasacja byłaby środkiem odwoławczym niezupełnym,

a selekcja wnoszonych kasacji, dokonywana przez Sąd Najwyższy w ramach badania wstępnego - dowolna.

Kasacja wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie zawiera przedstawienia okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie, a więc dotknięta jest istotnym brakiem

konstrukcyjnym. Tego rodzaju brak - jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 listopada 2000 r., II CKN 1385/00 (OSNC 2001 z. 3, poz. 51) - powoduje odrzucenie kasacji a limine. Należało więc orzec jak w sentencji na podstawie

art. 3937 § 2 KPC.