I PK 94/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 94/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa G. S.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA - Zakładowi Gospodarki

Mieszkaniowej w W.

o odprawę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 15 kwietnia 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P.

z dnia 31 października 2002 r.

1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego w P. z dnia 11 lipca 2002 r., i oddala powództwo,

2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania.

Uzasadnienie

Powód G. S. wytoczył powództwo przeciwko PKP Zakładowi Gospodarki

Mieszkaniowej w W. , domagając się zasądzenia na jego rzecz kwoty 18683,40 zł

wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 października 2000 r., z tytułu rozwiązania

z nim stosunku pracy za wypowiedzeniem z przyczyn dotyczących zakładu pracy

przez pozwane przedsiębiorstwo. W związku z rozwiązaniem umowy pozwany

wypłacił powodowi odprawę w wysokości 11.316.60 zł. W dniu 27 października

2000 r. weszła w życie

ustawa z dnia 8 września 2000 r o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje

Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz. 949 ze zm.), z której wynika, że pracownikom z

którymi rozwiązano stosunek pracy w latach 2000-2002 z przyczyn dotyczących

zakładu pracy przysługuje prawo do jednorazowej odprawy, która w przypadku

powoda wynosi 30000. Dochodzona przez powoda kwota stanowi różnicę między

wypłaconym

już

świadczeniem,

a

świadczeniem

należnym

na

podstawie

wymienionej ustawy.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu pełnomocnik

pozwanego podniósł, iż ustawa weszła w życie od 27 października 2000 r. podczas

gdy stosunek pracy łączący strony został rozwiązany z dniem 30 czerwca 2000 r.

Tym samym zgodnie z zasadą lex retro non agit nie może mieć ona zastosowania

wobec powoda.

Wyrokiem z dnia 11 lipca 2002 r. Sąd Rejonowy Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 18.683 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 27 października 2000 r. tytułem wyrównania

odprawy pieniężnej wraz z ustawowymi odsetkami. Sąd uznał, iż powodowi

przysługuje jednorazowa odprawa pieniężna z tytułu rozwiązania stosunku pracy z

przyczyn dotyczących pracodawcy w łącznej wysokości 30.000 zł. Zgodnie bowiem

z przepisem art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP pracownicy, z

którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000-2002 z przyczyn

dotyczących zakładu pracy, a którzy nie spełniają warunków umożliwiających

uzyskanie

prawa

do

emerytury,

urlopu

kolejowego

lub

świadczenia

przedemerytalnego, mają prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej. Sąd

podzielił pogląd powoda, iż żaden przepis cytowanej ustawy nie wymaga, aby

uprawniony do odprawy był pracownikiem w dniu jej wejścia w życie. Powód jako

pracownik PKP, z którym rozwiązano stosunek pracy w 2000 r., spełnia przesłanki

o których mowa w cytowanej ustawie, warunkujące prawo do odprawy pieniężnej w

wysokości 30.000 zł.

Sąd stanął na stanowisku, iż zasada lex retro non agit

zgodnie z przepisem art. 3 k.c. w zw. z art. 300 k.p. doznaje dwojakiego rodzaju

ograniczeń: gdy wynika to z jej brzmienia lub celu. W przedmiotowej sprawie

ustawodawca w sposób jednoznaczny nadał moc wsteczną przepisowi art. 48

ustawy z 8 września 2000r.

Od powyższego wyroku złożył apelację pozwany zaskarżając go w całości.

Apelujący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 48 ustawy z dnia 8

września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa

państwowego PKP poprzez błędną jego wykładnię. Zdaniem skarżącego moc

wsteczna obowiązywania przepisu art. 48 cytowanej ustawy wcale nie wynika jasno

z brzmienia tego przepisu. W ocenie pozwanego, gdyby ustawodawca chciał nadać

przepisowi art., 48 cytowanej ustawy moc wsteczną, zamieściłby odpowiedni

przepis wskazujący na wsteczne działanie ustawy, zgodnie z zasadami techniki

prawodawczej.

Wyrokiem z dnia 31 października 2002 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

oddalił apelację. Sąd Okręgowy nie

zgodził się z

poglądem skarżącego, iż wsteczna moc obowiązywania cytowanej ustawy nie

wynika wcale z jej brzmienia. Wprawdzie przedmiotowa ustawa jeśli chodzi o

podnoszone przez pozwanego kwestie formalne dotyczące zasady techniki

prawodawczej, nie zawiera w przepisach końcowych bądź przejściowych normy

intertemporalnej o treści iż „ma zastosowanie do zdarzeń, które powstały w okresie

od 2000 do 2002 r.” to jednak, jak słusznie zważył Sąd Rejonowy, art. 48 wyraźnie

i jasno stanowi, iż pracownicy, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w

latach 2000-2002 z przyczyn dotyczących zakładu pracy przy spełnieniu

pozostałych warunków, o których mowa w tym przepisie mają prawo do odprawy w

przewidzianej tą ustawa wysokości.

W ocenie sądu odwoławczego przepis art. 48 jest na tyle jasny i

jednoznaczny, iż nie trzeba go interpretować dopatrując się w nim uchybień w

aspekcie techniki prawodawczej i na tej podstawie wnioskować, iż ustawodawca

nie zamierzał wcale nadać przepisowi art. 48 mocy wstecznej. Prowadziłoby to

bowiem do wniosku, iż ustawodawca jest nieracjonalny.

Zamiarem ustawodawcy było wzmocnienie ochrony pracowników, z którymi

na skutek redukcji zatrudnienia w PKP, szczególnie nasilonej w latach 2000-2002,

rozwiązano umowę o pracę. Nie ma zatem jakichkolwiek podstaw różnicowania

uprawnień pracowników w zależności od tego, czy ich stosunek pracy rozwiązał się

przed wejściem w życie ustawy, czy dopiero po dacie 27 października 2002 r.

Kasacja pozwanego została oparta na zarzucie naruszenia prawa

materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 48 ustawy z dnia 8 września

2000

r. o

komercjalizacji,

restrukturyzacji

i

prywatyzacji

przedsiębiorstwa

państwowego „Polskie Koleje Państwowe”.

W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik pozwanego podniósł, iż art. 48 wyżej

cytowanej ustawy jest wyraźnie adresowany do pracowników PKP. Powód w dniu

wejścia w życie nie posiadał już statusu pracownika PKP. Przemawia za tym

przyjęte przez ustawodawcę określenie użyte do pracowników, z którymi

rozwiązano stosunek pracy : „osoby zwolnione z PKP w 2000 r.” Powyższe róznice

terminologiczne zdaniem skarżącego wskazują, iż ustawodawca rozróżniał

poszczególne grupy uprawnionych do określonych świadczeń i celowo odmówił

prawa do jednorazowej odprawy z art. 48 omawianej ustawy osobom, z którymi

stosunek pracy ustał przed dniem jej wejścia w życie .

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zagadnienia w sprawie sprowadza się do czasowego zakresu

stosowania art. 48 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji PKP z dnia 8 września

2000 r. Podobnie, jak w przypadku sądów powszechnych, których orzecznictwo w

tej kwestii było rozbieżne, również w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowały

się początkowo różne stanowiska, co stało się powodem podjęcia przez Sąd

Najwyższy w dniu 14 stycznia 2002 r. uchwały w powiększonym składzie siedmiu

sędziów (III PZP 11/03). W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do

jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września

2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie

Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) przysługuje tylko pracownikom,

z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy.

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy przyznał, że za stanowiskiem, iż

jednorazowa odprawa pieniężna przewidziana w art. 48 ustawy przysługuje

każdemu pracownikowi zwolnionemu z pracy w 2000 r., tj. po dniu 31 grudnia 1999

r. przemawiają argumenty językowe, jednak brzmienie przepisu, uwzględniając inne

przepisy ustawy (np. art. 83) nie jest jednoznaczne. Sąd Najwyższy wskazał na

pewien

bałagan

i niefrasobliwość ustawodawcy

w zakresie

użycia

form

gramatycznych, poprawności merytorycznej oraz formalnej w redagowaniu

przepisów całego rozdziału 8 ustawy, w którym

zamieszczony został art. 48.

Dokonując interpretacji art. 48 należy mieć na uwadze, że uprawnienia

pracowników przewidziane

w rozdziale

łączą

się

z komercjalizacją

i

restrukturyzacją przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” i nie

mogą one przypadać na czas poprzedzający te procesy. Skoro zarówno

komercjalizacja jak i restrukturyzacja organizacyjna, majątkowa i finansowa PKP

następują po wejściu w życie ustawy, trudno przyjmować, że funkcjonalnie z nimi

związana restrukturyzacja zatrudnienia

miałaby je poprzedzać. Zwolnienia z

przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed wejściem w życie

ustawy, a zatem bez związku z jego komercjalizacją i prywatyzacją, a pracownikom

zwalnianym z pracy przysługiwały szczególne świadczenia pieniężne przewidziane

Paktami gwarancji pracowniczych. Przepisy ustawy zastąpiły ten preferencyjny

system świadczeń, co stanowi istotny argument przeciwko nadawaniu przepisom

rozdziału 8 ustawy „mocy wstecznej”. Również rozpoczęcie emisji obligacji z ich

przeznaczeniem m.in. dla pracowników zwolnionych w 2000 r. może przemawiać

za powstawaniem uprawnień z ustawy od jej wejścia w życie.

W powołanej uchwale Sąd Najwyższy powołał się również na argument w

postaci braku przepisów regulujących „rozliczenie” świadczeń pobranych z tytułu

rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy i jednorazowej

odprawy pieniężnej. Świadczenia wypłacone pracownikom, z którymi stosunki

pracy zostały rozwiązane przed wejściem w życie ustawy były świadczeniami

należnymi. Brak podstawy prawnej dla ich rozliczenia z jednorazową odprawą

prowadziłby do niczym nieusprawiedliwionego uprzywilejowania pracowników, z

którymi rozwiązano umowy do dnia 26 października 2000 r. i dyskryminacji tych,

którzy zostali zwolnieni po tej dacie. Wreszcie w uchwale podkreślono, że zgodnie z

art. 216 Konstytucji „środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i

wydatkowane w sposób określony w ustawie” co uzasadnia ścisłą, restryktywną

wykładnię

tych

jej

postanowień,

które

przewidują

bardzo

korzystne

i

ponadstandardowe świadczenia dla pracowników PKP do tych dodatkowych

uprawnień do świadczeń wyraźnie z nich wynikających.

Podzielając stanowisko zajęte w powołanej uchwale składy siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r. orzeczono, jak w sentencji wyroku