I PK 87/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 87/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa J. G., T. B., K. M., A. K., H. K.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w

K. o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 15 kwietnia 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K.

z dnia 8 maja 2002 r.,

1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego w K. z dnia 20 grudnia 2001 r. , oraz oddala

powództwo,

2. odstępuje od obciążenia powódek kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Pozwami skierowanymi przeciwko Polskim Kolejom Państwowym S.A

Zakład Infrastruktury Kolejowej w K. w likwidacji powódki wniosły o zasądzenie na

ich rzecz kwot po 30000 zł. z odsetkami powołując się na art. 48 i 49 ust. 1 ustawy

z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U.2000r. Nr 84,

poz. 948 ze zm.) Jako uzasadnienie swego stanowiska podały, że rozwiązanie z

nimi stosunku pracy nastąpiło z przyczyn dotyczących pracodawcy - na zasadzie

porozumienia stron.

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2001r. Sąd Rejonowy w K. uwzględnił

powództwo i zasądził od Polskich Kolei Państwowych S.A - Zakład Infrastruktury

Kolejowej w K. w likwidacji na rzecz powódek – A. K. kwotę 25 935,15 zł, J. G.

kwotę 26.042,31 zł., K. M. kwotę 25.036,05 zł, T. B. kwotę 25.969,83 zł, H. K. kwotę

26.158,11 zł. z ustawowymi odsetkami w stosunku rocznym od dnia 27

października 2000 r., a w pozostałej części powództwo oddalił.

Sąd Rejonowy ustalił, że do powódek ma zastosowanie ustawa o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

"Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. 2000 r. Nr 84, poz. 94), która weszła w życie z

dniem 26 października 2000 r. Spełniły one wszystkie przesłanki do otrzymania,

odprawy w wysokości 30.000 zł., albowiem w dacie rozwiązania urnowy o pracę

zamieszkiwały w obrębie powiatu w którym stopa bezrobocia jest wyższa niż

przeciętna. Nie zachodzą przesłanki wyłączające wobec nich prawa do odprawy z

art. 48 ustawy. Sąd Rejonowy kierując się treścią art. 50 ust. 3 w/w ustawy zaliczył

płaconą powódkom kwotę odprawy przewidzianej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. (Dz.U. Nr 4 poz. 19 z 1990 ze zm.).

W odniesieniu do zaliczenia na poczet odprawy z art. 48 ustawy kwot

otrzymanych

przez

powódki

z

tytułu

utraty

okresu

wypowiedzenia

czy

rekompensaty przewidzianej Paktem Gwarancji Pracowniczych nie znalazł ku temu

podstaw, bowiem zdaniem sądu są to odrębne tytuły prawne, do których nie mają

zastosowania przepisy ustawy o komercjalizacji.

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana domagając się jego

zmiany i oddalenia powództwa z uzasadnieniem, że ustawa z dnia 8 września 2000

r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

„Polskie Koleje Państwowe" nie znajduje zastosowania do powódek, z którymi

stosunek pracy ustał w dniu 30 września 2000 r., a więc przed dniem wejścia

ustawy w życie.

Wyrokiem z dnia 8 maja 2002 r. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K. oddalił apelację. Sąd Okręgowy, całkowicie zgodził się z

poglądem Sądu Rejonowego, że z brzmienia przepisu art. 48 ustawy z dnia 8

września 2000 r. wynika wprost, że ma ona zastosowanie do wszystkich z którymi

w latach 2000-2002 rozwiązano stosunek pracy. Zarówno brzmienie, jak i cel

ustawy nie sprzeciwiają się działaniu jej w tym zakresie wstecz.

Sąd podkreślił, że ustawa weszła w życie 26 października 2000 r. ,czyli pod

koniec roku 2000, a mimo to nie stanowi ona, że należy ją stosować jedynie do

sytuacji od daty wejścia jej w życie. Przeciwnie, dotyczy wprost pracowników, z

którymi rozwiązano stosunek pracy roku 2000.

W kasacja strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w całości,

zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie art. 49 ust. 1 w zw. z art. 48 pkt 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

„Polskie Koleje Państwowe” w zw. z art. 3 k.c. oraz naruszenie art. 50 ust. 3

wymienionej ustawy, a także art. 481 k. c. w zw. z art. 455 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zagadnienia w sprawie sprowadza się do czasowego zakresu

stosowania art. 48 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji PKP z dnia 8 września

2000 r. Podobnie, jak w przypadku sądów powszechnych, których orzecznictwo w

tej kwestii było rozbieżne, również w orzecznictwie Sądu Najwyższego zarysowały

się początkowo różne stanowiska, co stało się powodem podjęcia przez Sąd

Najwyższy w dniu 14 stycznia 2002 r. uchwały w powiększonym składzie siedmiu

sędziów (III PZP 11/03). W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do

jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września

2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie

Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) przysługuje tylko pracownikom,

z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy. W

uzasadnieniu

uchwały Sąd

Najwyższy przyznał, że

za

stanowiskiem,

iż

jednorazowa odprawa pieniężna przewidziana wart. 48 ustawy przysługuje

każdemu pracownikowi zwolnionemu z pracy w 2000 r., tj. po dniu 31 grudnia 1999

r. przemawiają argumenty językowe, jednak brzmienie przepisu, uwzględniając inne

przepisy ustawy (np. art. 83) nie jest jednoznaczne. Sąd Najwyższy wskazał na

pewien

bałagan

i niefrasobliwość ustawodawcy

w zakresie

użycia

form

gramatycznych, poprawności merytorycznej oraz formalnej w redagowaniu

przepisów całego rozdziału 8 ustawy, w którym zamieszczony został art. 48.

Dokonując interpretacji art. 48 należy mieć na uwadze, że uprawnienia

pracowników przewidziane

w rozdziale

łączą

się

z komercjalizacją

i

restrukturyzacją przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe" i nie

mogą one przypadać na czas poprzedzający te procesy. Skoro zarówno

komercjalizacja jak i restrukturyzacja organizacyjna, majątkowa i finansowa PKP

następują po wejściu w życie ustawy, trudno przyjmować, że funkcjonalnie z nimi

związana restrukturyzacja zatrudnienia miałaby je poprzedzać. Zwolnienia z

przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed wejściem w życie

ustawy, a zatem bez związku z jego komercjalizacja i prywatyzacją, a pracownikom

zwalnianym z pracy przysługiwały szczególne świadczenia pieniężne przewidziane

Paktami gwarancji pracowniczych. Przepisy ustawy zastąpiły ten preferencyjny

system świadczeń, co stanowi istotny argument przeciwko nadawaniu przepisom

rozdziału 8 ustawy "mocy wstecznej". Również rozpoczęcie emisji obligacji z ich

przeznaczeniem m.in. dla pracowników zwolnionych w 2000 r. może przemawiać,

za powstawaniem uprawnień z ustawy od jej wejścia w życie.

W powołanej uchwale Sad Najwyższy powołał się również na argument w

postaci braku przepisów regulujących „rozliczenie" świadczeń pobranych z tytułu

rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy i jednorazowej

odprawy pieniężnej. Świadczenia wypłacone pracownikom, z którymi stosunki

pracy zostały rozwiązane przed wejściem w życie ustawy były świadczeniami

należnymi. Brak podstawy prawnej dla ich rozliczenia z jednorazową odprawą

prowadziłby do niczym nieusprawiedliwionego uprzywilejowania pracowników, z

którymi rozwiązano umowy do dnia 26 października 2000 r. i dyskryminacji tych,

którzy zostali zwolnieni po tej dacie. Wreszcie w uchwale podkreślono, że zgodnie z

art. 216 Konstytucji „środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i

wydatkowane w sposób określony w ustawie" co uzasadnia ścisłą, restryktywną

wykładnię

tych

jej

postanowień,

które

przewidują

bardzo

korzystne

i

ponadstandardowe świadczenia dla pracowników P,KP do tych dodatkowych

uprawnień do świadczeń wyraźnie z nich wynikających.

Podzielając stanowisko zajęte w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r. orzeczono, jak w sentencji wyroku.