I PK 92/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 92/18 POSTANOWIENIE Dnia 2 kwietnia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa M. W.‎przeciwko P. Spółce Akcyjnej w W.‎o odszkodowanie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 2 kwietnia 2019 r.,‎skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt III APa […], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powódki M. W. na rzecz strony pozwanej 2.025 zł (słownie: dwa tysiące i dwadzieścia pięć zł) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z 8 listopada 2017 r. oddalił apelację powódki M. W. i pozwanego pracodawcy P. S.A. w W. od wyroku Sądu Okręgowego w C. z 3 listopada 2016 r., który uwzględnił powództwo w części nieprzedawnionej i zasądził powódce odszkodowanie wobec niezasadnej odmowy nawiązania stosunku pracy po jego rozwiązaniu na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. Powódka wystąpiła wpierw z powództwem o ponowne zatrudnienie na podstawie art. 53 § 5 k.p., które ostatecznie zostało uwzględnione. Przed zakończeniem pierwszej sprawy powódka wystąpiła o ugodę a potem z powództwem w obecnej sprawie o odszkodowanie za odmowę nawiązania stosunku pracy.

Roszczenie powódki w części zostało oddalone jako przedawnione na podstawie art. 291 § 1 k.p. Podstawą odszkodowania był art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. w związku z art. 53 § 5 k.p., gdyż pozwany pracodawca bezpodstawnie odmawiał nawiązania stosunku pracy. Trzyletni termin przedawnienia z art. 291 § 2 k.p. do odszkodowania za prawidłowy uznał również Sąd Apelacyjny, licząc przerwę przedawniania od zawezwania do próby ugodowej. Nie uległo przedawnieniu roszczenie za okres od października 2011 r. do 8 stycznia 2015 r.We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na występowanie istotnych zagadnień prawnych:1) „sprowadzające się do ustalenia czy bieg terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie ulega zawieszeniu lub przerwaniu w okresie trwania postępowania o ponowne nawiązanie stosunku pracy (jako roszczenia dalej idącego i którego rozstrzygnięcie co do zasady przesądza i poprzedza roszczenie o odszkodowanie) lub też czy bieg terminu przedawnienia takiego roszczenia nie rozpoczyna się zanim dojdzie do rozstrzygnięcia zasadności roszczenia o ponowne nawiązanie stosunku pracy lub też nim upłynie termin do wniesienia takiego powództwa oraz czy do terminów rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie z tytułu naruszenia obowiązku ponownego zatrudnienia opartego na art. 471 k.c. w związku z art. 300 k.p. mają zastosowanie przepisy dotyczące przedawnienia wynikające z Kodeksu pracy (art. 291 k.p.) czy też przepisy dotyczące przedawnienia wynikające z Kodeksu cywilnego (art. 4421 k.c.)?”;2) „sprowadzające się do konieczności udzielenia odpowiedzi na pytanie czy można uznać, że pracownik przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody polegającej na utracie wynagrodzenia w związku z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę lub nieuzasadnioną odmową ponownego nawiązania stosunku pracy w sytuacji, gdy będąc zarejestrowanym jako osoba bezrobotna nie otrzymuje propozycji zatrudnienia z urzędu pracy, a jednocześnie – pomimo podejmowanych prób – nie potrafi znaleźć zatrudnienia własnymi staraniami?”;3) „sprowadzające się do konieczności udzielenia odpowiedzi na pytanie jaka jest miara i jakie kryteria oceny starań pracownika w poszukiwaniu pracy, czy tę miarę należy oceniać obiektywnie, tj. w oderwaniu od indywidualnych zdolności i możliwości danego pracownika, jego zaradności życiowej, tzw. siły przebicia, energii czy też subiektywnie– z uwzględnieniem indywidulanych predyspozycji danego pracownika, zdolności komunikowania się, zdolności nawiązywania kontaktów, energiczności, wykształcenia i zdobytej praktyki a także sytuacji w danym regionie na rynku pracy?”.Pozwany pracodawca wniósł o nieprzyjęcie skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.Sformułowane we wniosku istotne zagadnienia prawne (wyżej in extenso) nie składają się na podstawę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż nie mają takiej rangi.Przedawnienie to domena regulacji ustawowej. Roszczenia wynikają z ustawy lub z umowy. Stosunek prawny może składać się z różnych roszczeń, kotwiczonych w odrębnych przepisach i zależnych od określonych zdarzeń. Generalnie przedawnienie roszczenia zależy od prawa materialnego właściwego dla danego zobowiązania.

Roszczenia pracownicze uregulowane są samodzielnie w prawie pracy (w tym w Kodeksie pracy). Konsekwentnie regulacja przedawnienia tych roszczeń jest odrębna (art. 291 k.p. i następ.) i dlatego sięganie do prawa cywilnego jest warunkowe (art. 300 k.p.). Przedawnienie nie jest oceniane na podstawie prawa cywilnego, gdy ma swoje uregulowanie w prawie pracy. Wyjątek może wystąpić w sytuacji odpowiedzialności pracodawcy za czyn niedozwolony. Odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ma ten walor, że nie można zadekretować jej wyłączenia (art. 415 k.c.).Te ogólne stwierdzenia wynikają z tego, że skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie odwołuje się do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wówczas przedmiotem badania byłaby ocena czy skarga jest oczywiście uzasadniona.

Podkreśla się to, gdyż z treści wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wynika intencja kontroli zastosowania prawa w sprawie powódki, jednak nie została ujęta jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4, lecz jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Dla tej podstawy przedsądu wymagania są jednak inne. Przedmiotem zainteresowania pierwszej podstawy przedsądu (istotnego zagadnienia prawnego) jest problem prawny o uniwersalnym znaczeniu, opracowany na podstawie analizy prawa, orzecznictwa a nawet doktryny, po której to wpierw sam skarżący może stwierdzić, że takie zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy.

Istotne zagadnienie prawne nie może być więc redukowane do ogólnych pytań, zwłaszcza w sytuacji, gdy te pytanie są uwarukowane przedmiotem sporu w danej sprawie i zmierzają w istocie do oceny rozstrzygnięcia. Odpowiedź na pytania może być ogólna, ale i szczególna (konkretna), gdy za punkt odniesienia ma daną sprawę. Na podstawione pytanie Sąd powszechny odpowiedział bezpośrednio lub pośrednio w sprawie skarżącej.Wracając do treści wniosku, to należy stwierdzić, że sformułowane zagadnienia nie wykraczają poza zwykłą wykładnię prawa.

Zwykła wykładnia prawa nie stanowi podstawy przedsądu (a contrario art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).Przedawnienie to domena ustawy, dlatego również uregulowanie zawieszenia lub przerwy przedawnienia należy do ustawodawcy. Źródłem roszczeń jest stosunek pracy. Roszczenie o nawiązanie stosunku pracy na podstawie art. 53 § 5 k.p. może być dochodzone samodzielnie i wyprzedzać zgłoszenie roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 471 k.c. za odmowę nawiązania stosunku pracy. Nie ma podstaw do stwierdzenia, że przedawnienie drugiego roszczenia ulega zawieszeniu lub przerwaniu w okresie trwania postępowania o nawiązanie stosunku pracy.

Zawieszenie lub przerwa przedawnienia to wyjątki w przedawnieniu (art. 294, art. 295 k.p.). Przedawnienie to instytucja prawa materialnego a nie procesowego. Roszczenia ze stosunku pracy mają swoje przedawnienie (art. 291 k.p.). Zbyt ogólne jest pytanie wniosku o rozpoczęcie terminu przedawnienia. Generalnie początkiem przedawnienia roszczenia jest jego wymagalność (art. 291 k.p., art. 120 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Wymagalność zależy od prawa materialnego, które kształtuje treść zobowiązania, czyli prawa i obowiązki stron.

Roszczenie o odszkodowanie zależy więc od określonego zdarzenia (sytuacji, szkody) a nie od wyniku sprawy o nawiązanie stosunku pracy, choć ten może być warunkiem powodzenia roszczenia o odszkodowanie, jednak sam w sobie nie odracza, nie przerywa, nie zawiesza ani nie przesuwa terminu przedawnienia o odszkodowanie. Argumentacja, że pracownik może żądać w pierwszej kolejności przesądzenia samej zasady (nawiązania stosunku pracy) a w zależności od tego dopiero odszkodowania nie uzasadnia – w świetle obecnej – regulacji „odroczenia z woli powoda” wymagalności roszczenia o odszkodowanie.

Każde roszczenie ma swoje indywidulane - osadzenie w prawie materialnym (ustawie, umowie) - samodzielne przesłanki. Zależność roszczenia o nawiązanie stosunku pracy i odszkodowanie za niezasadną odmowę nawiązania stosunku pracy nie jest uregulowana w ustawie w aspekcie zawieszenia lub przerwy przedawnienia (podobnie innych roszczeń), jako że każde roszczenie ma swoją wymagalność i przedawnienie. Bieg przedawnienia roszczeń przerywają czynności z art. 295 k.p. Natomiast na pytanie, które przepisy mają zastosowanie można odpowiedzieć, że skoro źródłem zobowiązania jest stosunek pracy i szkoda ma wynikać z naruszenia przepisu prawa pracy, to również kodeks pracy określa przedawnienie, czyli art. 291 k.p. (zob. choćby wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2007 r., II PK 25/07 i uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z 21 listopada 2012 r., I PZP 1/12).

Tam, gdzie źródłem jest obowiązek wynikający z umowy o pracę, tam właściwe są przepisy o przedawnieniu roszczeń ze stosunku pracy. Nie jest wykluczone przedawnienie określone w art. 4421 § 1 k.c., gdy szkoda wynika z czynu niedozwolonego.Ocenę drugiego zagadnienia należy rozpocząć od stwierdzenia, że skarżąca nie wyklucza przyczynienia (art. 362 k.c.), a tylko żąda oceny przyczynienia się do szkody. Zagadnienie jest bardzo ogóle i również nie składa się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Zasadą jest, że pracownik po rozwiązaniu stosunku pracy, nawet z naruszeniem przepisów prawa pracy, ma prawo generalnie do odszkodowania ryczałtowego (np. art. 58 k.p.).

Odszkodowanie za naruszenie przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę ma charakter ryczałtowy, przykładowo przysługuje nawet gdy pracownik nie doznaje szkody (bo od razu podejmuje kolejne zatrudnienia u innego pracodawcy). Z drugiej strony ryczałtowe odszkodowanie może być niższe niż szkoda wynikła z utraty pracy. Od pracownika wymaga się zaangażowania w poszukiwaniu zatrudnienia, gdyż odszkodowanie jest określone (ograniczone co do wysokości). Natomiast w aspekcie cywilnego roszczenia odszkodowawczego, opartego na pełnej kompensacie szkody, od wierzyciela a więc i pracownika wymaga się zachowania. które może ograniczać zakres szkody.

Pytanie o przyczynienie się zwolnionego pracownika jako osoby bezrobotnej (…) jest ważne, jednak nie składa się na istotne zagadnienie prawne, które ma na uwadze art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.Podobnie należy ocenić trzecie zagadnienie i pytanie o miarę oraz kryteria oceny starań pracownika w poszukiwaniu pracy. Jest to sfera ustaleń i stosowania prawa w konkretnej sprawie. Należy to do Sądu powszechnego. Decydują w pierwszej kolejności ustalenia faktyczne i wykładnia prawa. Sąd Najwyższy ocenia stosowanie prawa jednak nie może dać wiążącej wykładni prawa dla rozstrzygania innych spraw.

Zakres źródeł prawa nie jest tak szeroki (art. 87 Konstytucji).Z tych motywów orzeczono jako w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).O kosztach orzeczono na podstawie § 2 pkt 6, § 9 ust. 1 pkt 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.