I PK 692/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 692/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

SSN Maria Tyszel

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa L. S., J. A.

przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w

Warszawie Biuru Terenowemu w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 14 października 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 16 października 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B., po

rozpoznaniu sprawy z powództwa L. S. i J. A. przeciwko Funduszowi

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w Warszawie - Biuru Terenowemu

w B., wyrokiem z dnia 16 października 2003 r.

oddalił apelację pozwanego

Funduszu od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w B. z dnia 17 kwietnia

2003 r. Powodowie domagali się od pozwanego Funduszu wypłaty należności

pracowniczych nie zaspokojonych przez ich byłego pracodawcę M. D.,

prowadzącego na podstawie wpisu do ewidencji działalność gospodarczą pod

firmą ‘Wielobranżowe Przedsiębiorstwo Elektryczno – Budowlane „E.”’ w B.. W

przypadku powoda L. S. było to wynagrodzenie za pracę za miesiące od

stycznia do kwietnia 2001 r. w łącznej wysokości 3.949,12 zł. Jeśli chodzi zaś o

powoda J. A., to żądał on wypłaty wynagrodzenia za pracę za marzec i

kwiecień 2001 r., ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz

odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy, w łącznej wysokości 15.206,90 zł.

Sąd Okręgowy przejął ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej

instancji, lecz nie podzieli ich prawnej kwalifikacji. Powodowie byli zatrudnieni

na podstawie umów o pracę, przy czym L. S. pracował od dnia 8 maja 2000 r.

do dnia 30 kwietnia 2001 r. w pełnym wymiarze czasu pracy jako tynkarz –

murarz, zaś J. A. zatrudniony był w okresie od dnia 24 czerwca 1999 r. do dnia

30 kwietnia 2001 r. w pełnym wymiarze czasu pracy jako kierownik budowy.

Obydwaj zostali zwolnieni z pracy z przyczyn ekonomicznych leżących po

stronie pracodawcy na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Obaj dochodzili również swoich roszczeń na drodze sądowej.

Powód J. A. złożył pisemny wniosek o wypłatę świadczeń od pozwanego

wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu w dniu 20 lipca 2001 r. Tymczasem

powód L. S. oba wnioski złożył w dniu 8 sierpnia 2001 r. Pozwany Fundusz

odmówił wypłaty świadczeń, ze względu na uchybienie terminu do zgłoszenia

wniosków.

Sąd Rejonowy na podstawie zeznań świadków, ustalił, że T. D.

zaprzestał faktycznej działalności w dniu 30 kwietnia 2001 r. Powodowie złożyli

zatem swoje wnioski po upływie dwutygodniowego terminu, co nie wykluczało

jego przywrócenia, jeśli tylko wykazaliby, że uchybili mu bez własnej winy. Sąd

pierwszej instancji, analizując pod tym kątem materiał dowodowy, uznał, że

powód L. S. uchybił terminowi z własnej winy. Natomiast w przypadku powoda

J.

A. przyjął,

że

istnieją

podstawy,

by

jego

opóźnienie

uznać

za

usprawiedliwione i niezawinione.

Biorąc pod uwagę, że powodowie uzasadniali swoje wnioski istnieniem

niewypłacalności pracodawcy powstałej na skutek faktycznego zaprzestania

działalności gospodarczej, Sąd pierwszej instancji odniósł się do tej kwestii,

stwierdzając, że od dnia 1 października 2002 r. ustawodawca zlikwidował

możliwość ustalania niewypłacalności pracodawcy na podstawie faktycznego

zaprzestania działalności. Zgodnie jednak z art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od

przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), dotychczasowe przepisy stosuje

się do spraw wszczętych we wcześniejszym stanie prawnym, a dotychczas nie

zakończonych, przez co rozumie się sprawy, w których kierownik Terenowego

Biura Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych nie wydał jeszcze

pozytywnej decyzji. Stosowanie nowych przepisów nie jest zatem uzależnione

od nabycia materialnoprawnych uprawnień, ale od faktu zatwierdzenia wypłaty

przez organ Funduszu. Z uwagi na powyższe, Sąd Rejonowy, oceniając

zasadność roszczeń powodów, zastosował przepisy ustawy z dnia 19 grudnia

1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy (jednolity tekst: Dz. U z 2002 r., Nr 9, poz. 85), w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 1 października 2002 r., powołując się na jej art. 3

ust. 2 pkt. 1a, zgodnie z którym niewypłacalność pracodawcy zachodzi w razie

niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych

w

okolicznościach

stanowiących,

w

myśl

przepisów

o

działalności

gospodarczej, podstawę do wykreślenia z ewidencji wpisu o podjęciu takiej

działalności przez osobę fizyczną.

Bezsporne było, iż pracodawca prowadził gospodarczą działalność na

podstawie wpisu do ewidencji. Według zaś art. 88e ustawy z dnia 29 listopada

1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178), wpis do

ewidencji podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu

wykonywania działalności. Skoro zatem, M. D. od dnia 30 kwietnia 2001 r., nie

prowadził działalności gospodarczej, to okoliczność ta – zdaniem Sądu

pierwszej instancji - stanowiła podstawę do wykreślenia go z ewidencji, co z

kolei uzasadniało wypłatę świadczeń z Funduszu.

Apelację od powyższego orzeczenia wniósł pozwany, zarzucając

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, a w szczególności art. 3 ust. 2 pkt. 1a i ust. 2a ustawy o ochronie

roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy oraz art. 27 pkt.

1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

o restrukturyzacji niektórych

należności publicznoprawnych od przedsiębiorców i art. 88e ust. 1 pkt. 1 ustawy

– Prawo działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu Okręgowego zarzuty sformułowane przez apelującego

okazały się trafne, sama jednak apelacja nie była zasadna i nie zasługiwała na

uwzględnienie. Zdaniem Sądu Okręgowego nie istniały przesłanki do uznania

przez Sąd Rejonowy niewypłacalności pracodawcy na podstawie art. 3 ust. 2

ustawy pkt. 1 lit. a ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy, albowiem nie można było potwierdzić istnienia

żadnej z sytuacji stanowiących podstawę wykreślenia z ewidencji działalności

gospodarczej. Sąd Okręgowy uznał, że „interpretacja przyjęta przez Sąd

Rejonowy i zastosowanie art. 3 ust. 2 pkt. 1 lit a ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych oznaczałaby, że sytuacje niewypłacalności pracodawców

określone w tym przepisie i w art. 3 ust. 2 pkt. 3 (obowiązującym do dnia 30

września 2002 r.) niczym by się nie różniły, gdyż w obu przypadkach chodziłoby

o ustalenie faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę.” Sąd

pierwszej instancji dokonał zatem błędnej interpretacji art. 29 ust. 2 w zw. z ust.

1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od

przedsiębiorców. Z normy prawnej wysłowionej w tym artykule normy wynika

bowiem, że ustawodawca uregulował definicję sprawy wszczętej w sposób

odmienny, aniżeli wynikałoby to z art. 61 § 3 k. p. a., zgodnie z którym datą

wszczęcia

postępowania

jest

dzień

doręczenia

żądania

wszczęcia

postępowania organowi, a więc data wpływu wniosku. Brzmienie art. 29 ust. 2

cytowanej ustawy

sprawia więc, że „możliwość uzyskania przez powoda

świadczenia z Funduszu była uzależniona wyłącznie od decyzji kierownika

Biura Funduszu, który gdyby przed dniem 1 października 2002 r. stwierdził, że

wniosek

zgłoszony

przez

powoda

obejmuje

roszczenia

podlegające

zaspokojeniu, co w świetle uregulowania art. 29 ustawy o restrukturyzacji

nadałoby postępowaniu kryterium sprawy wszczętej, to pozwoliłoby to na

stosowanie przepisów dotychczasowych.” W tym świetle Sąd Okręgowy

pominął art. 29 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności

publicznoprawnych od przedsiębiorców, uznając go za niezgodny z art. 2

Konstytucji. Stwierdził, że postępowanie administracyjne przed Biurem

Terenowym Funduszu z wniosku powoda zostało zgodnie z generalną zasadą

wynikającą z art. 61 § 3 k.p.a. wszczęte w dniu 10 lipca 2001 r. W tym stanie

rzeczy sprawa ta ma charakter sprawy wszczętej, co oznacza możliwość

stosowania przepisów ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy w brzmieniu przed 1 października 2002 r., a w

szczególności jego art. 3 ust. 2 pkt. 3, pozwalającego na ustalenie

niewypłacalności

pracodawcy

na

podstawie

faktycznego

zaprzestania

prowadzenia przezeń działalności gospodarczej. Mając zaś na uwadze, że z

dniem 30 kwietnia 2001 r., T. D. zaprzestał faktycznej działalności, to spełniona

jest przesłanka niewypłacalności pracodawcy w rozumieniu tejże regulacji, co

uzasadnia wypłatę należnej kwoty, skądinąd prawidłowo obliczonej przez Sąd

pierwszej instancji.

Kasację od powyższego wyroku złożyła strona pozwana, zarzucając

naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności od przedsiębiorców oraz art. 7,

8 ust. 2, 178 ust. 1, 188 oraz 193 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię i

przyjęcie, że wymieniony przepis nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Ponadto pozwany kwestionował zasadność zasądzenia od niego odsetek na

rzecz powoda od daty odmowy wypłaty świadczenia ze środków Funduszu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wprawdzie zarzuty sformułowane w kasacji są trafne, to podlega ona

oddaleniu, albowiem zaskarżony wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia,

odpowiada prawu. Istota sporu sprowadza się do interpretacji definicji „sprawy

wszczętej”, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych

należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, zmieniającej z dniem 1

października 2002 r. ustawę o ochronie roszczeń pracowniczych w razie

niewypłacalności pracodawcy, co ma znaczenie dla oceny zasadności roszczeń

dochodzonych przez powoda ze względu na ustalenie stanu prawnego, jaki

powinien być brany pod uwagę przy orzekaniu. Zgodnie z powołaną regulacją

do spraw wszczętych na podstawie przepisów ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych, a niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej

ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 29 ust. 1), przy czym pod

pojęciem sprawy wszczętej rozumie się sprawy, co do których kierownik Biura

Terenowego Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stwierdził

zgodność zbiorczego wykazu lub wykazu uzupełniającego z przepisami ustawy

(art. 29 ust. 1 pkt. 1) lub że wniosek zgłoszony przez uprawnioną osobę

obejmuje

roszczenia

podlegające

zaspokojeniu

ze

środków

Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (art. 29 ust. 2 pkt. 2). Prima facie

poza zakresem tejże regulacji znalazłyby się więc sprawy, które w chwili

wejścia w życie ustawy o restrukturyzacji znajdowały się na etapie pomiędzy

złożeniem wniosku a stwierdzeniem, że wniosek ten obejmuje roszczenia

podlegające zaspokojeniu ze środków Funduszu (art. 7 ust. 3 ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych), a także te, w przypadku których, kierownik

Biura Terenowego odmówił wypłaty świadczenia, a

wnioskodawca złożył

odwołanie do właściwego sądu (art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych). Przepis art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych

należności nie może być zatem interpretowany w oderwaniu od przepisów

ustawy

o

ochronie

roszczeń

pracowniczych

określających

procedury

dochodzenia roszczeń przysługujących na jej podstawie, na co zwrócił uwagę

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 sierpnia 2004 r. (I PK 654/03). W

uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdził bowiem, że dla rozstrzygnięcia

niniejszej kwestii konieczne jest uwzględnienie treści art. 8 ust. 2 ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych, który stanowi, że spory powstałe w związku

z odmową wypłaty świadczenia pracowniczego ze środków Funduszu

rozstrzyga sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Wynika stąd, że

„za sprawę wszczętą”, a niezakończoną przed datą wejścia w życie ustawy o

restrukturyzacji niektórych należności, należy uznać także sprawę, w której

kierownik

Biura

Terenowego

Funduszu

Gwarantowanych

Świadczeń

Pracowniczych odmówił przed tą datą stwierdzenia, że wniosek zgłoszony

przez uprawnioną osobę nie obejmuje roszczeń podlegających zaspokojeniu ze

środków tego Funduszu, lecz stwierdzenie to zostało następnie, już po tej

dacie, skutecznie zakwestionowane w postępowaniu uruchomionym na

podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych. Do

wniosków jeszcze dalej idących prowadzi jednak prawnoporównawcza analiza

art. 29 ust. 2 pkt. 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności

publicznoprawnych od przedsiębiorców i art. 7 ust. 3 zdanie 3 ustawy o

ochronie roszczeń pracowniczych, z której wynika, że o ile w przypadku

pierwszego z nich stwierdzenie, „że wniosek obejmuje roszczenia podlegające

zaspokojeniu ze środków Funduszu” oznacza wszczęcie postępowania, o tyle w

przypadku drugiego jest tylko elementem postępowania, „rozpoczynanego”

wraz ze złożeniem stosownego wniosku. Mamy tu zatem do czynienia ze

swoistą kolizją, która wymaga usunięcia ze względu na konieczność

zachowania

aksjologicznej

i

systemowej

koherentności

przedmiotowych

unormowań. W takiej sytuacji dopuszczalne jest zastosowanie systemowej

wykładni art. 29 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności

publicznoprawnych

od

przedsiębiorców,

polegającej

na

uwzględnieniu

osobliwości związanych z zasadami danej gałęzi czy systemu prawa, jak

również miejsca interpretowanego przepisu w systemie norm prawnych,

odnoszących się do omawianego zagadnienia. W tym świetle na szczególną

uwagę zasługuje art. 7 ust. 4 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych,

odsyłający - w przypadku postępowania rozpoczynającego się z wniosku

uprawnionego na podstawie art. 7 ust. 3 tej ustawy - do odpowiedniego

stosowania przepisów postępowania administracyjnego, a zatem do art. 61 § 3

k.p.a., zgodnie z którym za datę wszczęcia postępowania uważa się dzień

doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wszczęcie postępowania

o wypłatę świadczeń następuje więc również w chwili złożenia wniosku do

kierownika Biura Terenowego Funduszu, co w kontekście prowadzonych

rozważań usprawiedliwia rozszerzenie zakresu stosowania normy prawnej

wyrażonej w art. 29 ust. 2 pkt. 2 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności

publicznoprawnych od przedsiębiorców na przypadki wszczęcia postępowania

w sposób określony w art. 7 ust. 3 w zw. z ust. 4 ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych. Zanegowanie takiej możliwości prowadziłoby bowiem nie tylko

do zachwiania systemowej zgodności omawianych regulacji, ale również w

istotny sposób ograniczałoby uprawnienia wnioskodawców w postępowaniu

wszczętym na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie roszczeń

pracowniczych. W tym świetle jako trafne należy ocenić zastosowanie przez

Sądy obu instancji przepisów ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w

brzmieniu przed 1 października 2002 r., co obligowało do merytorycznego

rozpoznania

zasadności

odmowy

wypłaty świadczeń,

uwzględniającego

przesłankę faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę (art. 3 ust.

2 pkt. 3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych), której wystąpienie zostało

w postępowaniu dowodowym prawidłowo ustalone przez Sądy obu instancji i

pozostawało w kasacji poza granicami zaskarżenia.

Jeśli chodzi zaś o zarzut zasądzenia na rzecz powoda odsetek, to nie

może on zostać uwzględniony, ponieważ z treści powoływanego art. 14 ust. 1

ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, nie wynika bynajmniej, że z

Funduszu zaspokajane są tylko należności główne. Trudno też znaleźć należyte

uzasadnienie, aby w drodze wykładni rozszerzającej przyjąć taką interpretację

przedmiotowej normy prawnej, jaką proponuje pozwany.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art.

39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji.